FOB nedir?

FOB, uluslararası satışta malın hangi noktada ve kimin riskiyle alıcıya geçtiğini belirleyen Incoterms kurallarından biridir; açılımı Free on Board'dur. Incoterms 2020'de yalnızca deniz ve iç su yolu taşımacılığı için tanımlıdır: satıcı malı alıcının gösterdiği gemiye, adı yazılan yükleme limanında yükler ve ihracat işlemlerini yapar; yüklemeden sonraki risk alıcıdadır. Hazır giyimde “FOB” ayrıca kumaş ve aksesuarı fabrikanın temin ettiği tam paket üretimi anlatır.

FOB ne demek? Free on Board'un Türkçesi

FOB, İngilizce Free on Board ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçe karşılığı kaynaktan kaynağa değişir: Ticaret Bakanlığı'nın teslim şekli kodları listesinde FOB “gemi güvertesinde teslim”, Evirgen'in (2012) tezinde “gemide masrafsız teslim” diye geçer. “Gemi bordasında teslim” ise aynı Bakanlık listesinde FAS'ın (Free Alongside Ship) adıdır; FOB için kullanılırsa iki kural karışır.

FOB teslim şeklinde kim neyi öder?

Satıcının teslim yükümlülüğü, malın alıcının gösterdiği gemiye yüklenmesiyle biter; sonraki risk ve masraf alıcıdadır (ICC Academy, 13 Mayıs 2025; Trade Finance Global).

Alıcı gemiyi zamanında bildirmezse ya da gemi zamanında gelmez, yükü almaz veya yüklemeye erken kapanırsa, mal yüklenmemiş olsa da risk ve ek masraflar kararlaştırılan tarihten ya da teslim süresinin sonundan itibaren alıcıya geçer (ICC Academy, 13 Mayıs 2025). Trade Finance Global'in özetine göre bunun şartı, malın sözleşme malı olarak açıkça ayrılmış olmasıdır. Teklifte kuralı, liman adını ve sürümü birlikte yazın: “FOB (liman adı), Incoterms 2020”. Yazının tarihi (16 Ekim 2026) itibarıyla ICC'nin yürürlükteki sürümü Incoterms 2020'dir; sözleşme maddesi için gümrük müşavirinize ya da hukuk danışmanınıza danışın. Navlun ve gümrükleme için lojistik ve gümrük firmalarına bakabilirsiniz.

FOB hangi taşıma türlerinde kullanılır?

Incoterms 2020'de FOB; FAS, CFR ve CIF ile birlikte yalnızca deniz ve iç su yolu için tanımlı dört kuraldan biridir; diğer yedi kural her taşıma türünde kullanılır (ITA). Mal gemiye yüklenmeden önce taşıyıcıya ya da terminale teslim ediliyorsa, örneğin konteyner sevkinde, FOB uygun düşmez. Incoterms 2020'nin kullanıcı açıklamaları (Trade Finance Global'in aktardığı biçimiyle) ve ICC Academy yayını (13 Mayıs 2025) bu durumda FCA'yı önerir. Teklifte “FOB fabrika” ya da “FOB araç” gibi karma ifadeler görürseniz teslim noktasını yazılı sorun (Evirgen, 2012, s. 45).

FOB fiyat ne demek?

FOB fiyat (FOB birim fiyat), malın yükleme limanında gemiye yüklenmiş hâlinin fiyatıdır; satıcının yükleme anına kadar katlandığı masrafları kapsar, ana taşıma ve sigortayı kapsamaz (Trade Finance Global, A9/B9). CIF fiyat ise FOB fiyata varış limanına kadar navlun ve sigortanın eklenmesiyle oluşur (Evirgen, 2012, s. 21–22).

Varsayımsal örnek (gerçek fiyat değildir): fabrikanın FOB teklifi birim başına 10,00 USD olsun. Navlun payı 0,40 USD, sigorta payı 0,05 USD ise CIF teklifi 10,45 USD olur; fark yalnızca taşıma ve sigorta kalemidir.

Hazır giyimde FOB: teslim şartı mı, tam paket mi?

Sektörde “FOB” iki anlamda kullanılır: Incoterms teslim şartı ve tam paket üretim. İkincisinde üretici kumaş ve aksesuarı da temin edip finanse eder; Gereffi ve Frederick (2010, s. 12) bu modeli “OEM/FOB/package contractor” diye anar ve FOB'un teknik olarak bir uluslararası ticaret terimi olduğunu ekler. CBI, FOB'un hazır giyimde en çok kullanılan Incoterm olduğunu belirtir; CBI'ye göre FOB maliyet hesabı iki gruptan oluşur: kes-dik işçiliği (CM) ve malzeme listesindeki (BOM) kumaş, aksesuar ve paketleme (26 Eylül 2024). Teklifte “FOB fiyat” görünce iki şeyi sorun: malzeme kimde, teslim noktası hangi liman? Fiyatın hangi MOQ ve termin için verildiğini de yazdırın. Karşılaştırma tablosu için fason üretim rehberi, maliyet kırılımı için tişört üretim maliyeti, sevkiyatın akıştaki yeri için hazır giyim üretim süreci yazılarına bakın.

FOB, CIF ve FCA: fark nedir?

Kuralların tümü ve teslim şartı seçimi için tekstil ihracatı nasıl yapılır rehberine bakın.

FOB değeri ve resmî ihracat rakamları

TÜİK, dış ticaret istatistiklerinde ihracatı FOB, ithalatı CIF olarak değerler (Dış Ticaret İstatistikleri Mikro Veri Seti 2025, Ağustos 2026, s. 8). Resmî ihracat rakamlarında geçen “FOB değeri” bu değerleme esasını anlatır.

FOB'da sık karıştırılan noktalar

• Gemi küpeştesi: Incoterms 2010'dan önceki sürümlerde risk, mal geminin küpeştesini geçince geçerdi; 2010'dan beri ölçüt malın gemiye yüklenmesidir (Evirgen, 2012, s. 20).
• FOB ile FAS: FAS'ta teslim geminin yanında olur, gemiye yükleme masrafı alıcıya aittir; FOB'da malı gemiye satıcı yükler (ICC Academy, 13 Mayıs 2025).

Sık sorulan sorular

FOB teslimde liman masrafları kime ait?

Yükleme limanında malın gemiye yüklenmesine kadarki masrafları satıcı, yüklemeden sonraki masrafları, varış limanındakiler dahil, alıcı karşılar (ICC Academy, 13 Mayıs 2025; Trade Finance Global, A9/B9). Teklifte liman adını yazdırın; masraf ayrımı o limana göre okunur.

FOB teslimde navlunu kim öder?

Ana taşıma bedelini (navlun) alıcı öder; satıcının taşıma sözleşmesi yapma yükümlülüğü yoktur. Satıcı malı yükleme limanına getirir, gemiye yükler ve ihracat masraflarını karşılar. Taraflar anlaşırsa satıcı taşıma sözleşmesini alıcının riski ve masrafıyla yapabilir; navlunu satıcı üstleniyorsa kural FOB değil, CFR ya da CIF olur (Trade Finance Global, A4).

FOB teslimde sigorta kime aittir?

Satıcının sigorta yaptırma yükümlülüğü yoktur. Alıcının da satıcıya karşı böyle bir yükümlülüğü bulunmaz; ancak yükleme sonrası risk alıcıda olduğundan sigortalama kararı alıcıya aittir. Alıcı isterse satıcı, sigorta için gerekli bilgileri alıcının riski ve masrafıyla verir (Trade Finance Global, A5/B5).

FOB karayolu ya da havayoluyla kullanılır mı?

Hayır. Incoterms 2020'de FOB yalnızca deniz ve iç su yolu için tanımlıdır; karayolu, havayolu ve konteyner sevkinde FCA ya da DAP gibi her taşıma türüne açık bir kural seçilir (ITA; ICC Academy, 19 Kasım 2024). Uygulamada kara taşımalarında da “FOB” yazılır; bu hatalı kullanımdır (Evirgen, 2012, s. 42).

FOB fiyat ile CIF fiyat arasındaki fark nedir?

CIF fiyat, FOB fiyata varış limanına kadar navlun ve sigorta bedelinin eklenmiş hâlidir. İki kuralda da risk mal gemiye yüklendiğinde alıcıya geçer; fark, taşıma ve sigorta masrafını kimin ödediğidir. Teklifleri aynı kural ve aynı limanla karşılaştırın.