Haslık nedir?

Haslık (renk haslığı), boyalı ya da baskılı bir tekstilin renginin yıkama, sürtme, ter ve ışık gibi etkenlere karşı dayanma düzeyidir. Hem rengin ne kadar değiştiği hem de başka kumaşlara ne kadar bulaştığı ölçülür. Sonuç, yönteme göre gri skalada 1–5 ya da mavi yün skalasında 1–8 arasında bir notla verilir; not yükseldikçe haslık artar.

Haslık nedir?

ISO 105-A01, renk haslığını tekstilin renginin üretim ve kullanım sırasında karşılaştığı etkenlere direnci diye tanımlar. Rengin değişmesi ve yanındaki boyasız (bitişik) kumaşa bulaşması haslık notu sayılır; parlaklık değişimi ya da çekme gibi diğer görünür değişiklikler ayrı özelliktir ve ayrı raporlanır (EVS, ISO 105-A01:2010). İngilizcesi colour fastness, ABD yazımıyla colorfastness'tır. TDK sözlüğü haslığı yalnızca "has olma durumu" diye kaydeder; tekstildeki anlamı standart dilinden gelir.

Haslık türleri

Haslık tek bir sayı değil, etkene göre ayrı testlerle ölçülen bir ailedir. En sık istenenler şunlardır:

Kuru temizleme (D01), sıcak presleme (X11) ve oksijen ağartıcılı yıkama (C09) için de ayrı bölümler vardır. ABD'de AATCC yöntemleri kullanılır: TM61 tek testte yaklaşık beş yıkamayı, ISO 105-C06'nın S testi yaklaşık bir yıkamayı taklit eder; bu yüzden iki yöntemin notlarını doğrudan karşılaştırmayın. Testlerin yapılışı için kumaş testleri rehberine bakın.

Haslık değeri nasıl okunur?

Renk değişimi ve bulaşma gözle, gri skalayla notlanır: 5 fark olmadığını, 1 en büyük farkı gösterir; yarım basamaklarla (4-5, 3-4, 2-3, 1-2) skala dokuz kademelidir. Skalanın ISO adı renk değişimi için A02, bulaşma için A03'tür. Yıkama ve ter testlerinde bulaşma, numuneyle temas ettirilen boyasız bitişik kumaşta, sıklıkla çok lifli bitişik kumaşta (ISO 105-F10) okunur. Değerlendirme gözle yapıldığından iki değerlendirici arasında yarım derecelik fark görülebilir (Özkan ve Oğulata, 2018); ISO 105-A05 ise renk değişimini cihazla ölçüp gri skala notuna çevirir.

Işık haslığında numune, 1–8 numaralı mavi yün referanslarıyla birlikte ışığa tutulur. Numara yükseldikçe ışığa dayanım artar ve her basamak yaklaşık 2–3 kat fazla ışık ister (Kanada Koruma Enstitüsü).

Tek bir evrensel eşik yoktur; sayısal sınır alıcının şartnamesinde ya da sertifikada yer alır. Örnek olarak GOTS 8.0 (gönüllü standart; Mart 2026'da yayımlandı, 1 Mart 2027'den itibaren geçerli) GOTS etiketli nihai tüketici ürünlerinde şu asgari notları ister (Tablo 7, erişim: 22 Ekim 2026):

Haslık neye bağlıdır?

Lif, boya sınıfı, rengin koyuluğu ve boyama sonrası işlemler birlikte belirler. Boya sınıflarının eğilimi için kumaş boyama yöntemleri rehberindeki elyaf-boya tablosuna bakın. Koyu tonlar daha çok zorlanır: reaktif boyayla boyanmış pamuklu örmede yapılan bir çalışmada açık pembenin yaş sürtme notu 4-5, koyu siyahınki geleneksel yöntemde 2-3, katyonik ön işlemli tuzsuz yöntemde 4 çıkmıştır (Ghosh ve Rupanty, 2023; tek çalışma ve tek boya sınıfı, genellemeyin). Haslık boyama yöntemi kadar ard işlemlerle de ilişkilidir (Özkan ve Oğulata, 2018); bu yüzden testi bitmiş kumaştan alınan numunede yaptırın. İlgili maddelerde ayrıntı vardır: denim (indigonun yüzeyden aşınması), sublimasyon (polyesterde yüksek haslık) ve merserizasyon (artan boya alımı).

Sipariş verirken haslık nasıl istenir?

1. Etkeni seçin: Giysi için yıkama, sürtme ve ter; perde ve döşemelik için ışık haslığı öne çıkar (Tekstil Rehberi önerisi).
2. Standardı, baskı yılını ve koşulu yazın: "ISO 105-C06:2010, A1M" gibi. Baskılar yenilenir: ISO 105-X11 2026'da yeni baskıya geçti (EVS).
3. Ayrı not isteyin: Renk değişimi ve bulaşma için, kuru ve yaş sürtme için ayrı asgari not yazın.
4. Asgari notu kullanıma göre belirleyin: Sertifika ya da marka şartnamesi varsa onun tablosunu taban alın.
5. Numuneyi doğru alın: Sipariş kumaşıyla aynı renk ve işlemden, bitmiş kumaştan alınsın. Raporu test laboratuvarı ya da boyahane laboratuvarı verebilir; standart ve koşul raporda yazılı olmalıdır.

Karıştırılmaması gerekenler

• Solma ve bulaşma: Renk değişimi numunenin kendi renginin değişmesi, bulaşma rengin başka kumaşa geçmesidir; ayrı skala ve ayrı nottur.
• Renk tutarlılığı: Haslığı yüksek kumaşın iki partisi yine farklı tonda çıkabilir; parti ve top içi renk farkı haslık testiyle ölçülmez.
• Kartela ve lab dip: Rengin eşleşmesini gösterir, haslığı göstermez; kartela maddesine bakın.
• Diğer performans özellikleri: Çekme, boncuklanma ve aşınma haslık değildir.

Sık sorulanlar

Haslık değeri nedir?

Haslık değeri, bir haslık testinin sonucunu veren nottur: renk değişimi ve bulaşma 1–5, ışık haslığı 1–8 arasında notlanır ve not yükseldikçe haslık artar.

Yaş haslık ne demek?

Testin ıslak koşulda yapıldığını anlatır. En bilinen örnek ISO 105-X12 yaş sürtme testidir: ıslatılmış standart bez numuneye sürtülür. Yıkama (C06) ve su (E01) testleri de ıslak ortamdadır. Yaş sürtme notu çoğu zaman kuru sürtmeden düşüktür; GOTS 8.0 kuru için 3-4, yaş için 2 ister.

Oksidatif haslık nedir?

Rengin oksijen bazlı ağartıcılar gibi yükseltgen (oksidatif) maddelere dayanımını anlatır. Oksijen ağartıcılı referans deterjanla yıkamada ton değişimini ISO 105-C09 ölçer; yün ve ipek hariç tüm tekstillere uygulanır, bulaşmayı değerlendirmez (AFNOR). Şartnamede yalnız "oksidatif haslık" yazıyorsa hangi standardın kastedildiğini yazılı netleştirin; adın tek bir standart bölümüne denk geldiği doğrulanamadı.

Işık haslığı nedir?

Rengin gün ışığında (ISO 105-B01) ya da ksenon ark lambası altında (B02) solmaya direncidir; mavi yün skalasında 1–8 arasında notlanır.