Pastal nedir?

Pastal, bir modelin kalıp parçalarının kumaş üzerinde nasıl dizileceğini gösteren yerleşim planıdır; amaç, parçaları kumaş eninin içine en az boşlukla sığdırıp fireyi azaltmaktır. Kesimhanede kesilmek üzere masaya serilen kumaş katlarına da pastal denir; İngilizcede plan için marker, serili katlar için lay kullanılır. TDK Güncel Türkçe Sözlük'te “pastal” yalnızca “tütün yaprağı dizisi” anlamıyla (ağızlardan) kayıtlıdır (16 Ekim 2026); giyimdeki anlamı sektör terimidir ve MEB'in meslek modüllerinde geçer.

Pastal ne demek? İki anlamı var

Tekstilde pastal iki şeyi anlatır; hangisinin kastedildiği bağlamdan anlaşılır. MEB'in serim modülü hem “kesim yerleşim planı (pastal planı)” ifadesini kullanır hem de serilen kumaş katlarını “pastal” diye anar (MEB, Serim, s. 6 ve 16).

Pastal planı = marker plan ve pastal verimliliği = marker efficiency eşlemesi, Türkçe ve İngilizce özetli hakemli bir makalede geçer (Pamuk ve Yıldız, 2016). Serili katlar için lay, Sarkar'ın (2017) tanımıyla MEB kullanımının eşlenmesidir; serme işlemine spreading denir (Sarkar, 2011).

Pastal planı nedir, neyi gösterir?

Pastal planı, belirli bir modelin kalıp parçalarının beden dağılımına ve kumaş enine göre yerleşimini gösteren çizimdir; planı hazırlamak, bu yerleşimin en verimlisini bulmaktır (Sarkar, 2013). MYK'nın modelist standardı da planın kumaşın hav, desen ve çekme özelliğine, kumaş enine ve kesim asortisine (beden dağılımına) göre, kesim için gerekli verimlilikte hazırlanmasını ister (MYK, Modelist, H.1). Yerleşimde kalıbın düz iplik işareti kumaş kenarına paralel tutulur, yön ve desen kısıtlarına uyulur (MEB, Kesim). Pastal eni, kumaş eninden kenar payları düşülerek bulunur; boyu ise kesim masasının uzunluğuyla sınırlıdır (Dutta, 2025; Zhezhova ve ark., 2019). Plan siparişin beden dağılımına uygun olmalıdır; bu kesimden önce kontrol edilir (MEB, Kesimhanede Son İşlemler). Planın adım adım nasıl hazırlandığı ve fireyi azaltan kararlar pastal planlama ve kumaş firesi yazısında anlatılır; pastal çizimi hizmeti veren firmalar için kalıp ve modelhane kategorisine bakın.

Pastal planı çeşitleri nelerdir?

Pastal planları şu ölçütlere göre ayrılır:

• Beden sayısına göre: tek bedenli pastalda bir, iki bedenli pastalda iki, çok bedenli pastalda ikiden fazla beden bulunur. Bir çalışmada çok bedenli pastallar daha yüksek kumaş kullanımı vermiş, gereken kat sayısını azaltmıştır (Zhezhova ve ark., 2019).
• Yön kısıtına göre: tek yönlü pastalda bütün parçalar aynı yöne bakar; iki yönlüde parçalar çevrilerek iç içe geçirilebilir (MEB, Kesim; Đinh ve ark., 2025).
• Hazırlanışa göre: pastal elle ya da bilgisayarla hazırlanır; bilgisayardaki plan plotterle kâğıda basılıp serilen katların üstüne konabilir (NZQA, standart 2846; Sarkar, 2011).

Pastal verimi nedir?

Pastal verimi, pastaldaki kalıp parçalarının toplam alanının pastal alanına (boy × en) oranıdır; yüzde olarak yazılır (Sarkar, 2013). Oran ne kadar düşükse adet başına harcanan kumaş o kadar artar. Örnek (varsayımsal, norm değildir): 1,50 m eninde, 6,00 m boyunda pastalın alanı 9,00 m²'dir; parçalar 7,20 m² tutuyorsa verim %80'dir. Bu oran uç kaybını ve top sonunu içermez; onları da kapsayan ölçüye kumaş kullanım oranı denir (Sarkar, 2013).

Verim kumaş tüketimi hesabının girdisidir (dokumada kumaş eniyle, örmede gramajla); bu yüzden teklifteki adet başı tüketimin hangi kumaş eni ve verim varsayımıyla hesaplandığını sorun. Hedef verim modele, kumaş eni ve yön kısıtına göre değişir. Hesap için bir ürüne kaç metre kumaş gider yazısına ve kumaş ihtiyacı hesaplayıcıya bakın.

Pastal atmak ne demek? Pastaldan kesime sıra

MEB'in serim modülü pastal atmayı, kumaşın kesim emrine göre ve desen, tüy, hav yönü gözetilerek kesim masasına kat kat serilmesi diye tanımlar (s. 16). Yani pastal atmak planı çizmek değil, kumaşı sermektir. Kesimhanede iş şu sırayla ilerler (MEB, Serim; Kesimhanede Son İşlemler):

1. Pastal planı hazırlanır; işletmeye göre modelist ya da bilgisayarda CAD operatörü çizer (MYK bu işi modelistin görevleri arasında sayar).
2. Kumaş plana göre serilir; buna pastal atmak denir ve işi pastalcı yapar.
3. Serilen katlar plan çizgisi boyunca kesilir; işi kesimci yapar.
4. Kesilen katlar numaralanır (metolama), kontrol edilir ve dikime gönderilmek üzere tasnif edilir.

İlanlardaki “pastal operatörü” başlığı hem masada serimi hem bilgisayarda plan hazırlamayı anlatabilir; ayrım için görev listesine bakın. Akışın tamamı için hazır giyim üretim süreci yazısına, kesim hizmeti için fason kesim kategorisine bakın.

Desenli ve yönlü kumaşta pastal

Desenli kumaşta yön serbest değildir: MEB'in serim modülü, desenin yönü korunmalı olduğundan bu kumaşlarda pastalın tek yönlü atılmasını ister (s. 14). Kadife gibi havlı kumaşlarda parçalar tüy yönü aynı yöne bakacak biçimde, ekose ve çizgili kumaşlarda desenler birbirini takip edecek biçimde yerleştirilir (MEB, Kesim). Yön ve desen kısıtı olmayan kumaşta yerleşim daha kolay ve ekonomiktir; bir erkek gömleği çalışmasında tek yönlü pastalın verimi iki yönlüden düşük ölçülmüştür (Đinh ve ark., 2025). Bu yüzden kadife, ekose ve desen yönü olan jakar gibi kumaşlarda kumaş tüketimi artabilir.

Pastalla ilgili sık geçen adlar

Sık sorulan sorular

Pastal kesim ne demek?

Masaya serilmiş kumaş katlarının, pastal planındaki çizgiler boyunca hep birlikte kesilmesidir. Kesimhane akışında serimden (pastal atmaktan) sonra gelir, işi kesimci yapar; kesilen katlar ardından numaralanıp tasnif edilir (MEB, Serim; Kesimhanede Son İşlemler).

Pastalın İngilizcesi nedir?

Yerleşim planı için marker, serilen kumaş katları için lay kullanılır; plan hazırlamaya marker making, sermeye spreading denir.

TDK'de pastal var mı?

TDK Güncel Türkçe Sözlük'te pastal yalnızca “tütün yaprağı dizisi” anlamıyla (ağızlardan) kayıtlıdır (16 Ekim 2026). Giyimdeki anlam sektör terimidir.