Fason nedir?

Fason, malzemesi işi yaptıran tarafça sağlanan bir üretimin ya da üretim aşamasının başka bir firmaya yaptırılmasıdır. TDK Güncel Türkçe Sözlük “fason üretim”i “malzemesi marka sahibi tarafından karşılanarak başka bir firmaya yaptırılan üretim” diye tanımlar; “fason imalat” aynı anlamdadır. Tekstilde kesim, dikim, baskı, nakış ve yıkama gibi işler bu yolla yaptırılır; işi yapan atölyeye fasoncu denir. İngilizcede subcontracting ya da daha geniş anlamlı contract manufacturing, hazır giyimde kesim-dikim işi için CMT (cut, make, trim; kes-dik-teslim) kullanılır.

Fason ne demek? TDK'ye göre anlamı

TDK “fason” sözcüğünü Fransızca façon'dan gelen, üç anlamlı bir madde olarak kaydeder. İlk anlamın yerinde “► kesim” yazar; “kesim” maddesinin 6. anlamı da “terzinin belli bir ölçü ve örneğe göre kumaşa biçim verme işi; fason”dur. İkinci anlam ticaret terimidir: “malzemesi marka sahibi tarafından karşılanarak başka bir firmaya yaptırılan mal” (fason mal). Üçüncü anlam “kaçak olarak yapılan taklit ürün”dür; TDK bunu argo değil, “ağızlardan” (yöresel kullanım) diye işaretler. Bu anlamın ticari fasonla ilgisi yoktur.

Tekstilde fason üretim nedir?

Tekstilde fason üretim, kumaşı (ana hammaddeyi) sağlayan markanın ya da üreticinin kesim, dikim, baskı, nakış veya yıkama gibi işleri dışarıdaki bir atölyeye yaptırmasıdır. İlk soru hep aynıdır: kim neyi sağlıyor? Malzeme işi yaptıranda kalıyorsa iş fasondur. Günlük dilde atölyenin kumaşı da getirdiği işlere “fason” denebilir; TDK tanımı malzemenin, KDV Genel Uygulama Tebliği (Tebliğ) ise ana hammadde başta olmak üzere hammaddelerin işi yaptıran tarafça sağlanmasını arar. Atölyenin kullandığı iplik, düğme, tela gibi yardımcı malzemeler Tebliğ'e göre fason hizmet bedeline dahildir.

Varsayımsal örnek: bir marka kumaşı ve aksesuarı kendisi alır; kesimi bir atölyeye, dikimi ikinci bir atölyeye, yıkamayı üçüncü bir firmaya yaptırır ve her firmaya yalnızca yaptığı işin bedelini öder. Tebliğ, mamulün bir bütün olarak da üretim aşamalarına bölünerek de fason yaptırılabileceğini belirtir. Çalışma adımları için fason üretim rehberine bakın. Bu madde tekstildeki fasonu anlatır.

Fason iş türleri: kesim, dikim, baskı, nakış ve yıkama

Tebliğ ütüleme, kesim, dikim, kapitone ve nakışı tevkifat kapsamındaki fason işler arasında sayar; boya, apre, baskı ve kasarlamayı boya ve kimyevi maddeyi, yıkama ve kurutmayı yardımcı malzemeyi işi yaptıran verdiğinde kapsama alır. Hazır giyimde sık yaptırılan beş iş şunlardır (tüm fason hizmetler):

Fasoncu, fason takipçisi ve fason işçilik ne demek?

Fasoncu, işi yaptıranın malzemesiyle fason iş yapan atölye ya da işletmedir; günlük dilde “fason atölye” ve “fason firma” da bu tarafı anlatır. TDK'de “fasoncu” için ayrı bir madde yoktur (16 Ekim 2026); sözcük sektör dilidir ve MEB'in kesimhane modülünde “fasoncu işletmeler” diye geçer (MEGEP, 2008).

Fason takipçisi, işi veren firmanın çalışanıdır: malzemeyi atölyeye sevk eder, üretimi, termini ve kaliteyi izler (fason takip elemanı). Fason işçilik ise ürünün değil işlemin bedelidir; CMT'de fabrika, Dünya Bankası çalışmasındaki (Gereffi ve Frederick, 2010) ifadeyle ürün fiyatı değil işlem ücreti (processing fee) alır. Atölye seçimi için fason atölye nasıl seçilir, iş arayan atölyeler için atölyeler için fason iş bulma yazısına bakın.

Fason, CMT ve tam paket arasındaki fark

CMT (cut, make, trim; kes-dik-teslim), kumaşı işi yaptıranın verdiği hazır giyim fasonunu anlatır: Gereffi ve Frederick'e (2010) göre fabrika alıcının sağladığı kumaşı keser ve diker, kumaş alıcıya aittir. Tam paket üreticisi ise kumaş ve aksesuarı kendisi temin eder ve finanse eder; sektörde bu model OEM, FOB ya da package contractor diye de geçer.

Teklifte “fason” yazıyorsa kumaşı ve aksesuarı kimin sağladığını, fiyata hangi işlemlerin dahil olduğunu, fire ve artan kumaşın kimde kaldığını, MOQ ile termini yazdırın. Sözleşme için fason üretim sözleşmesi, fiyat için fason tişört dikim fiyatları yazısına bakın.

Private label ve alt fason, fasonla aynı şey mi?

Sık sorulan sorular

Fason hizmet nedir?

Fasoncunun, işi yaptıranın malzemesiyle yaptığı kesim, dikim, baskı, nakış ya da yıkama gibi işin kendisidir; karşılığında ürün fiyatı değil işlem bedeli alınır. KDV Tebliği, atölyenin kullandığı iplik, düğme, tela gibi yardımcı malzemeyi bu fason hizmet bedelinin içinde sayar. Hizmet veren firmalar fason hizmetler kategorisinde listelenir.

Fason ile CMT aynı şey mi?

Hayır. Fason, malzemesi işi yaptıranda kalan her kesim, dikim, baskı, nakış ya da yıkama işini kapsar; CMT (kes-dik-teslim) bunun kumaşın alıcıdan geldiği hazır giyim türüdür. Kesilmiş parçayı yalnızca diktirmek fasondur ama CMT değildir.

Fasoncu kime denir, fason takipçisi ile aynı mı?

Hayır. Fasoncu, işi yapan atölyedir. Fason takipçisi (fason takip elemanı) ise işi veren firmanın çalışanıdır; malzemeyi sevk eder, üretimi, termini ve kaliteyi izler.

Fason ürün kaçak ya da taklit demek midir?

Hayır. TDK'deki “kaçak olarak yapılan taklit ürün” anlamı yalnızca ağızlardan (yöresel) bir kayıttır. Ticari fasonda işi yaptıran marka sahibidir ve malzemeyi kendisi karşılar; izinsiz kopya üretimi bu tanımın dışındadır. Hukuki sonuç için avukata danışın.

Fasonun İngilizcesi nedir?

Hazır giyimde kumaşı işi yaptıranın verdiği kesim-dikim işine CMT (cut, make, trim) denir. Rekabet Kurumu'nun İngilizce kılavuzu fason üretim anlaşmalarını “subcontracting agreements” diye karşılar; Dünya Bankası çalışmasındaki (Gereffi ve Frederick, 2010) “contract manufacturer” ise tam paket (FOB) tedarikçisini de kapsar.

Fason işçilikte KDV tevkifatı var mı?

Koşullar sağlanıyorsa evet. KDV Genel Uygulama Tebliği, bu maddenin tarihi (16 Ekim 2026) itibarıyla tekstil ve konfeksiyonda fason işlere ayrı bir bölüm ayırır ve bu işlerde kısmi tevkifat öngörür; tevkifatı, işi yaptıran KDV mükellefiyse ya da Tebliğ'deki belirlenmiş alıcılardansa o yapar. Oran ve alt sınır fason dikimde KDV tevkifatı yazısındadır; kendi işiniz için mali müşavirinize danışın.