Ribana nedir?

Ribana (İngilizcede rib knit), çift yataklı örme makinesinde örülen ve yüzeyinde düz ile ters ilmek sütunlarının dönüşümlü sıralandığı örme kumaştır. Dikey çizgili (fitilli) görünür, enine çok esner ve gerildikten sonra eski ölçüsüne döner. Bu yüzden tişört yakası, kol ağzı ve bel bandı gibi vücuda oturması gereken yerlerde kullanılır; gövde kumaşı olarak da örülür.

Ribana kumaşın yapısı

Ribanada düz ilmek sütunları ile ters ilmek sütunları yan yana dönüşümlü gelir; dengeli ribanada kumaşın ön ve arka yüzü aynı görünür (CottonWorks; Dönmez, 2008). Adı sütun düzeninden gelir: 1x1 ribanada bir düz, bir ters sütun; 2x2 ribanada iki düz, iki ters sütun vardır (CottonWorks). Türkiye'de piyasada “ribana” adı en çok 1x1 rib için kullanılır; 2x2 rib ise “kaşkorse” olarak bilinir (Dönmez, 2008).

Serbest hâlde ters sütunlar düz sütunların arkasında kalır ve iki yüzde de yalnızca düz ilmekler görünür; kumaş enine gerildiğinde aradaki ters ilmekler ortaya çıkar (Dönmez, 2008). Komşu sütunları birbirine yaklaştıran, her platin ilmeğinde oluşan burulma momentidir; ribananın enine yüksek elastikiyetinin temel nedeni budur (NPTEL). Cotton Incorporated'a göre enine esneme süpreminkinin yaklaşık iki katıdır (CottonWorks); boyuna esneme ise süpremle hemen hemen aynıdır (Dönmez, 2008).

Doğru örüldüğünde kenarları kıvrılmaz (CottonWorks). Dengeli yapısı nedeniyle spirallik beklenmez (NPTEL); süpremde spiralliği sınırlamak için de dengeli yapılar, örneğin 1x1 ribana, tercih edilir (Doba Kadem ve Sevgi, 2022). Aynı iplik ve ilmek uzunluğunda ribana, süpremden kalın ve ağırdır; aynı makine çapında tüp kumaş eni ise süpremden dardır (NPTEL; Dönmez, 2008).

Nasıl üretilir?

Ribana için iki iğne yatağı gerekir; yuvarlak örme makinelerinde bunlar silindir ve üstündeki kapaktır (İngilizcede dial) (CottonWorks; Cingü, 2022); bu makinelere “çift plakalı” da denir (Erkoç, 2006; aktaran Dönmez, 2008). İki yataktaki iğneler birbirinin arasından geçecek şekilde, rib düzeninde dizilir (Dönmez, 2008). İlmekler iki yatakta karşılıklı ve çapraz örülür; bu yerleşim kumaşa enine yüksek esneklik kazandırır (Erkoç, 2006; aktaran Cingü, 2022).

Türleri ve varyantları

• 1x1 ribana: Bir düz, bir ters sütundan oluşan dengeli yapıdır. Yan yana gelen aynı tür sütun sayısı arttıkça (ör. 2x1'den 3x3'e) esneme yeteneği azalır (Dönmez, 2008).
• 2x2 rib (kaşkorse): İki düz, iki ters sütundan oluşur (CottonWorks). Piyasada kaşkorse adıyla bilinir (Dönmez, 2008); bir üretici kaşkorseyi “geniş fitilli, esnek ribana türevi” diye tanımlar (Karcem, 2026).
• Daha geniş sütunlu ribanalar: Sütunlar genişledikçe kumaş kalınlaşır; 3x3 rib, 2x2'den kalındır (NPTEL).
• Elastanlı ribana: Elastan yalnızca kapak iğnelerine ya da hem kapak hem silindir iğnelerine beslenir (Tezel, 2007; aktaran Cingü, 2022). Pamuklu 1x1 ribana ve süpremle yapılan bir çalışmada elastan katkısı gramajı artırmış, çekmeyi ve spiralliği azaltmıştır (Halim ve Fahad, 2019; aktaran Cingü, 2022). Elastanlı örme kumaşlar esneme ve geri toparlanma özellikleri nedeniyle tercih edilir (Cingü, 2022).

Gramaj

Ribana için standart bir gramaj aralığı yoktur; gramaj iplik numarasına, makine inceliğine, ilmek sıklığına ve elastan katkısına göre geniş aralıkta değişir. Ticari aralıklar kaynağa göre farklıdır; örneğin bir ham örme kumaş üreticisi ribana için 180–260 g/m² veriyor (Karcem, Eylül 2026). İnce iplikle örülen ribana bunun altında kalabilir: Ne 30/1 penye ve open-end iplikle, 18 E ve 34 inç çaplı çift yataklı makinede 125–145 g/m² hedefli ribana numuneleri örülmüştür (Erkoç, 2006; aktaran Dönmez, 2008). Aynı çalışmada ribanada gramaj artışının esnekliğe etkisi görülmemiştir (Erkoç, 2006; aktaran Cingü, 2022).

Kullanım alanları

Ribana yaka, manşet ve bel bandında kullanılır (CottonWorks; Pratt Institute). Gövde kumaşı olarak elbise ve kazakta (CottonWorks), günlük giyim ve ev giyiminde (Pratt Institute) yer alır; bir üretici dar kalıplı giysileri de sayar (Karcem, 2026). Siparişte ribananın gövde kumaşı olarak mı, yaka ve manşet bandı olarak mı kullanılacağını belirtin.

Seçim ipuçları

1. Geri toparlanmaya bakın: Esneme sonrası geri toparlanma, esnemenin kendisi kadar önemlidir (Cingü, 2022). Bant için kalıcı uzama değerini ve elastan oranını sorun.
2. Sütun düzenini yapısıyla yazın: Sütunlar genişledikçe kumaş kalınlaşır (NPTEL) ve esneme azalır (Dönmez, 2008). 2x2 rib piyasada kaşkorse diye de anıldığı için siparişte “1x1” ya da “2x2” diye belirtin.
3. Ölçüyü koşuluyla birlikte isteyin: ribana makineden çıkınca enine büzülür (Dönmez, 2008); en ve gramajın hangi durumda (ham, mamul, relakse) ölçüldüğünü yazdırın.
4. Yıkama sonrası boyut değişimini ayrı ölçtürün: ISO 5077 yöntemiyle (yıkama ve kurutma ISO 6330 prosedürlerine göre), hem bant hem gövde kumaşı için.
5. Gövde kumaşı olarak düşünüyorsanız vücuda oturan kesimleri, daha stabil ve kalın kumaş gerekiyorsa interloku karşılaştırın.