Poliamid nedir?

Poliamid, zincirinde amid bağları tekrar eden sentetik bir liftir; günlük dilde ve ticarette naylon denir. Türkiye'nin tekstil elyafı etiketleme yönetmeliği (Ek-1, no. 30; bundan sonra Yönetmelik) ve AB'nin 1007/2011 sayılı tüzüğü (Ek I, no. 30), “poliamid veya naylon” adını amid bağlarının en az %85'i alifatik ya da sikloalifatik birimlere bağlı olan lifler için ayırır. Yani poliamid ile naylon aynı lifin iki adıdır. DuPont naylonu 27 Ekim 1938'de naylon çorapla kamuoyuna resmen tanıttı; Science History Institute naylonu “ticari olarak uygulanabilen ilk sentetik lif” diye anar. Bugün çorapta, iç giyimde, mayoda, spor giyimde ve halıda bulunur.

Naylon mu, poliamid mi?

İki ad eş anlamlıdır, ama aynı düzeyde değildir. TDK sözlüğü “naylon” maddesini “dayanıklı ve esnek döküm maddesi” diye genel bir malzeme adı olarak verir; “poliamid” için sonuç yoktur. Lif listesindeki ad ise “poliamid veya naylon”dur. Bu yüzden şartnamede ve teklifte lifin tam adını ve türünü yazın: “poliamid (naylon 6.6)” gibi.

Naylon 6 ve naylon 6.6

İki tür de poliamiddir; adlarındaki sayılar monomerdeki karbon sayısına işaret eder. Naylon 6.6, heksametilendiamin ile adipik asidin kondansasyonuyla; naylon 6 ise kaprolaktamdan elde edilir (NPTEL; INFLIBNET). Her ikisi de eriyikten eğirilir. NPTEL ders notuna göre naylon 6.6'nın erime noktası naylon 6'dan 40–45 °C yüksektir; ders notu naylon 6.6'yı daha sert olarak da anar. Türler arasında böyle farklar bulunduğu için teklifte yalnız “naylon” yazmakla yetinmeyin, türü sorun.

Özellikleri

• Mekanik davranış: Bir ders kitabı naylonu yüksek kopma uzaması, yüksek dayanım-ağırlık oranı, deformasyondan çok iyi toparlanma ve iyi bükülme ve aşınma direnciyle tanımlar (INFLIBNET). Science History Institute de gücünü, esnekliğini ve küfe dayanıklılığını anar.
• Biçim: Filament ya da kesik lif olarak eğrilir; eğrilen filament, tekstil özellikleri kazanması için orijinal uzunluğunun yaklaşık dört katına çekilir (NPTEL).
• Nem: Yönetmelik Ek-9 lif oranı hesabında naylon için kesikli lifte %6,25, filamentte %5,75 nem payı kabul eder; polyesterde bu değer %1,50, pamukta %8,50'dir. Bu ticari hesap değerleri ölçüm sonucu değildir; ama naylonun polyesterden fazla, pamuktan az nem payı kabul edilen bir lif olduğunu gösterir.
• Statik: Düşük nem iadesi sentetik liflerde statik elektriğe yol açar. Bir ders kitabı, kalıcı antistatik giysi seçenekleri arasında hidrofilikliği artıran katkılar eklenmiş sentetik lifleri (genellikle poliamid), karbon çekirdekli ve metal tuzu kaplı lifleri sayar (INFLIBNET). FabricLink naylonun kurutmasında statiği azaltmak için kurutma mendili önerir.
• Boyama ve baskı: Asit boyalar yün, ipek ve naylonu boyar; dispers boyalar da naylonu renklendirir (INFLIBNET). Boyama sıcaklığını boya ve lif türüne göre boyahaneyle netleştirin. Boyama reçetesini makinede boyahane operatörü uygular. Baskıda naylon için uygun yöntemler ve naylona özel film gereksinimi tekstil baskı çeşitleri rehberinde.

Nerede kullanılır?

INFLIBNET ders kitabı naylonun giyimdeki kullanımlarını iç çamaşırı, mayo, spor giyim, çorap ve eldiven olarak, ev ve endüstrideki kullanımlarını halı, döşemelik, lastik kordu, hortum, konveyör bandı, balık ağı, ip ve çadır olarak sıralar. Naylon çorabı çorap makinesinde çorap makinacı örer. Science History Institute, DuPont'un Kasım 1941'de naylon üretimini Japon ipeğinin yerine kullanılmak üzere orduya yönlendirdiğini ve 1942'de naylonun neredeyse tamamının paraşüt ve lastik korduna gittiğini yazar. Kumaş adları lifi söylemez: şifon ipek, naylon ya da viskonla, oxford çanta kumaşı polyester ya da naylonla dokunabilir; spiral fermuarın dişi polyester ya da naylon monofilamentten yapılır (fermuar çeşitleri). Çorap üreticilerini çorap, mayo üreticilerini mayo ve plaj giyimi, poliamid elyaf tedarikçilerini elyaf kategorisinde arayabilirsiniz.

Poliamid, polyester ve aramid

Aramid de bir poliamiddir, ama naylon sayılmaz: ABD kuralları (16 CFR 303.7) naylonda amid bağlarının %85'inden azının, aramidde en az %85'inin doğrudan iki aromatik halkaya bağlı olduğunu söyler; Yönetmelik aramidi ayrı lif adı olarak listeler (no. 31). Elastan da ayrı bir liftir (segmentli poliüretan); poliamidle karışımları vardır, ayrıntı için elastan maddesine bakın.

Teklifte nelere dikkat edin?

1. Lif adını, türünü ve biçimini yazın: “poliamid (naylon 6.6), filament” gibi. Yönetmelik madde 10 lif adlarının ve ağırlık yüzdelerinin azalan sırayla yazılmasını ister. Yönetmelik atıfları 2015 tarihli metne ve 11 Ekim 2026 tarihli okumaya dayanır; satışın yapılacağı pazarda geçerli güncel hükmü mevzuat uzmanına danışarak doğrulayın.
2. Filament ipliğin numarasını yazın: denye ve dtex sentetik ve yapay iplikler için kullanılır; toplam denye ile filament başına denyeyi karıştırmayın. Çevirmek için iplik numarası çevirici ve iplik numaralandırma rehberi kullanılabilir.
3. Boya ve baskı yöntemini lifle eşleştirin: asit ya da dispers boya, esnek film, süblimasyon gibi seçeneklerin naylonda geçerli olup olmadığını numune baskıyla doğrulayın.
4. Bakımı etikete bağlayın. FabricLink naylon için ılık suda makinede yıkamayı, son durulamada yumuşatıcıyı, düşük ısıda kurutmayı ve kurur kurumaz çıkarmayı sıralar; ütü sıcaklığı için etiketteki simgeye uyun (yıkama talimatı sembolleri).

Sık sorulan sorular

Poliamid kumaş terletir mi?

Poliamid kumaş da terlemeyi engelleyemez; vücut terleyerek soğur ve bunu hiçbir kumaş durdurmaz. Poliamid pamuktan az, polyesterden fazla nem payı kabul edilen bir liftir (Yönetmelik Ek-9: %5,75–6,25; pamuk %8,50; polyester %1,50). Bu hesap değeri ölçüm sonucu değildir; konforu lifin yanında iplik, örgü, gramaj ve apre belirler. Hava geçirgenliği (EN ISO 9237) ve su buharı direnci (EN ISO 11092) değerlerini isteyin. Ayrıntı: terletmeyen kumaşlar.

Naylon polyester midir?

Hayır. İkisi de sentetik liflerdir ama farklı polimerlerdir: poliamid amid bağlarıyla, polyester ester bağlarıyla tanımlanır (Yönetmelik Ek-1 no. 30 ve 35). Nem payı ve boyama sınıfları da farklıdır. Naylon ile poliamid ise aynı liftir; Ek-1 no. 30 “poliamid veya naylon” der.

Naylon kumaş statik yapar mı?

Sentetik liflerde düşük nem iadesi statik elektriğe yol açar (INFLIBNET) ve FabricLink naylon kurutmasında kurutma mendili önerir. Hidrofilikliği artıran katkılı poliamid lifler, kalıcı antistatik çözümlerden biridir (INFLIBNET); ürününüz için antistatik beklentisi varsa bunu ölçüm raporuyla isteyin.