Gramaj nedir?

Gramaj, bir kumaşın bir metrekaresinin gram cinsinden ağırlığıdır (g/m²). İngilizcede GSM (grams per square metre) denir. 150 g/m² gramajlı bir kumaşın bir metrekaresi 150 g gelir. Gramaj kumaşın hafif mi ağır mı olduğunu gösterir, ama kalınlık ya da kalite ölçüsü değildir. Sözcük Fransızca grammage'dan gelir; TDK sözlüğü gramajı “ekmek ve kâğıt için ağırlık ölçüsü” diye kaydeder, tekstildeki kullanım sözlükte ayrıca yer almaz (TDK).

Gramaj nasıl ölçülür?

Birim alan kütlesi standartla ölçülür; hangi standardın seçileceği kumaş türüne bağlıdır.

Pratik kontrolde 10 × 10 cm (100 cm²) kumaş kesilir, tartılır ve sonuç 100 ile çarpılır. 160 g/m²'lik bir kumaşın bu numunesi yalnızca 1,6 g geldiğinden en az 0,01 g hassasiyetli bir terazi kullanın. Dönmez (2008) laboratuvar uygulamasında 10 × 10 cm şablon, 1 mg hassasiyetli terazi, 48 saat düz serilerek dinlendirilmiş kumaş ve farklı noktalardan 10 numune kullanmıştır.

Gramaj neyi söyler, neyi söylemez?

• Kalınlık değildir. Kalınlık ayrı bir ölçümdür (ISO 5084).
• Yapıyı anlatmaz. Aynı gramaj, ince iplikle sıkı ya da kalın iplikle gevşek örülerek elde edilebilir (Cotton Incorporated, ISP 1009). Örmede ilmek iplik uzunluğu arttıkça gramaj düşer (Dönmez, 2008).
• Kaliteyle eş anlamlı değildir. Printful, kalitenin kumaş ağırlığını kullanım amacına uydurmaktan geldiğini, en yüksek GSM'nin peşinden gitmekten gelmediğini yazar.

Ham, mamul, gevşemiş: ölçüm hâli

Örme kumaşın gramajı ölçüm hâline göre değişir: gevşediğinde ilmekler birbirine yaklaşır ve gramaj artar. ISP 1009'a göre Ne 30/1 penye ring iplikli, 28 E süprem makineden çıktığı hâlde 135, tam gevşediğinde 176 g/m² gelmiştir (yaklaşık %30 artış). Aynı kumaşın boyalı mamulü teslim hâlinde 149, gevşemiş hâlde 166 g/m² ölçülmüştür. Bu yüzden gramajı yazarken hangi hâlde ölçüldüğünü de yazın.

Birimler ve çeviri

• oz/yd² (ons): 1 oz/yd², 0,03390575 kg/m²'dir; yani yaklaşık 33,9 g/m² (NIST SP 811). Örnek: 5,3 oz/yd² yaklaşık 180 g/m² eder.
• Denim: Gramaj çoğunlukla oz/yd² ile verilir. Cotton Incorporated'a göre mamul denimler 3,5–16,5 oz/yd² arasındadır: 3,5–8 oz bluz, üst ve gömlekte, 8–16,5 oz pantolon, jean ve cekette kullanılır (CottonWorks). Bu aralıklar yaklaşık 119–271 ve 271–559 g/m²'ye denk gelir (hesap).
• Metre başına gram: ISO 3801 birim uzunluk kütlesini ayrı tanımlar. Kumaş metre başına gram olarak verilmişse g/m² = g/m ÷ açık en (m). Örnek: 1,5 m açık enli kumaşta metre başına 240 g, 160 g/m² eder. Teklifte hangi birimin kullanıldığını ve enin tüp mü açık mı olduğunu sorun.

Gramaj aralıkları

Hafif, orta ve ağır için standart sınır yoktur. Printful tişörtte hafifi yaklaşık 120–150, ortayı 150–180, ağırı 180–254 g/m² olarak verir (7 Mayıs 2026). Tişörtlük süprem için örme kumaş üreticileri 120–180 (Karcem, Eylül 2026) ve 120–220 g/m² (RT Tekstil, Haziran 2026) aralıklarını yayımlar. Ürüne göre ayrıntılı aralıklar için tişört, sweatshirt ve eşofman gramajı rehberine bakın.

Teklifte nasıl yazılır?

Gramajı tek rakam olarak değil; yapı, bileşim, iplik, hedef değer, tolerans, ölçüm hâli ve standartla birlikte yazın. Örnek: “Süprem, %100 pamuk, Ne 30/1 penye, 160 g/m², ±%5, mamul ve gevşemiş hâlde, EN 12127”. Tolerans bir standart değil, sözleşme maddesidir. Kilogramla satılan kumaşta bir kilogramdan çıkan metre, 1.000 ÷ (gramaj × açık en, m) ile bulunur; 1,80 m açık enli 180 g/m² kumaşta 1 kg yaklaşık 3,09 m eder.

Sık sorulanlar

GSM ile gramaj aynı mı? Evet. GSM, gramajın İngilizce kısaltmasıdır (grams per square metre).

Gramaj yüksekse kumaş daha mı kaliteli? Tek başına hayır. Gramaj kumaşın ağırlığını söyler; iplik, yapı, sıklık ve terbiye de kaliteyi belirler.