Terletmeyen Kumaşlar: Yazın Pamuk, Keten, Viskon ve Modal
Hiçbir kumaş terlemeyi durdurmaz; ama bazıları teri daha iyi yönetir. Pamuk, keten, viskon ve modalın ölçüm verileri, yapı ve gramajın etkisi, kumaş alırken istenecek testler.
- Yayın:
- Güncelleme:
- Doğrulayan:
- Gizem Polat
Kısaca
- Hiçbir kumaş terlemeyi durdurmaz; kumaşın yapabildiği teri emmek, yaymak ve buharlaşmasına izin vermektir.
- Terletmeyen kumaş için ayrı bir teknik sınıf yoktur; ölçüm karşılığı hava geçirgenliği (EN ISO 9237) ve su buharı direncidir (EN ISO 11092’de RET).
- AB lif etiketleme tüzüğünün kabul ettiği nem payları: pamuk %8,5, keten %12, viskon ve modal %13, polyester %1,5 (AB 1007/2011, Ek IX).
- Keten sektörü kuruluşunun yayımladığı dört örme numune karşılaştırmasında keten en yüksek hava geçirgenliğini ve en düşük su buharı direncini gösterdi (CELC, 2014).
- Su buharı geçirgenliğini başlıca kumaş yapısı, gramaj ve kalınlık belirler; düşük gramaj, düşük kalınlık ve açık yapı geçirgenliği artırır (Suganthi ve ark., 2024).
Terletmeyen kumaşlar için gerçek şu: terleme vücudun soğuma yoludur ve hiçbir kumaş onu durduramaz. Kumaşın yapabildiği, teri emmek, yaymak ve buharlaşmasına izin vermektir. Ölçümlerde keten, viskon ve modal güçlü sonuç veriyor; hafif ve açık yapılı pamuk da makul bir seçenek. Ama elyaf adı tek başına yetmez: yapı, gramaj ve apre sonucu değiştirir.
Bu yazıda dört elyafın ölçüm verilerindeki yerini, “terletmez” etiketinin arkasında hangi özelliklerin bulunduğunu, ürüne göre başlangıç tercihlerini ve kumaş alırken hangi testleri isteyeceğinizi bulacaksınız.
Terletmeyen kumaşlar ne demek? Beş ölçülebilir özellik
Terin deriden buharlaşması vücut ısısının düzenlenmesinde kritik rol oynar; hava ısındıkça terleme hızı da artar. Deriyi örten giysi buharlaşmayla ısı kaybını azalttığında terleme hızı yükselebilir (Baker, 2019). Teri fazla tutan giysi ise nemli ve yapışkan hissettirir (Suganthi ve ark., 2024). “Kumaş terletiyor mu?” sorusunun ölçülebilir karşılığı aşağıdaki beş özelliktir.
| Özellik | Ne anlatır? | Nasıl ölçülür? |
|---|---|---|
| Nem iadesi (emicilik) | Elyafın standart laboratuvar koşullarında kazandığı nem, kuru ağırlığın yüzdesi olarak (Cotton Incorporated). AB lif etiketleme tüzüğünün lif yüzdesi hesabında kabul ettiği nem payları: pamuk %8,5, keten %12, viskon ve modal %13, polyester %1,5 (AB 1007/2011, Ek IX) | Kurutulmuş numunenin standart atmosferde (EN ISO 139) kazandığı nem |
| Hava geçirgenliği | Kumaşın havayı ne kadar geçirdiği | EN ISO 9237 |
| Su buharı direnci (RET) | Terin buhar olarak geçişine karşı direnç; düşük değer daha nefes alan kumaş demektir | EN ISO 11092 (terleyen sıcak plaka) |
| Sıvı nem yönetimi | Sıvı terin kumaşın iki yüzü arasında emilmesi ve yayılması | AATCC TM195 (nem yönetimi test cihazı, MMT) |
| Kuruma hızı | Islatılan kumaşın 37 °C'ye ısıtılmış plaka üzerinde kuruma hızı | AATCC TM201 |
Pamuk, keten, viskon ve modal: ölçümler ne gösteriyor?
Tabloda kullanılan çalışmalar küçük numune setlerine dayanır ve çoğu örmedir. Yön gösterir, kesin sıralama vermez.
| Elyaf | Ölçümlerde öne çıkan | Dikkat edilecek |
|---|---|---|
| Keten | Dört örme numune arasında en yüksek hava geçirgenliği, en düşük su buharı direnci | Çalışmayı keten sektörü kuruluşu yayımladı; apre hava geçirgenliğini düşürebilir |
| Pamuk | Nemi iyi emer (AB nem payı %8,5); hava geçirgenliğinde keten ve modalın gerisinde kaldığı çalışmalar var | Emicilik kapasitesi yüksek; ter kumaşta kalabilir |
| Viskon | Nem yönetiminde çalışmanın en iyi sonucu, ketenle birlikte | Nem iadesi yüksek; tek çalışma, tek numune |
| Modal | %100 modal süpremde yüksek hava geçirgenliği | Numune daha hafifti; pamukla karışımda değer düştü |
Keten
Keten, bir sektör kuruluşunun yayımladığı karşılaştırmada öne çıktı. Eşdeğer iplik numaralı ve aynı makine inceliğinde (18 E) örülmüş dört numune (keten, polyester, viskon, pamuk) CETELOR laboratuvarında test edildi. Keten, kalınlığa göre düzeltilmiş hava geçirgenliğinde (EN ISO 9237) en iyi sonucu, su buharı direncinde (ISO 11092, 1993 sürümü) en düşük değeri, yani en yüksek nefes alabilirliği gösterdi (CELC, 2014). Çalışma keten sektörü kuruluşuna aittir ve numuneler örmedir; dokuma keten gömlekler için doğrudan karşılık değildir.
Apre de önemlidir. Dalbaşı ve Özçelik Kayseri (2021) gömleklik keten kumaşlarda enzim, yumuşatıcı ve kırışmazlık (çapraz bağlayıcı) işlemlerini inceledi. Üçü bir arada uygulandığında su buharı geçirgenliği en yüksek çıktı; ancak apreler, kumaşın çekmesi nedeniyle hava geçirgenliğini olumsuz etkiledi. Yazarlar genel etkiyi yaz kullanımı için olumlu buldu.
Pamuk
Pamuk nemi iyi emer. Bu bir avantajdır, ama ter kumaşta kalırsa giysi nemli ve yapışkan hissettirir. Cotton Incorporated'ın özellikle spor giyim için tanıttığı TransDRY teknolojisi, pamuk ipliklerinin bir kısmını su itici yaparak toplam emicilik kapasitesini düşürmeyi ve nemi daha hızlı yaymayı hedefler. Bu yaklaşım, işlenmemiş pamuğun emiciliğinin bazı kullanımlarda yönetilmesi gereken bir özellik olduğunu gösterir. Hafif gramajlı ve açık yapılı pamuk yazlık için makul bir seçimdir; hangi gramajın uygun olduğu ürüne göre kumaş gramajı yazısında.
Viskon ve modal
İkisi de rejenere selüloz lifidir. AB lif adı listesi modalı, değiştirilmiş viskon prosesiyle elde edilen, yüksek kopma kuvvetli ve yüksek yaş modüllü rejenere selüloz lifi olarak tanımlar. Lyocell de rejenere selülozdur; organik çözücüde çözülüp eğrilerek üretilir (AB 1007/2011, Ek I).
Ölçümler olumlu ama sınırlıdır. CETELOR çalışmasında %100 viskon numune, ketenle birlikte nem yönetiminde çalışmanın en iyi sonucunu (AATCC TM195 sınıf 5; CELC'in tanımıyla orta ile hızlı arası ıslanma ve emilim, hızlı ve geniş yayılma) aldı. Suganthi ve ark. (2024) aynı örme makinesinde ürettikleri 21 numuneyi karşılaştırdı: modal numuneler pamuk, bambu ve Tencel numunelerinden daha yüksek hava geçirgenliği gösterdi; yazarlar en iyi konfor özelliklerini %100 modal süpremde buldu. Modal ve Tencel'in pamukla karışımında hava geçirgenliği düştü. Dikkat: modal süprem 120 g/m², pamuk süprem 150 g/m² idi, yani fark kısmen gramajdan gelmiş olabilir.
Elyaf adı yetmez: yapı, gramaj ve apre
Suganthi ve ark. (2024), su buharı geçirgenliğini belirleyen başlıca etkenlerin kumaş yapısı, gramaj ve kalınlık olduğunu; düşük gramaj, düşük kalınlık ve açık yapının geçirgenliği artırdığını bildirir. Yani elyaf aynı kalsa bile gramaj ve açıklık sonucu değiştirebilir; yazarlar elyaf türünü de belirleyici etkenler arasında sayar. Örme ile dokuma arasındaki yapı farkı için örme ve dokuma kumaş farkı yazısına bakabilirsiniz.
Kumaş adları da yanıltabilir. TDK, poplini “pamuk, keten veya ipekten sık dokunmuş ince bir kumaş türü”, şile bezini ise gecelik, gömlek ve peçete yapımında kullanılan “bir tür ince, yıkanabilir pamuklu kumaş” olarak tanımlar. İkisi de “ince” bir kumaştır, ama ince olmak hava geçirgenliğinin yüksek olduğunu göstermez; bu değeri ölçmek gerekir.
Polyester ve karışımlar
Polyester çok az nem emer: AB tüzüğünün kabul ettiği nem payı polyester için %1,5, pamuk için %8,5'tir (AB 1007/2011, Ek IX). Bu, “polyester kesinlikle terletir” anlamına gelmez. Cui ve ark. (2025), özel kesitli (hidrofobik) polyester filament ipliği ile bu filamentin hidrofilik (nemi seven) bir iplikle bükülmesiyle elde edilen kombinasyon iplikleri karşılaştırdı. Sınırsız su beslemesine dayanan dikey fitil testinde polyester filament üstün çıktı; sınırlı damla beslemeli testlerde (damla yayılımı ve nem yönetimi testi) kombinasyon iplikler daha iyi yayılım gösterdi. Yani sıralama test koşuluna göre değişebilir.
Ürüne göre başlangıç tercihi
Aşağıdaki tablo, yukarıdaki ölçümlerden çıkarılmış bir başlangıç noktasıdır. Ürün bazında karşılaştırmalı bir standart ya da çalışma değildir; son kararı numune ölçümüyle verin.
| Ürün | Başlangıç tercihi | Not |
|---|---|---|
| Tişört | Hafif gramajlı süprem; pamuk ya da modal içeren | Yapılar için tişört kumaşı çeşitleri |
| Gömlek | Hafif pamuklu dokuma (poplin, şile bezi) ya da keten | Dokunun açıklığını ve apre sonrası değerleri sorun |
| Pantolon, şort | Hafif keten ya da hafif pamuklu dokuma | Gramajı yaz kullanımına göre seçin |
| Elbise, tunik | Hafif dokuma viskon, pamuk ya da keten | Numune üzerinde yıkama sonrası kontrol edin |
| Atlet, pijama | Tek plaka (süprem) yapıda modal ya da viskon | Pamukla karışım hava geçirgenliğini düşürebilir |
Test değerleri kumaş numunesini ölçer. Astarlı ya da çok katlı ürünlerde katları birlikte ölçtürün; EN ISO 11092 çok katlı yapıları da kapsar.
Firma rehberi
Bu alanda üretici mi arıyorsunuz?
İlgili kategorilerdeki firmaları inceleyin ya da tek formla birden çok firmadan teklif alın.
- Kumaş firmaları
- Örme Kumaş firmaları
- Dokuma Kumaş firmaları
- Poplin ve Gömleklik Kumaş firmaları
- Keten Kumaş firmaları
Bu alanda üretim ya da hizmet mi veriyorsunuz?
Kumaş alırken “terletmez” iddiasını nasıl doğrularsınız?
- Bileşimi yüzdesiyle isteyin. Viskon, modal ve lyocell AB lif adı listesinde ayrı adlardır (1007/2011, Ek I); teklifte ve şartnamede de ayrı yazın. Bu yazının tarihi itibarıyla AB'deki geçerli metin EUR-Lex'teki konsolide tüzüktür. Etiketleme yükümlülükleri satış yapılan pazara göre değişir; Türkiye ve ihracat pazarları için güncel mevzuatı bir uzmana danışın.
- Yapı ve gramajı birlikte yazdırın. “Süprem, %100 modal, 120 g/m²” gibi; aynı elyafta bile gramaj farkı sonucu değiştirir.
- Hava geçirgenliğini isteyin. EN ISO 9237 sonucu, birimiyle ve numune hâliyle (ham, mamul, yıkanmış) birlikte.
- Su buharı direncini (RET) isteyin. Bu yazının tarihi itibarıyla EN ISO 11092'nin 2026 sürümü yayımlanmıştır; Estonya standart kuruluşu EVS'nin kaydında 2014 sürümü 15.06.2026'da geri çekilmiş görünür. Sözleşmede ve test raporunda sürümü belirtin.
- “Nem transferi” ya da “çabuk kurur” iddialarında test adını sorun. AATCC TM195 (sıvı nem yönetimi) ve AATCC TM201 (kuruma hızı) bu iddiaların ölçüldüğü standart yöntemlerdir. Cui ve ark. (2025) sıralamanın test koşuluna göre değiştiğini gösterdiğinden, hangi koşulda ölçüldüğünü de sorun.
- Yıkama ve apre sonrası değerleri isteyin. Dalbaşı ve Özçelik Kayseri'nin keten çalışması, apre ve çekmenin hava geçirgenliğini değiştirdiğini gösterir. Çekme için kumaş çekmesi nasıl önlenir yazısı.
Özet
Terletmeyen kumaş yoktur; ter yönetimi iyi kumaş vardır. Ölçümlerde keten ile viskon ve modal güçlü görünür, hafif ve açık yapılı pamuk da makul bir seçenektir. Ancak elyaf, yapı, gramaj ve apre birlikte değerlendirilmeli, “terletmez” iddiası ölçüm değerleriyle desteklenmelidir. Diğer kumaş türlerinin karşılaştırması için kumaş çeşitleri rehberine bakabilirsiniz. Tedarikçi arıyorsanız keten kumaş, poplin, örme kumaş ve dokuma kumaş kategorilerine göz atın.
Sık sorulan sorular
Yazın en az terleten kumaş hangisi?
Tek bir kumaş yoktur. Ölçümlerde keten, viskon ve modal öne çıkıyor; pamuk hafif ve açık yapıda makul bir seçim. Ancak elyaf kadar yapı, gramaj ve apre de belirleyicidir. Karar için kumaştan hava geçirgenliği ve su buharı direnci değerlerini isteyin.
Keten terletir mi?
Keten terlemeyi engellemez, ama hava ve su buharını iyi geçirir. Keten sektörü kuruluşunun yayımladığı bir çalışmada dört örme numune arasında en yüksek hava geçirgenliğini ve en düşük su buharı direncini gösterdi (CELC/CETELOR, 2014). Kırışmazlık ve yumuşatma gibi apreler ise keten gömleklik kumaşta hava geçirgenliğini düşürdü (Dalbaşı ve Özçelik Kayseri, 2021).
Pamuk terletir mi?
Pamuk nemi iyi emer (AB lif etiketleme tüzüğünün kabul ettiği nem payı %8,5) ve hafif, açık yapıda yazlık giysilerde yaygındır. Emicilik yüksek olduğu için ter kumaşta kalırsa giysi nemli ve yapışkan hissettirebilir; Cotton Incorporated, pamuğun emicilik kapasitesini azaltıp nemi yayan özel bir iplik teknolojisi (TransDRY) geliştirmiştir. Pamukta sonucu çoğunlukla gramaj ve kumaş yapısı belirler.
Viskon ve modal terletir mi?
İkisi de selülozdan üretilen rejenere liflerdir ve nemi çok emer (AB lif etiketleme tüzüğü ikisi için de %13 nem payı kabul eder). Bir çalışmada viskon örme numune, ketenle birlikte nem yönetiminde en iyi sonucu aldı; başka bir çalışmada modal numuneler pamuk, bambu ve Tencel numunelerinden yüksek hava geçirgenliği gösterdi. İkisi de sınırlı sayıda numuneye dayanır, kendi kumaşınızı ölçtürün.
Polyester ve pamuk-polyester karışımı terletir mi?
Polyester çok az nem emer: AB lif etiketleme tüzüğü polyester için %1,5, pamuk için %8,5 nem payı kabul eder. Özel kesitli polyester filament iplikler dikey fitil testinde sıvıyı iyi taşımıştır, ancak sıralama test koşuluna göre değişir (Cui ve ark., 2025). Karışımlarda sonuç oran, iplik ve yapıya bağlıdır; etiketteki yüzdeye değil ölçüm değerlerine bakın.
Terletmeyen kumaşa ne denir?
Ayrı bir teknik sınıf adı yoktur; günlük dilde “nefes alan kumaş” denir. Teknik karşılığı iki ölçümdür: hava geçirgenliği (EN ISO 9237) ve su buharı direnci (EN ISO 11092'deki RET; düşük değer daha nefes alan kumaş demektir).
Kaynaklar (14)
- Suganthi S., Pachiayappan K. M., Krithika S. M. U., Prakash C. (2024). Thermal comfort properties of natural and manmade cellulosic fabrics. Indian Journal of Fibre & Textile Research, 49, 403-407
- CELC (European Confederation of Linen and Hemp), European Linen: A Comfort Study on Textile Performance (CETELOR laboratuvarı, 2014)
- Dalbaşı E. S., Özçelik Kayseri G. (2021). A Research on the Comfort Properties of Linen Fabrics Subjected to Various Finishing Treatments. Journal of Natural Fibers, 18(6), 909-922 (çevrimiçi 2019)
- Cui Y., Zhang R., Yu J. (2025). Study on the Liquid Transport on the Twisted Profile Filament/Spun Combination Yarn in Knitted Fabric. Polymers, 17(15), 2065 (doi:10.3390/polym17152065)
- Baker L. B. (2019). Physiology of sweat gland function: The roles of sweating and sweat composition in human health. Temperature, 6(3), 211-259
- Cotton Incorporated, TransDRY Brochure (erişim: 8 Ekim 2026)
- CottonWorks (Cotton Incorporated), Textile Encyclopedia: Moisture Regain (erişim: 8 Ekim 2026)
- EN ISO 9237 Textiles - Determination of permeability of fabrics to air (EVS-EN ISO 9237:2000 kaydı; ISO 9237:1995'e dayanır)
- EN ISO 11092:2026 Textiles - Physiological effects - Measurement of thermal and water-vapour resistance under steady-state conditions (sweating guarded-hotplate test)
- EN ISO 139:2005 (+A1:2011) Textiles - Standard atmospheres for conditioning and testing (EVS kaydı)
- AATCC TM195-2011e2(2017)e5, Liquid Moisture Management Properties of Textile Fabrics (AATCC kaydı, erişim: 8 Ekim 2026)
- AATCC TM201-2012(2014)e3, Drying Rate of Fabrics: Heated Plate Method (AATCC kaydı, erişim: 8 Ekim 2026)
- Regulation (EU) No 1007/2011 on textile fibre names and related labelling, Ek I (lif adları) ve Ek IX (anlaşmalı nem payları), konsolide metin 15.02.2018 (erişim: 8 Ekim 2026)
- TDK Güncel Türkçe Sözlük, “poplin” ve “şile bezi” maddeleri (erişim: 8 Ekim 2026)
Yazar ve doğrulama
Yazan
Kumaş ve Elyaf Editörü
Elif Karaca, Tekstil Rehberi'nin kumaş ve elyaf editörüdür. Örme, dokuma ve nonwoven kumaşlar, elyaf özellikleri ve ürüne göre kumaş seçimi üzerine rehberler ve sözlük maddeleri hazırlar. Gramaj, en, çekmezlik ve haslık gibi değerleri standartlara ve üretici teknik föylerine dayandırır.
Elif Karaca tarafından hazırlanan içeriklerDoğrulayan: Gizem Polat
Bu içerik Tekstil Rehberi yayın ekibince hazırlandı. Rakamlar, tarihler ve kaynaklar yayından önce doğrulama editörümüz tarafından birincil kaynaklardan kontrol edildi.
Bir hata fark ederseniz bize yazın: [email protected] Nasıl çalışıyoruz? →
İlgili yazılar
Kumaş Çekmesi Neden Olur, Nasıl Önlenir?
Kumaş çekmesinin nedenleri (üretim gerilimi, lif şişmesi, keçeleşme), sanfor, gevşetme kurutması ve kompaktör gibi terbiye önlemleri, test ve şartname maddeleri ile kesim payı.
Örme ve Dokuma Kumaş Farkı: Nasıl Ayırt Edilir, Hangisi Seçilir?
Örme ve dokuma kumaş farkı nedir, nasıl ayırt edilir? Büyüteç, esneme ve kesik kenar kontrolü, yanıltan durumlar, ürüne göre seçim, dikim ve test farkları.
Kumaş Çeşitleri ve Özellikleri: Örme, Dokuma ve Nonwoven Rehberi
Kumaşlar yapı, elyaf, iplik ve terbiyeye göre nasıl sınıflandırılır? Örme, dokuma ve nonwoven çeşitleri, özellikleri, ölçüm yöntemleri ve kumaş sipariş kontrol listesi.