İplik Numarası Çevirme: Ne, Nm, Tex, Denye, dtex

Nasıl kullanılır?

Bu iplik numarası çevirme aracı iki iş yapar: bildiğiniz numarayı bütün sistemlere çevirir ya da ipliğin uzunluğunu ve ağırlığını ölçerek numarayı hesaplar. JavaScript kapalıyken de "Hesapla" düğmesiyle çalışır.

1. "Hesap türü" olarak "Numarayı çevir" seçeneğini seçin.
2. "İplik numarası" alanına değeri yazın (ör. 30).
3. "Numara sistemi" listesinden numaranın sistemini seçin: tex, dtex, denye, Nm, Ne (pamuk), Nek (kamgarn) ya da Nel (keten).
4. İplik katlıysa "Kat sayısı" alanına kat adedini yazın; numara alanına tek katın numarası girilir (Ne 30/2 için 30 ve 2).
5. Filament iplikte (sürekli uzunlukta iplik) isteğe bağlı "Filament sayısı" alanını doldurursanız filament başına denye ve dtex de hesaplanır.

Ölçümden numara bulmak için "Hesap türü" olarak "Çileden ölç" seçeneğini seçin; çilenin uzunluğunu (metre ya da yarda) ve ağırlığını (gram) yazın.

Sonuç panelinde yedi sistem birden görünür; sayılar en çok iki ondalıkla gösterilir, sondaki sıfırlar atılır (50,80 yerine 50,8).

Formül

Bütün çevirmeler tex üzerinden yürür: önce numara tex'e çevrilir, sonra tex istenen sisteme geçirilir. Böylece her sistem çifti için ayrı formül gerekmez.

Ne ve Nm uzunluk esaslıdır (ağırlık başına uzunluk): numara büyüdükçe iplik incelir. Tex, dtex ve denye ağırlık esaslıdır (uzunluk başına ağırlık): numara büyüdükçe iplik kalınlaşır (Cotton Incorporated, TRI 1014).

Sabitler çile uzunluğundan ve yarda ile librenin tam tanımından türer: 1 yarda = 0,9144 m, 1 libre = 453,59237 g (NIST Handbook 44, Ek C). Pamuk için 1.000 × 453,59237 ÷ (840 × 0,9144) = 590,54 çıkar. Doğrudan çevirmek için Nm = 1,6934 × Ne (Ne = 0,5905 × Nm), Nek = 1,5 × Ne ve Nel = 2,8 × Ne kullanılır. TRI 1014 aynı katsayıları 590,5 ve 1,693 diye yuvarlayarak verir; yuvarlak katsayıyla elle hesaplarsanız son hanede küçük farklar görürsünüz.

Ölçümden numara hesabı

Ölçümde numara, ipliğin bilinen uzunluğunun tartılmasıyla bulunur: tex = ağırlık (g) ÷ uzunluk (m) × 1.000 ve Nm = uzunluk (m) ÷ ağırlık (g) (MEB, 2014; Çukurova Üniversitesi deney föyü). Uzunluk yarda girilirse önce metreye çevrilir: metre = yarda × 0,9144.

Örnek hesap

Aracın varsayılan değeri Ne 30/1 pamuk ipliğidir (tek kat). Adımlar şöyledir:

1. tex = 590,54 ÷ 30 = 19,68 (ham değer 19,6847)
2. dtex = 10 × 19,6847 = 196,85
3. denye = 9 × 19,6847 = 177,16
4. Nm = 1.000 ÷ 19,6847 = 50,8
5. Nek = 885,81 ÷ 19,6847 = 45 ve Nel = 1.653,52 ÷ 19,6847 = 84

Sonuç: Ne 30/1 = 19,68 tex = 196,85 dtex = 177,16 denye = Nm 50,8 = Nek 45 = Nel 84. Nm 50,8, 1 gram ipliğin yaklaşık 50,8 m uzunluğunda olduğunu gösterir.

Araç yuvarlamayı yalnızca gösterimde yapar. Yuvarlanmış 19,68 tex'ten devam ederseniz dtex 196,8, denye 177,12 çıkar; fark yuvarlamadandır.

Ölçümden örnek: 100 m'lik çile 2 g geliyorsa tex = 2 ÷ 100 × 1.000 = 20 tex olur; bu da Nm 50, 180 denye ve Ne 29,53 eder.

Yaygın iplik numaraları tablosu

Tabloda sık kullanılan Ne değerleri tex, dtex, denye ve Nm karşılıklarıyla durur. Örneğin Ne 20 satırı 29,5 tex, 295,3 dtex, 266 denye ve Nm 33,9 verir.

Filament iplikte denye ve dtex tablosu

Filament iplikler çoğunlukla denye ya da dtex ile satılır; tablo yaygın denye değerlerini dtex, tex, Nm ve Ne'ye çevirir.

Ticari yazım yuvarlaktır: 150 denye tam olarak 166,67 dtex'tir, ama ticari listelerde sık sık 167 dtex diye anılır; 167 dtex ise 150,3 denyeye karşılık gelir.

Toplam denye ile filament başına denye farklıdır. Filament sayısını girerseniz araç böler: 150 denye 48 filamentten oluşuyorsa filament başına 3,13 denye (3,125, yarım yukarı yuvarlanır) ve 3,47 dtex çıkar. TRI 1014'ün örneğinde 450 denyelik iplik 1,5 denyelik filamentlerden yapılmışsa 450 ÷ 1,5 = 300 filament içerir.

Katlı iplik numarası nasıl okunur ve çevrilir?

Pamuk ipliği yazımında eğik çizginin solundaki sayı tek katın numarası, sağındaki sayı kat sayısıdır: Ne 30/1 tek kat, Ne 30/2 iki kat iplik demektir. Araç, katların aynı numaralı olduğunu varsayarak bileşke (eşdeğer) numarayı verir.

• Ne ve Nm: bileşke numara = tek kat numarası ÷ kat sayısı. Ne 30/2 → Ne 15, yani 39,37 tex ve Nm 25,4. Ne 20/2 → Ne 10 (59,05 tex).
• Tex ve denye: katların numaraları toplanır. 20 tex × 2 → 40 tex; 100 denye × 3 → yaklaşık 300 denye (TRI 1014).
• Farklı numaralı katlar: Ne ve Nm gibi dolaylı sistemlerde terslerin toplamı alınır, 1/N = 1/N₁ + 1/N₂ (TRI 1014); tex ve denyede numaralar yine toplanır. Bu hesap aracın kapsamı dışındadır.

Hesap büküm etkisini yok sayar; TRI 1014'e göre bükme eşdeğer numarada küçük bir etki yaratır. Kesin değer için katlı ipliği ölçün. Yazım da her yerde aynı değildir: TRI 1014, bazı sistemlerde yazılan sayının her katın, bazılarında bütün katlı ipliğin numarası olduğunu belirtir; kat sayısının numaradan önce mi sonra mı yazıldığı da listeden listeye değişebilir. Şartnamede numarayı ve kat sayısını ayrı ayrı yazın.

İplik numarası çevirirken sık yapılan hatalar

1. Sistemi yazmamak. Ne 30 iplik 19,68 tex, Nm 30 iplik 33,33 tex eder; ikincisi metre başına yaklaşık 1,7 kat daha ağırdır. Yalnızca "30/1" yazan bir teklifte iplik yanlış okunabilir.
2. Ne'yi her lif için kullanmak. Ne pamuk sistemidir. Aynı iplik kamgarn sisteminde pamuk numarasının 1,5 katı (Ne 30 = Nek 45), keten sisteminde 2,8 katı (Ne 30 = Nel 84) değer alır. Pamuk dışı iplikte kendi sistemini seçin.
3. Tex, dtex ve denyeyi karıştırmak. dtex = 10 × tex, denye = 9 × tex. Birinin yerine ötekini kullanmak yaklaşık %10–11 hata yaratır.
4. Dönüştürülmüş değeri esas saymak. Nm 50 iplik 20 tex, Ne 30 iplik 19,68 tex'tir; fark yaklaşık %1,6'dır. Tedarikçi birinin yerine ötekini verirse bu bir ikamedir. Dönüştürülmüş değeri şartnamede "yaklaşık" diye işaretleyin.
5. Etiket numarasını ölçülen numara sanmak. Formül kesindir; girdi ise ipliğin belirtilen numarasıdır. Dönmez (2008), Ne 30 olarak belirtilen bir penye pamuk ipliğinde on ölçümde Ne 28,37 ile 28,84 arasında değerler bulmuştur. Tek çalışmadır, genelleme sayılmaz; ama belirtilen ve ölçülen numara arasında fark olabileceğini gösterir.

Standartlar ve ölçüm

Çevirme saf bir hesaptır: nem, büküm ya da lif cinsi hesaba girmez. İpliğin ağırlığı ise nemle değişir; ölçüm yapıyorsanız numuneyi standart atmosferde (20 °C ve %65 bağıl nem; ISO 139) kondisyonlayın. Bobindeki ipliğin numarası çile yöntemiyle tayin edilir (ISO 2060:1994); tex ve Nm için 100 m, Ne için 120 yardalık çile hazırlanır (Çukurova Üniversitesi deney föyü).

• ISO 1144:2016 tex sistemini bütün lif ve iplik türleri için evrensel gösterim olarak tanımlar.
• ISO 2947:1973 geleneksel numaraların yerine kullanılacak yuvarlatılmış tex değerlerini listeler. Bu araç yuvarlatmaz, tam katsayıyla hesaplar; sonuçlar ISO 2947'nin yuvarlak değerlerinden küçük farklarla ayrışabilir.
• ASTM D2260 dönüşüm katsayılarını ve eşdeğer iplik numaralarını tablolar.

Sözleşmeye esas olacak numara tayinini bir test laboratuvarına yaptırın. İplik tedarikçisi arıyorsanız pamuk iplik, polyester iplik ve karışım iplik firmalarına bakın. Numaranın kumaşa yansıması ve şartname yazımı iplik numarası hesaplama rehberinde anlatılır; kumaş tarafında numuneden gramaj için kumaş gramaj hesaplama, metre-kilo dönüşümü için metre kilo hesaplama araçlarını kullanın.