Yıkama Talimatı Sembolleri ve Giyim Etiketinde Zorunlu Bilgiler

Yıkama talimatı sembolleri nasıl okunur?

ISO 3758, tekstil ürünlerinde bakım bilgisini simgelerle veren standarttır. Standardın kapsamına göre simgeler, ürüne kalıcı zarar vermeyen en sert işlemleri bildirir; ev tipi yıkama, ağartma, kurutma ve ütülemeyi, ayrıca profesyonel kuru ve yaş temizlemeyi kapsar. Döşemeli mobilyaların ve yatakların çıkarılamayan kılıfları ile profesyonel halı temizliği gerektiren halılar kapsam dışındadır; endüstriyel çamaşırhane simgeleri ISO 30023'te tanımlıdır (EVS standart kaydı).

Bu yüzden bakım etiketi bir üst sınırdır: "en fazla bu işlem" der. Etiketin gösterdiğinden daha hafif bir işlem, sınırın içinde kalır.

Beş temel simge

Simgelerin resmî çizimleri GINETEX'in korunan markalarıdır (aşağıya bakın). Bu nedenle tablolar simgeleri çizmek yerine sözle tarif eder.

Çarpı, çizgi, nokta, sayı ve harf

Beş simge tek başına yetmez; çarpı, çizgi, nokta, sayı ve harf anlamı belirler (GINETEX Care symbols; clevercare.info).

GINETEX simgelerin 2006'dan beri uygulanan bir sırayla dizilmesini ister: yıkama, ağartma, kurutma, ütüleme, profesyonel bakım. GINETEX, açıklık için tam dizinin etikette eksiksiz yer almasını da şart koşar. Bu şart GINETEX lisansının kuralıdır; standart metninin ne dediğini ayrıca kontrol edin.

Yıkama (leğen)

Ağartma (üçgen)

Kurutma (kare)

Ütüleme (ütü)

Sıcaklık sınırı lif adına bakılarak değil, etiketteki simgeye göre seçilir (GINETEX). Örnek lifler yalnızca tüketici rehberliğidir; ürününüzün etiketini kumaş, astar ve bileşenlerin testi belirler. Tablodaki sıcaklıklar GINETEX'in güncel simge sayfasındandır; başka kaynaklarda farklı değerler görülebilir, bu yüzden etiket için standardın güncel tablosunu ve etiket tedarikçinizin sembol setini esas alın.

Profesyonel bakım (daire)

2023 baskısı yeni kuru temizleme çözücüleri ekledi; tam çözücü listesi için standardın ilgili tablosuna bakın.

Simgeler tescilli: kullanmadan önce

GINETEX, beş bakım simgesinin çoğu ülkede korunan marka olduğunu belirtir. Simgeleri çoğaltmak, yayımlamak ya da kullanmak için GINETEX ile özel bir lisans anlaşması gerekir; lisans, simgelerin her zaman doğru kullanılmasını taahhüt ettirir ve izinsiz ya da hatalı kullanım hukuki işleme yol açabilir (GINETEX, Care labelling).

Pratikte marka ve üreticiler simgeleri etiket tedarikçisinin sembol fontundan alır. Fontun lisanslı ve güncel olduğunu tedarikçinizden yazılı isteyin; lisansın kapsamını hukuk danışmanınıza sorun. Etiket tedarikçisi bulmak için etiket üreticileri kategorisine bakabilirsiniz.

ISO 3758:2023'te ne değişti?

ISO 3758:2023, 6 Aralık 2023'te yayımlanan dördüncü baskıdır ve 2012 baskısının yerini alır (GINETEX; Bureau Veritas). GINETEX ve Bureau Veritas'ın değişiklik özetlerine göre başlıca farklar şunlardır:

• Kapsam: Çıkarılamayan mobilya ve yatak kılıfları ile profesyonel halı temizliği gerektiren halılar kapsam dışına alındı.
• Yeni simgeler: Oda sıcaklığında elde yıkama ve buharsız ütüleme için iki yeni simge eklendi.
• Yeni çözücüler: Kuru temizleme tablosuna yeni çözücüler girdi.
• Yeniden çizim: Elde yıkama, yıkamama, ağartmama ve ütülememe simgeleri GINETEX çizimlerine uyarlandı; amaç GINETEX simgeleriyle uyumu artırmaktır.
• Örnekler ve ek: Üç alternatif kullanım örneği ve "tescilli grafik simgelerin pratikte uyarlanması" başlıklı yeni bir ek (Ek D) geldi.

Estonya standart kuruluşunun kaydına göre Avrupa standardı olarak benimsenen 2012 sürümü (EN ISO 3758:2012) 15 Şubat 2024'te geri çekildi; yerini EN ISO 3758:2024 aldı (EVS). ISO standartları tek başına bağlayıcı değildir; bir alıcı şartnamesi ya da mevzuat atıf yaparsa bağlayıcı olur. Etiketlerinizi yeni sürüme ne zaman taşıyacağınızı alıcınızla ve etiket tedarikçinizle birlikte belirleyin. Değişiklik listesi kuruluş özetlerine dayanır; çizim ayrıntıları için standardın tam metnine bakın.

Giyim etiketinde yasal olarak ne zorunlu?

Soru yalnızca "hangi bilgi" değil, "hangi pazar" sorusudur. Aşağıdaki tablo bu yazının tarihi itibarıyla (11 Ekim 2026) incelenen kaynaklardaki durumu özetler; hedef pazarın güncel mevzuatını satıştan önce kontrol edin. Bu bölüm hukuki görüş değildir: ürününüze özgü durumlar için hukuk danışmanınıza ya da hedef ülkenin piyasa gözetimi makamına danışın.

Türkiye

Dayanak, 25 Nisan 2015 tarihli ve 29337 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan elyaf etiketleme yönetmeliğidir. Yönetmeliğin ana hükümleri şunlardır (Resmî Gazete; Ticaret Bakanlığı basın açıklaması):

• Kapsam: Ağırlıkça en az %80 tekstil lifi içeren ürünler tekstil ürünü sayılır (madde 2).
• Etiket: Piyasaya arz edilen tekstil ürünü, elyaf bileşimini gösteren bir etiket ya da işaret taşır; etiket kalıcı, kolay okunur, görülebilir ve ulaşılabilir olmalı, sağlam biçimde iliştirilmelidir (madde 15). Bileşim bilgileri tek bir boyut, biçim ve yazı tipinde verilir; internetten satışta alıcıya satın almadan önce gösterilir (madde 17/1).
• Dil: Etiketleme ya da işaretleme Türkçe olarak da yapılır (madde 17/3). Bakanlık da 2015 açıklamasında etiketlerin Türkçe, okunaklı ve yanıltıcı olmayan biçimde hazırlanması gerektiğini bildirdi.
• Hayvansal parçalar: Hayvansal menşeli tekstil olmayan parça içeren ürünün etiketinde "hayvansal menşeli tekstil olmayan parçalar içerir" ifadesi bulunur; bu madde 1 Ocak 2016'dan sonra piyasaya arz edilen ürünlere uygulanır (madde 13 ve 24).
• Sorumluluk ve denetim: Üretici etiketin varlığından ve doğruluğundan, dağıtıcı piyasadaki ürünün etiketli olmasından sorumludur (madde 16). Denetimi Bakanlık yürütür; uygunsuzlukta önce düzeltme süresi verilir, giderilmezse idari para cezası uygulanır (madde 22-23).

Yönetmelik yalnızca lif adlarını, bileşimi, etiketleme biçimini, sorumlulukları ve muafiyetleri düzenler; bakım talimatı için bir hüküm içermez. Ticaret Bakanlığı yönetmeliği bugün de yürürlükteki piyasa gözetimi mevzuatı arasında listeliyor.

Bakım talimatı için genel çerçeve 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu'dur (12 Mart 2021'den beri yürürlükte). Kanun, imalatçı ve ithalatçıdan ürün, ambalaj ya da ürünle gelen belgelerdeki kullanım ve bakım talimatlarının Türkçe olmasını sağlamasını ister (madde 7/1-ğ ve 9/1-e). Adın, kayıtlı ticari unvanın ya da markanın ve açık adresin ürün üzerinde (mümkün değilse ambalajda ya da ürünle gelen belgede) belirtilmesini ise "mevzuatın gerektirdiği hallerde" ister (madde 7/1-f ve 9/1-ç). Ürününüz için hangi ek bilginin zorunlu olduğunu Ticaret Bakanlığı kaynaklarından, alıcı şartnamenizden ve hukuk danışmanınızdan teyit edin.

AB

AB'de dayanak, Tüzük (AB) 1007/2011'dir. Komisyonun SSS belgesine göre tüzük tedarik zincirinin her aşamasını kapsar ve AB'de satılan tekstil ürünlerinin elyaf bileşimini gösteren bir etiket ya da işaret taşımasını ister. Etiket dayanıklı, kolay okunur, görünür ve erişilebilir olmalı, sıkıca tutturulmalıdır (madde 14/1); bileşim bilgisi satın almadan önce tüketiciye görünür olmalıdır (madde 16/1). Çevrim içi satışta bu, bileşimin fiyat gibi satış kararını mümkün kılan bilgilerle birlikte gösterilmesi demektir (SSS 6.9).

Tüzüğün zorunlu kılmadıkları. Komisyona göre AB'de tüketiciye ürünün nasıl yıkanacağını ya da bakılacağını söyleyen uyumlaştırılmış bir kural yoktur (SSS 2.3); bakım talimatı ve beden etiketlemesi tekstil tüzüğünün kapsamı dışındadır (SSS 6.7). Menşe ülke, üretici ve üretim koşullarına ilişkin bilgi de tüzükte şart değildir; isteyen işletme bunları, yanıltıcı olmamak koşuluyla verebilir (SSS 2.6). Tüzük CE işareti de istemez; kişisel koruyucu donanım, tıbbi cihaz ya da oyuncak gibi ürünlerde başka mevzuat CE işareti gerektirebilir (SSS 8.6).

Dil. Etiket, ürünün tüketiciye sunulduğu üye devletin resmî dilinde ya da dillerinde olmalıdır; ulusal mevzuat başka türlü belirtebilir (madde 16/3). Tüzük çok dilli etiketi engellemez (SSS 4.2). Etiketin kabul edilip edilmeyeceğinden emin değilseniz hedef ülkenin yetkili makamına sorun (SSS 4.1).

Ulusal ek şartlar. Tüzük lif bileşimini uyumlaştırır; lif bileşimi dışındaki konularda üye devletlerin ek etiket şartları ya da tavsiyeleri olabilir. Bunları hedef ülkenin piyasa gözetimi makamından öğrenin (SSS 8.7).

Genel Ürün Güvenliği Tüzüğü (GPSR). Tüzük (AB) 2023/988, 13 Aralık 2024'ten beri uygulanıyor (Komisyon, Access2Markets). Tekstil tüzüğünün aksine üretici bilgisi de ister: ürünlerde tür, parti ya da seri numarası gibi bir tanımlayıcı ve ürün üzerinde (mümkün değilse ambalajda ya da ürünle gelen belgede) üreticinin adı, tescilli ticari unvanı ya da tescilli markası ile posta ve elektronik adresi bulunmalıdır. Ayrıca her ürün için AB'de yerleşik bir sorumlu iktisadi işletmeci gerekir; Komisyon bunun AB'deki üretici, ithalatçı, yetkili temsilci ya da sipariş karşılama (fulfilment) hizmet sağlayıcısı olabileceğini belirtir. Madde 9 ve 11'in kesin metnini EUR-Lex'ten okuyun ve etiket yerleşimini AB'li alıcınızla önceden netleştirin.

Birleşik Krallık ve ABD

Birleşik Krallık'ta Textile Products (Labelling and Fibre Composition) Regulations 2012, ülke hukukuna aktarılmış (assimilated) Tüzük 1007/2011 ile birlikte elyaf bileşimi etiketini zorunlu kılar. Business Companion kılavuzuna göre etiket İngilizce olmalı ve sorumluluk üreticide ya da Birleşik Krallık'a ithal eden firmadadır; kılavuz İngiltere, İskoçya ve Galler içindir (Temmuz 2026 incelemesi).

ABD'de iki ayrı kural vardır. Textile Act ürüne lif bileşimini, menşe ülkeyi ve üretici ya da satıcı firmanın adını (ya da onun yerine geçen RN numarasını) yazdırır. Care Labeling Rule ise giysi üreticilerinden ve ithalatçılarından kalıcı, ürünün kullanım ömrü boyunca okunur bir bakım etiketi ve bu talimatlar için "makul dayanak" ister; talimat kelimeyle ya da kuralın şartlarını karşılayan simgeyle verilebilir (FTC). Simge kullanılacaksa FTC rehberi ASTM D5489-96c simgelerini gösterir ve bunların uluslararası standarttaki simgelere benzediğini ama aynı olmadığını belirtir; ISO 3758 simgelerinin de kabulü 2012'de önerilmiş, rehber bunu yalnızca öneri olarak anar. Bu yüzden ISO 3758 simgeli bir AB etiketini ABD'ye olduğu gibi göndermeyin; ABD alıcısından etiket şartnamesini isteyin. Textile Act bilgileri İngilizce yazılır; başka dil, İngilizcesi de bulunmak koşuluyla eklenebilir (FTC).

Elyaf bileşimi etiketi nasıl yazılır?

Elyaf bileşimi, Türkiye'de ve AB'de yasal olarak aranan asıl bilgidir. Kuralları AB Tüzüğü ve Komisyon SSS'si üzerinden özetliyoruz. Türkiye'deki yönetmeliğin kapsam, lif adı, bileşim, çok bileşenli ürün, hayvansal parça, etiket niteliği ve sorumluluk hükümleri aynı başlıkları izler (yönetmelik madde 2, 6-13, 15-17); madde numaraları ve sayısal ayrıntılar farklı olabilir, bu yüzden yönetmeliğin kendi metnine de bakın.

• Yalnız listedeki lif adları. Etikette tüzüğün Ek I'indeki lif adları kullanılır. Marka adı ya da listede olmayan bir ad lifi tanımlamaya yetmez (SSS 2.11). Etikette “CO” ya da “PES” gibi bir kod değil, lifin adı yazılır: Ek I'de kod yoktur ve GINETEX de lif tablosundaki lif kısaltmalarının yalnız bilgi amaçlı olduğunu, tekstil etiketine yazılmaması gerektiğini not eder. Yünlü üründe "yün" sözcüğü geçmelidir; "merinos" gibi cins adı tek başına yetmez (SSS 3.1).
• Bütün lifler, azalan sırayla. Her lifin adı ve ağırlıkça yüzdesi azalan sırayla yazılır (madde 9/1). Aynı iki lifi farklı oranlarda taşıyan iki ürün aynı etiketi kullanamaz; %40 pamuk %60 polyester ile %60 pamuk %40 polyester ayrı etiket ister (SSS 3.4).
• "%100", "saf", "tamamen". Bu ifadeler yalnızca tek lifli üründe, tüzükte sayılan küçük istisnalarla kullanılır (madde 7/1-2; SSS 2.9).
• Üretim toleransı. Tüzük, belirtilen bileşim ile analiz sonucu arasında %3'lük üretim toleransına izin verir (madde 20/3). SSS, AB laboratuvarlarının uygulamasını şöyle aktarır: %30 ve %70 yazan etiket için 30 ± 3 ve 70 ± 3 aralığı kabul edilir (SSS 3.2).
• Birden fazla bileşen. Farklı lif içeren bir bileşen toplam ağırlığın %30'u ya da fazlasını oluşturuyorsa ayrı belirtilir; ana astar ise ağırlığından bağımsız olarak ayrı belirtilir. Ağırlığı %30'dan az olan ve ana astar olmayan bileşenlerin ayrı yazılması gerekmez ama bunlar toplam bileşim hesabına girer (madde 11; SSS 3.5-3.6). Takım elbise gibi iki parçalı ürünlerde ceket ve pantolon ayrı ürün sayılır ve ikisi de etiketlenir (SSS 3.5).
• Hayvansal parçalar. İnce tüy (down), tüy (feather), kemik, deri, inci ve boynuz gibi parçalar çok az bulunsa bile etikette "Contains non-textile parts of animal origin" ifadesi (ilgili dildeki karşılığıyla) gerekir (madde 12; SSS 5.2). Türkiye'de karşılığı yukarıda verilen ifadedir.
• Ek bilgi ayrı gösterilir. "Geri dönüştürülmüş" gibi bir bilgi vermek serbesttir, ancak yanıltıcı olmamalı ve lif bileşiminden ayrı yazılmalıdır, örneğin "polyester - geri dönüştürülmüş lifler" (madde 16/2; SSS 2.7). "Organik", "geri dönüştürülmüş" ya da "çevre dostu" gibi iddialar belgeye dayanmalıdır; hangi belgenin neyi kanıtladığı tekstil sertifikaları rehberinde anlatılıyor. Marka adı lif adı içeriyorsa bileşimin hemen yanında yer alır.

AB'de poşet üzerine yapıştırılan çıkartma etiketin yerini tutmaz: ürün, bileşim yazan bir çıkartmalı kapalı poşetle teslim edilse de ürünün kendisinde lif bileşimi bilgisi gerekir; yalnız toplu etiketlemeye tabi ürünlerde ve metreyle satılan ürünlerde bilginin ambalajda ya da topta olması yeterlidir (SSS 6.7). Etiketin yerine kâğıt belge ancak işletmeler arası sevkiyatta ve kamu ihalelerinde geçerlidir (madde 14/2; SSS 6.1-6.2).

Bakım talimatı nasıl belirlenir?

Bakım talimatı bir tahmin değil, test sonucudur. Aşağıdaki sıra, etiketi bir belgeye bağlamanızı sağlar; adımlar Tekstil Rehberi önerisidir.

1. En hassas bileşeni bulun. Kumaş, astar, tela, aksesuar, baskı ve nakıştan hangisi en az dayanıyorsa etiket onun sınırına göre yazılır. ABD'deki Care Labeling Rule de çok bileşenli giysilerde dayanağın giysinin tamamını kapsamasını ister (FTC).
2. Yıkama ve kurutma koşulunu seçip ölçün. Test için yıkama ve kurutma prosedürleri EN ISO 6330'da, yıkama sonrası boyut değişimi EN ISO 5077'de, renk değişimi ve bulaşma EN ISO 105-C06'da tanımlıdır (EVS). Çekme yüzdesini yıkama öncesi ve sonrası ölçüden çekme payı hesaplayıcıyla bulabilirsiniz; test yöntemlerinin ayrıntısı kumaş çeşitleri rehberindedir.
3. Kabul sınırını yazın. Hangi çekme ve renk değişimi sınırının kabul edileceğini alıcı şartnamesi belirler; standartlar bu kararı sizin yerinize vermez.
4. Talimatı rapora bağlayın. Etikette 40 °C yazıyorsa test raporunda da 40 °C programı bulunmalı. Etiket onay föyüne sembol seti sürümünü (ISO 3758:2012 ya da 2023) yazın.
5. Etiketin kendisini sınayın. Baskılı bakım etiketi yıkamadan sonra okunur kalmalıdır; etiket firmasından yıkama denemesi isteyin. Testler için test laboratuvarları kategorisine bakabilirsiniz.

Fason üretimde etiket kimin sorumluluğunda?

Türkiye'deki yönetmeliğe göre üretici, ürünü yapan ya da ürüne kendi adını, ticari markasını veya ayırt edici işaretini koyarak kendini üretici olarak tanıtan kişidir; birden fazla kişi bu tanıma uyuyorsa adı ya da markası ürünün üzerinde olan öne çıkar; üretici Türkiye dışındaysa yetkili temsilcisi ve/veya ithalatçı üretici sayılır (madde 4). Etiketin varlığı ve doğruluğu üreticiye aittir; dağıtıcı ise piyasadaki ürünün gerekli etiketi taşıdığından emin olmakla yükümlüdür (madde 16). Marka adını taşıyan ürün fason atölyede dikilse bile etiket içeriğinin sorumluluğu bu yüzden çoğunlukla marka sahibine düşer; her somut durumu hukuk danışmanınız değerlendirir.

Pratikte bu işbölümü sorunları önler:

• Marka içeriği yazar, atölye uygular. Elyaf bileşimi, bakım simgeleri, beden ve menşe bilgisi markadan teknik föyde gelir; atölye etiketi föydeki yere diker.
• Prova yazılı onaylanır. Etiket firması çoğunlukla verilen metni basar; yazım hatası ya da yanlış simge seri baskıdan önce yakalanmalıdır. Yanlış etiketi düzeltmek, parçaları söküp yeniden etiketlemek anlamına gelebilir.
• Maliyet sözleşmeye yazılır. Etiketi kimin sağlayacağı, takma işçiliğinin fiyata dahil olup olmadığı ve yanlış etiket nedeniyle yeniden işçiliği kimin karşılayacağı yazılı olmalıdır; madde örnekleri için fason üretim sözleşmesi yazısına bakın.
• Etiket final kontrolde bakılan kalemdir. AQL kalite kontrol rehberinde etiket, sevkiyat öncesi kontrolün kalemlerinden biridir.

Sevkiyat öncesi etiket kontrol listesi

1. Lif adları, resmî listedeki adlarla yazılmış; marka adı lif adının yerine geçmiyor.
2. Bütün liflerin yüzdeleri azalan sırada, toplamı %100.
3. Bileşim, kumaş tedarikçisinin belgesi ya da test raporuyla örtüşüyor; ürün birden fazla bileşenliyse ayrı etiket kuralları uygulanmış.
4. Deri, kürk, tüy gibi hayvansal parça varsa gerekli ifade yazılmış.
5. Etiket dili hedef pazara uygun (Türkiye'de Türkçe de yer almalı; AB'de satış ülkesinin dili; Birleşik Krallık'ta ve ABD'de İngilizce).
6. Bakım simgeleri sırayla yazılmış, çarpı ve çizgiler doğru; sembol seti ve sürümü alıcıyla netleşmiş (ABD için FTC'nin gösterdiği ASTM simgeleri).
7. Bakım talimatı bir test raporuna bağlı.
8. Etiket yıkamadan sonra okunuyor, ürüne sıkıca tutturulmuş; poşet çıkartması etiketin yerine geçmiyor.
9. İnternet satış sayfasında bileşim, satın almadan önce görünüyor.
10. Beden, menşe ve üretici ya da ithalatçı bilgisi, alıcı şartnamesinin ve hedef pazarın isteğine göre eksiksiz.

Etiket bilgisinin geleceği: dijital etiket

Avrupa Komisyonu, Tekstil Etiketleme Tüzüğü'nü gözden geçiriyor. Komisyonun sayfasına göre amaç, tekstil ve ilgili ürünler için tek ve birörnek etiketleme kuralları getirmek ve çevresel bilgiye odaklanmaktır; mevcut kurallar yalnızca fiziksel etiket öngörürken dijital etiketleme teknolojileri artık mevcuttur. Planlanan teklif tarihi 2026'nın ikinci çeyreğiydi; Avrupa Parlamentosu'nun Legislative Train sayfasına göre 20 Eylül 2026 itibarıyla teklif sunulmamıştı. Bu yazının hazırlandığı tarihte (11 Ekim 2026) yayımlanmış bir teklif tespit edilmedi; güncel durumu Komisyon sayfasından kontrol edin.

Pratik sonuç: bugün geçerli kurallar, Komisyona göre, fiziksel etiket içindir. Bir teklif sunulur ve kabul edilirse bu rehber güncellenir. Ürün bilgisinin dijitalleşmesi için dijital ürün pasaportu yazısına bakın.

Özet

Yıkama talimatı simgeleri, ürünün dayanabileceği en sert bakım işlemini beş simgeyle ve çarpı, çizgi, nokta, sayı değiştiricileriyle anlatır; güncel sürüm ISO 3758:2023'tür ve simgeler çoğu ülkede GINETEX'in korunan markalarıdır. Yasal olarak asıl zorunluluk elyaf bileşimindedir: Türkiye'de Türkçe olarak da, AB'de satış ülkesinin dilinde; Türkiye'de verilen bakım talimatı da Türkçe olmalıdır. Bakım etiketi AB'de uyumlaştırılmış bir zorunluluk değildir ama alıcılar ve ABD gibi pazarlar ister. Etiketi markanın yazdığı, testle desteklediği ve sevkiyattan önce kontrol ettiği bir belge gibi ele alın. Bu yazı 11 Ekim 2026 itibarıyla hazırlanmıştır; mevzuat ve standart sürümlerini ilgili kurumun sayfasından güncel hâliyle kontrol edin.