Bezayağı nedir?

Bezayağı, her çözgü ipliğinin bir atkı ipliğinin üstünden, bir sonrakinin altından geçtiği en basit temel dokuma örgüsüdür; İngilizcede plain weave denir. Raporu iki çözgü ve iki atkı ipliğinden oluşur ve 1/1 diye gösterilir. Dimi ve saten ile birlikte üç temel örgüden biridir; poplin, kanvas ve şifon gibi kumaşlar bu örgüyle dokunur.

Bezayağı örgünün yapısı

Bezayağının raporu iki çözgü ve iki atkıdan oluşur; bu, bağlantılı dokumaların en küçük raporudur (Özdemir ve Kahyeoğlu, 2020, s. 1260). Her çözgü bir atkının üstünden, sonrakinin altından geçer; komşu çözgü ise tersini yapar (CottonWorks). Rapor şöyle okunur:

İplikler birbirine en yüksek derecede temas eder; kumaşın yüzü ve tersi aynı göründüğü için ayırt etmek güç olur (Özdemir ve Kahyeoğlu, 2020, s. 1260). Getty Art & Architecture Thesaurus da bu örgüyle dokunan kumaşın (tabby) iki yüzünün yapısal olarak aynı olduğunu belirtir. Bezayağı diğer temel örgülerden daha çok bağlantı (kesişme) noktasına sahiptir ve iki çerçeve (harness) gerektirir (CottonWorks).

Özellikleri

Çok kesişme noktası kumaşı sertleştirir ve dökümünü azaltır; buna karşılık kumaş çok kararlıdır. CottonWorks'e göre bezayağında çapraz kayma (skew), dikiş kayması, iplik çekmesi ve takılma sorunları azdır. Bir ders notu bezayağı kumaşları sert ve sıkı yapılı, esnekliği az, sağlam kumaşlar olarak anlatır ve şifon, jorjet ve poplin gibi hafif, ince kumaşların bu örgüyle dokunduğunu yazar.

Üç temel örgünün farkı bağlantı sıklığından gelir:

Tablo CottonWorks'e dayanır; poplin ve şifon sözlük tanımlarındandır.

Türevleri

• Panama: Özdemir ve Kahyeoğlu (2020) 2/2 ve 4/4 panama örgülerini bezayağının türevi olarak anar (s. 1263).
• Rib (fitilli bezayağı): Ders notuna göre iki ya da daha fazla atkının bir arada atılmasıyla elde edilir; yüzeyde belirgin çizgiler oluşturur. Örmedeki rib örgüsüyle (ribana) karıştırılmamalıdır; o ilmekli bir yapıdır.
• Sepet (basket) örgü ve oksford: CottonWorks sepet örgüyü, iki ya da daha fazla çözgü ipliğinin birlikte bezayağı gibi bağlandığı bir bezayağı türevi olarak tanımlar; 2×2 ve 3×3 düzenli, 2×1 (oksford) ve 3×1 düzensiz sepet örgülerdir. Oksfordda iki çözgü ucu tek iplik gibi dokunur; atkı ipliği genellikle çözgünün en az iki katı kalınlıktadır. Pinpoint oksfordda iplikler aynı kalınlıktadır (CottonWorks).
• Krep: CottonWorks krep dokusunu bezayağının türevi olarak anar; en yaygın krepler yüksek bükümlü çözgü ve atkı ipliğiyle dokunur.

Bezayağı kumaşlar

Bezayağıyla dokunan kumaşlara CottonWorks chambray, broadcloth, kanvas ve çarşaflık bezi örnek verir. Poplin, Collins sözlüğünde ince fitilli, sağlam bir bezayağı kumaştır ve çoğunlukla pamuktan yapılır; Random House sözlüğü poplini pamuk, rayon, ipek ya da yünden yapılabilen ince fitilli kumaş olarak anar. Şifon, sözlüklerde bezayağıyla dokunan ince, şeffaf kumaştır. Yani bezayağı bir yapı adıdır, lifi söylemez; poplin, kanvas ve şifon ise kumaş adlarıdır.

Şartnamede nasıl yazılır?

Bir ders notuna göre dokuma kumaşı tanımlayan özellikler arasında elyaf cinsi, iplik numarası ve bükümü, çözgü ve atkı sıklığı (çözgü/cm, atkı/cm), gramaj, en ve örgü (bezayağı, dimi, saten) bulunur. Teklifte örgüyü bu bilgilerle birlikte yazın. Dokuma kumaş ailelerinin genel karşılaştırması için kumaş çeşitleri rehberine bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Bezayağı mı dimi mi daha dayanıklıdır?

Tek bir cevap yok; ikisi farklı şeyi iyileştirir. Dimide yan yana atlama yapan iplikler daha sık yerleştirilebildiği için daha ağır ve sık kumaşlar dokunabilir (ders notu); CottonWorks 3×1 dimiyi daha yüksek yırtılma mukavemeti verdiği için ağır alt giyim kumaşlarında anar. Bezayağı ise daha kararlıdır: çapraz kayma, dikiş kayması, iplik çekmesi ve takılma sorunları azdır.

Poplin bezayağı mıdır?

Evet. Collins sözlüğü poplini ince fitilli bir bezayağı kumaş olarak tanımlar. Bezayağı örgü adıdır, poplin kumaş adıdır.

Bezayağı kumaşın yüzü ile tersi aynı mıdır?

Özdemir ve Kahyeoğlu'na (2020) göre bezayağıyla dokunan kumaşların yüzü ve tersi aynı görünür, bu yüzden ayırt etmek güçtür.