Tişört Üretim Maliyeti Nasıl Hesaplanır? Örnek Hesaplama

Tişört üretim maliyeti hangi kalemlerden oluşur?

Maliyet hesabı, tişörtün teknik föyündeki malzeme ve işlem listesiyle başlar. Tekstil Rehberi olarak önerimiz, föyde yazmayan hiçbir kalemi varsayıma bırakmamaktır: listede olmayan kalem hesaba girmez, sonradan ek maliyet olarak çıkar. Avrupa'ya satış yapan üreticiler için hazırlanan CBI maliyet çalışması da hesabı aynı mantıkla kurar: işçilik ve genel giderden dakika maliyeti, fire payıyla kumaş, aksesuar ve ambalaj kalemleri, bunların üzerine de fabrika kârı.

Hangi kalem kimin hesabına girer?

Aynı tişört için üç farklı üretim modeliyle teklif gelebilir. Kapsam eşitlenmeden teklifler kıyaslanamaz.

CBI çalışması da yalnızca işçiliğe odaklanan CM (kes-dik) modelini, malzemenin de fabrikaca sağlandığı FOB modelinden ayırır; sektörde tam paket çoğu zaman FOB olarak anılır. Dikim teklifinde neyin dahil olduğunu satır satır sormak için fason tişört dikim fiyatları yazısındaki dahil/hariç tablosunu kullanabilirsiniz.

Adım adım hesaplama

1. Kumaş tüketimi: kg/adet

Örme kumaşta tüketim kilogramla, dokuma kumaşta metre ya da yardayla hesaplanır (Sarkar, 2020). Yöntem pastaldan (kalıp parçalarının kumaş üzerindeki yerleşim planı) başlar. Pastalın kapladığı alanı bulun, kullanılmayan boşlukları da alana dahil edin, alanı pastaldaki tişört sayısına bölün ve gramajla çarpın:

Pastal alanı (m²) = pastal boyu (m) × kullanılan kumaş eni (m)
Alan / adet (m²) = pastal alanı ÷ pastaldaki tişört sayısı
Tüketim (kg/adet) = alan / adet (m²) × gramaj (g/m²) ÷ 1.000

Örnek (varsayım): Pastal boyu 30,00 m, kullanılan en 1,80 m, pastalda 54 tişört varsa alan 54 m², adet başına 1,00 m² eder. Gramaj 180 g/m² ise tüketim 1,00 × 180 ÷ 1.000 = 0,180 kg olur.

Üç ayrıntı sonucu değiştirir:

• Beden dağılımı. Tek bedenle değil, siparişin beden dağılımıyla kurulmuş pastal ortalama tüketimi verir. Sarkar da dokuma giysi örneğinde örnek pastalın farklı bedenlerden oluşmasını ve sonucun bütün bedenler için ortalama tüketim olmasını anlatır; mantık örmede de aynıdır.
• Gramajın ölçüm hâli. Cotton Incorporated'ın ISP 1009 bülteninde aynı ham süprem, makineden çıktığı teslim hâlinde 135, gevşetildikten sonra 176 g/m² ölçülmüştür; fark yaklaşık %30'dur. Teknik föyde ve kumaş teklifinde ölçüm hâlini yazın. Ayrıntısı ürüne göre kumaş gramajı yazısında.
• Kaba tahmin yetmez. Sarkar, giysi ölçülerinden çalışan kendi tişört tüketim hesap aracının toplu üretimde kullanılmasını önermez; CAD ya da pastal temelli tüketim ister (2021). Metre ve kg arasında dönüşüm için bir ürüne kaç metre kumaş gider rehberine bakın.

2. Kumaş maliyeti ve fire payı

Kumaş maliyeti (TL/adet) = tüketim (kg/adet) × kumaş fiyatı (TL/kg) × (1 + ek fire payı)

Fire hesapta iki yerde karşınıza çıkar. Pastal firesi, kalıp parçaları arasında kalan boşluktur; yukarıdaki alan hesabına zaten girmiştir. Ek fire ise kumaş hatası, top başı ve sonu kayıpları, kesim hatası gibi pastal dışı kayıpları karşılar. İkisini üst üste saymak ya da ek fireyi hiç eklememek hesabı bozar. CBI'nin örnek hesabında da kumaş kalemi fire payı dahil gösterilir.

CBI çalışması kumaşta ortalama %3–6, aksesuar ve ambalajda yaklaşık %2 fire payı eklemeyi önerir. Bu oranlar bir başlangıç noktasıdır; kendi parti kayıtlarınızla değiştirin.

Pastal verimi de sabit değildir. Bilgiç ve Duru Baykal (2017) altı örme üst giyim modeli için üç farklı kumaş eni ve dört kumaş türüyle pastal planları hazırlamış; model türünü, kumaş enini ve kumaş türünü (çekme değeriyle temsil edilen) pastal verimliliğini, dolayısıyla ham madde ve ikinci kalite maliyetini etkileyen parametreler olarak incelemiştir. Çalışmanın özeti, kumaş maliyetinin toplam giysi maliyetinin %50'sine yakın ya da daha fazlası olduğunu da belirtir. Sipariş öncesinde farklı kumaş enleriyle pastal denemesi istemek bu yüzden mantıklıdır.

Kumaş teklifinde şunlar yazılı olmalıdır: KDV hariç mi dahil mi, kg fiyatı, gramaj ve ölçüm hâli, açık en, ham mı boyalı mı, çekmezlik işlemi, minimum parti, vade ve para birimi.

3. Ribana ve aksesuar

Ribana (yaka bandında kullanılan elastik örme kumaş) ayrı bir kumaştır: teklifte ayrı tüketim ve ayrı kg fiyatıyla görünür. Şartnamede yaka ribanasının lif türünü ve rengini gövde kumaşına uyacak biçimde belirtin.

Aksesuar kalemleri teknik föyün malzeme listesinden çıkar: dikiş ipliği, omuz bandı, ana etiket, bakım ve beden etiketi, istenirse askı kartı. Her kaleme CBI'nin önerdiği gibi yaklaşık %2 fire payı ekleyin.

4. Kesim

Kesim kalemi yalnızca kesmeyi değil, kesimhane işlerini de kapsar. MEB'in kesimhane modülüne göre kesilen her kata sipariş, beden, renk ve kat numarasını içeren bir etiket yapıştırılır (numaralama); parçalar kontrol edilip demetlenir (tasnif). Kesim dahil dikim teklifi aldıysanız bu kalem dikim bedeliyle birleşir; kesimi ayrı atölyeye veriyorsanız ayrı fiyatlanır. Kesim hizmeti veren atölyeler için kesim kategorisine bakabilirsiniz. Kesim kalemindeki katları kesme ve parçaları numaralayıp demetleme işini kesimci yapar.

5. Dikim işçiliği

Dikim bedelinin ayrıntılı hesabı fason tişört dikim fiyatları yazısındadır. Özeti şu formüldür:

Dikim bedeli = (SMV × dakika maliyeti ÷ verimlilik) + genel gider payı + kâr payı

SMV (standart dakika), bir işin standart tempoda yapılması için gereken süredir. Verimlilik ise hattaki kayıpların (arıza, malzeme bekleme, model değişimi, yeniden işleme) hesaba katıldığı orandır. CBI'nin örneğinde SAM (sektörde SMV ile benzer amaçla kullanılan standart süre) %25'lik bir verimlilik kaybı payıyla çarpılır; çalışma, verimli bir fabrikada bile çalışma süresinin yaklaşık %25'inin kaybolduğunu söyler.

Kendi atölyenizde üretiyorsanız dakika maliyetini CBI'nin formülüyle de kurabilirsiniz: dakika maliyeti = (doğrudan işçilik + dolaylı işçilik + genel giderler) ÷ yıllık toplam üretim dakikası. Fason çalışıyorsanız bu satıra atölyenin teklifini yazın ve kapsamını (ütü, iplik temizleme, kalite kontrol, KDV durumu) yazılı netleştirin. Teklifteki iplik temizleme satırı, ürünlerin iplik uçlarını temizleyen ortacının işine denk gelir.

6. Baskı ve nakış

Baskı ve nakış çoğunlukla ayrı atölyede, ayrı fiyatla yapılır. Fiyatı yöntem, renk sayısı, adet, yerleşim ve hazırlık kalemleri (şablon, film, numune baskı) belirler. Serigrafide hazırlık bir kez yapıldığı için adet arttıkça birim yük azalır, az adette ise birim maliyet yükselir. Bu yazıda baskı için TL değeri verilmez; yöntem karşılaştırması için tekstil baskı çeşitleri rehberine, baskı atölyeleri için baskı ve nakış kategorilerine bakın.

7. Kalite kaybı, paketleme ve nakliye

Hatalı çıkan tişört yeniden işlenir, ikinci kalite olarak satılır ya da elden çıkarılır; bu kayıp ürün maliyetine yansır. Bilgiç ve Duru Baykal'ın çalışması ikinci kalite maliyetini pastal verimiyle birlikte ele alır. Pay olarak kendi geçmiş parti kayıtlarınızdaki oranı kullanın; yeni bir üreticiyle çalışıyorsanız kalite kontrol kapsamını ve hatalı ürünün sorumluluğunu önceden yazın.

Paketleme malzemesi (poşet, koli, askı) ve nakliye adet başına ayrı satır olarak girer. Nakliye iki yönlüdür: kumaşın atölyeye, ürünün depoya taşınması. Bu malzemeler, ütü paket elemanının ürünü ütüleyip katlayarak kolilere dizdiği aşamada kullanılır.

8. Sabit giderler: numune, kalıp, serileme

Bir kez yapılan ve sipariş adedinden bağımsız olan giderler adede bölünür:

Adet başı sabit gider = (numune + kalıp ve serileme + baskı hazırlığı + test) ÷ sipariş adedi

Örneğin (varsayım) 7.500 TL'lik sabit gider 5.000 adette adet başı 1,50 TL, 500 adette 15,00 TL, 100 adette 75,00 TL eder. Aynı model daha küçük partide bu yüzden belirgin biçimde pahalıya gelir. CBI çalışması da büyük hacimli siparişlerin küçüklerden daha verimli üretildiğini belirtir.

CBI ayrıca bazı alıcılarda ortaya çıkan, alıcıya özgü kalemleri genel giderlerden ayrı izlemeyi önerir: ödeme koşulları (faiz), ödeme iskontosu, kimyasal test, satış numuneleri, kurye gönderileri, fit numuneleri, finansman maliyeti ve kumaş stoku tutma.

Örnek hesaplama (varsayımsal)

Uyarı: Aşağıdaki rakamların tamamı varsayımdır; piyasa fiyatı ya da bir tedarikçinin gerçek teklifi değildir. Yalnızca hesabın nasıl kurulduğunu göstermek için seçilmiş sayılardır. Hesabı yenilemek için "Sizin değeriniz" sütununu kendi rakamlarınızla doldurun. Tüm tutarlar TL ve KDV hariçtir; yazının tarihi 9 Ekim 2026'dır.

Ürün: Düz renk, kısa kollu, %100 pamuk süprem, yuvarlak yaka ribanalı temel tişört. Baskı yok. Marka kumaşı ve aksesuarı kendisi alıyor, kesim ve dikimi fasona veriyor.

Dikim satırı: 72,31 TL, fason tişört dikim fiyatları yazısındaki varsayımsal hesapla aynı girdilerden çıkar: SMV 8,00 dakika, verimlilik %60, operatörün aylık işveren maliyeti 40.874,63 TL (ÇSGB 2026 tablosu, SGK prim indirimi uygulanmadan; bu yazının tarihi itibarıyla), genel gider %35, kâr %15. Ütü, iplik temizleme ve son kontrolün SMV içinde olduğu varsayılmıştır. Bu rakam da bir fiyat referansı değildir.

Hesap adımları (ara değerler kuruşa yuvarlanmıştır)

Bu varsayımlarla 5.000 adetlik siparişin toplam maliyeti 146,35 × 5.000 = 731.750 TL eder. Sonuç bir piyasa fiyatı, ortalama ya da önerilen fiyat değildir; yalnızca seçilen girdilerin çıktısıdır.

Örnekte pay nasıl dağıldı?

Bu örnekte kumaş ve ribana toplamın yaklaşık %38'ini, dikim işçiliği yaklaşık %49'unu oluşturur. Oysa yukarıda anılan çalışmanın özeti, kumaş maliyetini giysi maliyetinin %50'sine yakın ya da daha fazlası olarak anar (çalışmanın ölçtüğü bir bulgu değil, genel bir değerlendirme). Fark varsayımlardan gelir: 8 dakikalık SMV, %60 verimlilik ve asgari ücret üzerinden kurulan işçilik dikim satırını büyütür; kumaş kg fiyatı ya da gramaj yükseldikçe kumaş payı artar. Başkasının yüzdesini hedef almayın, payı kendi girdilerinizle hesaplayın.

Hangi girdi sonucu ne kadar değiştirir?

Aşağıdaki tablo, her satırda yalnızca belirtilen girdiyi değiştirir; diğer girdiler yukarıdaki örnekle aynı kalır.

Tablodan üç sonuç çıkar. Kumaş fiyatındaki %10'luk artış toplamı yaklaşık %3,9 artırır, çünkü kumaş toplamın yaklaşık %38'idir. Verimlilik ve sipariş adedi gibi daha az görünen girdiler bu artıştan çok daha fazla oynatabilir; CBI de üretim verimliliğinin FOB fiyatları üzerinde çoğu zaman asgari ücretten ya da gümrük vergilerinden daha etkili olduğunu belirtir. Gramajı düşürmek tüketimi doğrusal azaltır, ama kumaşın tutumunu, opaklığını ve kg fiyatını da değiştirir; kararı numuneyle verin.

Maliyetten satış fiyatına

Maliyet, satış fiyatının alt sınırıdır. Üzerine genel giderlerinizi (ofis, tasarım, pazarlama, iade) ve kâr marjınızı karşılayacak bir pay eklenir. İki yöntem sık karıştırılır: markup, maliyetin üzerine eklenen yüzdedir; brüt marj ise satış fiyatının yüzdesidir.

Satış fiyatı = maliyet × (1 + markup)
Satış fiyatı = maliyet ÷ (1 − brüt marj)
Brüt marj = markup ÷ (1 + markup)

Tablo hesap mantığını gösterir, fiyat önerisi değildir. Maliyete %40 eklemek 146,35 × 1,4 = 204,89 TL eder; bu, brüt marjın %40 değil yaklaşık %28,6 olması demektir. İhracatta çerçeve daha geniştir: CBI'ye göre Avrupa'da perakende fiyat, ortalama olarak FOB fiyatının dört ila sekiz katıdır; çünkü gümrük vergisi, nakliye, kira, pazarlama, genel gider, indirim ve KDV perakende fiyattan karşılanır. Bu yazıdaki tutarlar KDV hariçtir. Bu yazının tarihi itibarıyla fason dikim faturalarında, alıcının durumuna ve fatura tutarına göre KDV tevkifatı uygulanabilir (KDV Genel Uygulama Tebliği); ayrıntısı fason dikimde KDV tevkifatı yazısında. KDV ve fatura düzeni için mali müşavirinize danışın.

Teklifi kendi hesabınızla nasıl karşılaştırırsınız?

Tam paket ya da kumaş dahil bir teklif geldiğinde, kalem tablosunu teklifin üzerine koyun:

1. Kapsam: Kumaş, ribana, aksesuar, kesim, dikim, ütü-paket, baskı ve nakliye hangi satırda?
2. Tüketim ve gramaj: Teklifteki kg/adet nedir, gramaj hangi hâlde ölçülmüş?
3. Fire: Ayrı bir satır mı, yoksa birim fiyata gömülü mü?
4. Aksesuar: Etiket, iplik, omuz bandı, poşet ve koliyi kim sağlıyor?
5. Sabit giderler: Numune, kalıp ve baskı hazırlığı ücretli mi? Sipariş verilirse düşülüyor mu?
6. Para birimi, kur tarihi, vade, KDV: Teklif KDV hariç mi dahil mi? Döviz bazlıysa hangi kur tarihine göre?
7. Kalite ve termin: Kalite kontrol kapsamı, hatalı ürünün sorumluluğu ve gecikme yaptırımı ne?

CBI'nin uyarısı burada da geçerlidir: bir ürün için en düşük FOB fiyatını veren fabrika, alıcı açısından her zaman en ucuz fabrika değildir; gecikme ve kalite sorunları farkı kapatabilir. CBI çalışması ayrıca işçilik, kumaş, aksesuar, makine ve enerji gibi maliyet kalemlerinin zaman zaman hızla değişebildiğini, bu yüzden maliyetlerin sık takip edilmesi gerektiğini vurgular.

Maliyeti düşürmenin yolları

Hiçbir önlem her ürüne uymaz; her birinin kaliteye etkisini numunede sınayın.

• Pastal verimini yükseltin. Farklı kumaş enleriyle pastal deneyin; model, kumaş eni ve kumaş türü verimi etkiler (Bilgiç ve Duru Baykal, 2017).
• Gramajı kullanım amacına göre seçin. Tüketim gramajla doğrusal değişir; tutuma ve baskıya etkisini tişört kaç gram olmalı yazısıyla birlikte değerlendirin.
• Kesim firesini azaltın, artıkları değerlendirin; kumaşı sezon dışında alın, stoku düşük tutun. Dördü de CBI'nin maliyet düşürme listesinde geçer.
• Siparişi birleştirin. Sabit giderler daha çok adede yayılır.
• Modeli sadeleştirin. Her ek işlem (cep, bant, yırtmaç) SMV'ye süre ekler.
• Hat verimliliğini sorun. Fasoncudan modelin SMV varsayımını ve verimlilik beklentisini isteyin.

Sonraki adımlar

Kendi rakamlarınızı yukarıdaki tabloya yazıp senaryoları yeniden çalıştırın; hangi girdinin maliyetinizi en çok oynattığı belli olunca teklif pazarlığı da netleşir. Tişört üreten firmalar için tişört kategorisine, fason dikim atölyeleri için fason dikim kategorisine, kumaş tedariki için örme kumaş kategorisine bakabilirsiniz. Maliyet senaryoları yol göstericidir; vergi, fatura ve sözleşme konularında mali müşavirinize ya da hukukçunuza danışın.