Denye nedir?

Denye (İngilizce denier, kısaca den), 9.000 metre lif ya da ipliğin gram cinsinden ağırlığıdır. 450 denyelik bir iplik her 9.000 metrede 450 g gelir (Cotton Incorporated, TRI 1014). Denye ağırlık esaslı (direkt) bir sistemdir: numara büyüdükçe iplik kalınlaşır. Cotton Incorporated'ın sınıflamasında denye yapay (man-made) lif ve iplikler için kullanılan birimdir.

Denye nasıl hesaplanır?

Denye = ağırlık (g) ÷ uzunluk (m) × 9.000 (Çukurova Üniversitesi deney föyü). Örnek: 250 m iplik 10 g geliyorsa denye 10 ÷ 250 × 9.000 = 360'tır. Aynı iplik tex olarak 10 ÷ 250 × 1.000 = 40 tex eder.

Tex, dtex, Nm ve Ne ile ilişkisi

Tex 1.000 m ipliğin gramıdır, denye 9.000 m'nin gramıdır. Bu yüzden denye = 9 × tex ve tex = denye ÷ 9'dur (TRI 1014, Tablo 2). Decitex (dtex) 10.000 m ipliğin gramıdır; 1 dtex, 1/10 tex'tir. Buna göre 1 denye yaklaşık 1,11 dtex eder. Nm ile dönüşüm: Nm = 9.000 ÷ denye (TRI 1014; Çukurova föyü).

Ne ile dönüşüm: Ne = 5.315 ÷ denye. Yani 150 denye yaklaşık Ne 35,4, Ne 30 pamuk ipliği ise yaklaşık 177 denyedir (5.315 ÷ 30). Ne 40 için sonuç yaklaşık 133 denyedir (Çukurova föyündeki örnek). Katsayılar yuvarlanmıştır; tam katsayıyla 5.315 yerine 5.314,9 çıkar. Dönüştürülmüş değeri şartnamede "yaklaşık" diye işaretleyin. Ne ve Nm dönüşümlerinin ayrıntısı için iplik numarası hesaplama rehberine bakın.

Toplam denye ve filament başına denye

Denye hem tek bir filamentin hem de bütün ipliğin inceliği için kullanılır. 1,5 denyelik bir filament, 9.000 m'de 1,5 g gelir. 450 denyelik bir iplik 1,5 denyelik filamentlerden oluşuyorsa 450 ÷ 1,5 = 300 filament içerir (TRI 1014). "150 denye" demek tek başına hangisini kastettiğinizi söylemez; şartnamede toplam denyeyi ve filament sayısını ayrı ayrı yazın.

Mikrofiber ifadesi Fairchild Books Dictionary of Textiles'a göre çok ince filament ya da kesikli lif anlamına gelir: genellikle filament başına 1,0 denyeden ya da çapı 10 mikrondan küçük lifler. Bu tanım ABD Gümrük ve Sınır Koruma Kurumu'nun bir kararında anılmıştır (International Trade Today, 18 Kasım 2022).

Hangi iplikte denye kullanılır?

Cotton Incorporated'a göre denye yapay lif ve ipliklerde, Ne pamuk ve pamuk karışımı ipliklerde, Nm Avrupa'da her tür iplikte, tex ise bilimsel gösterim olarak bütün ipliklerde kullanılır (TRI 1014, Tablo 1). ISO 1144:2016, tex sisteminin bütün lif, ara ürün ve ipliklere uygulanabildiğini belirtir. Bir iplik üreticisi (Amann), külotlu çorapların hâlâ denye ile sınıflandırıldığını ve bu eski göstergelerin, tüketicide karışıklık yaratmamak için büyük olasılıkla kullanılmaya devam edeceğini yazar. Bir iplik tedarikçisi (Swicofil) ise dtex'i yapay lif sanayisinde filament ve eğirme iplikleri için uluslararası kuruluşlarca kabul edilen numara birimi olarak anar. Bu yüzden teklifte aynı iplik farklı birimlerle yazılmış olabilir; dönüşümü yukarıdaki katsayılarla yapın. Polyester iplik tedarikçilerini polyester iplik firmaları kategorisinde, külotlu çorap ve çorap üreticilerini çorap kategorisinde bulabilirsiniz.

Denye ile karıştırılanlar

• Ne ve Nm: Denye büyüdükçe iplik kalınlaşır; Ne ve Nm'de incelir. "40 denye" ile "Ne 40" tamamen farklı iplikleri anlatır: Ne 40 yaklaşık 133 denyedir.
• dtex: dtex değeri tex değerinin 10 katıdır; denye değeri ise tex değerinin 9 katıdır. İkisini karıştırmak yaklaşık %10–11 hata yaratır.
• Gramaj: Denye ipliğin boyca ağırlığıdır (g/9.000 m); gramaj ise kumaşın alan ağırlığıdır (g/m²). İkisi aynı şey değildir.

Sık sorulan sorular

1 denye kaç tex eder?

1 denye, 1/9 tex'tir; yaklaşık 0,111 tex eder (TRI 1014). Tersine 1 tex 9 denyedir. dtex ile 1 denye yaklaşık 1,11 dtex eder.

Denye yüksekse iplik kalın mıdır?

Evet. Denye direkt bir sistemdir: iplik kabalaştıkça, yani aynı uzunlukta ağırlaştıkça numara büyür (TRI 1014). Ne ve Nm'de durum tersidir: sayı büyüdükçe iplik incelir.

Toplam denye ile filament başına denye aynı mıdır?

Hayır. Toplam denye bütün ipliğin 9.000 m'sinin ağırlığıdır; filament başına denye tek bir filamentin ağırlığıdır. Toplam denyeyi filament sayısına bölerek filament başına denyeyi bulursunuz: 450 denyelik bir iplik 300 filamentten oluşuyorsa filament başına 1,5 denyedir (TRI 1014).

Denye ile Ne arasında nasıl çeviri yapılır?

Denye = 5.315 ÷ Ne ve Ne = 5.315 ÷ denye. Örneğin Ne 30 yaklaşık 177 denyedir; 150 denye yaklaşık Ne 35,4'tür.