Saten nedir?
Saten, çözgü ya da atkı ipliklerinin uzun atlamalarla yüzeye çıktığı saten (atlas) örgüsüyle dokunan, parlak ve pürüzsüz yüzlü kumaştır. Türkçede “saten” hem örgünün hem kumaşın adıdır ve lifi söylemez: ipek, pamuk ya da sentetik liflerle dokunabilir.
- Yayın:
- Doğrulayan:
- Gizem Polat
Kısaca
- Saten, uzun atlamalı saten (atlas) örgüsüyle dokunan, parlak ve pürüzsüz yüzlü bir dokuma kumaştır.
- Saten örgünün raporu en az beş çözgü ve beş atkı ipliğinden oluşur; bağlantı noktaları birbirine değmez.
- Türkçede saten lifi söylemez; ipek, pamuk ya da sentetik liflerle dokunabilir.
- Uzun flotlar çok iyi döküm verir, ama takılma, iplik çekmesi, çapraz kayma ve dikiş kayması riskini artırır.
Özellikler
- Elyaf içeriği
- Lifi söylemez: sözlüklerde ipek, asetat, viskon (rayon) ve naylon satenler, pamuk ve keten sateenler anılır; CottonWorks ipek dışındaki her lifle dokunana sateen der
- Yapı
- Dokuma; saten (atlas) örgü. Rapor en az 5 çözgü ve 5 atkıdan oluşur, raporda her çözgü ipliğinin bir bağlantı noktası vardır, noktalar birbirine değmez. En yaygın biçim 5'li satendir
- Gramaj aralığı
- Standart bir aralık yoktur; lif, iplik numarası ve sıklığa göre değişir. Gramaj g/m² olarak ve ölçüm yöntemiyle (ör. EN 12127) istenmelidir
- Bakım
- Bakım talimatı lif bileşimine ve terbiyeye göre belirlenir. Yüzey takılmaya ve iplik çekmesine yatkındır. Yıkama sonrası boyut değişimi ISO 5077 yöntemiyle ölçülür.
Saten, çözgü ya da atkı ipliklerinin uzun atlamalarla (flot) yüzeye çıktığı saten örgüsüyle dokunan, parlak ve pürüzsüz yüzlü kumaştır; İngilizcedeki karşılığı satin'dir. TDK'de saten “atlas” maddesine gönderilir; atlas yüzü parlak, sık dokunmuş ipekli bir kumaş, saten ise ayrıca parlak pamuklu kumaş olarak tanımlanır. Yani Türkçede saten hem örgünün hem kumaşın adıdır ve lifi söylemez.
Saten örgünün yapısı
Saten örgüde bağlantı noktaları birbirine değmez ve dimi gibi çapraz bir çizgi oluşturmaz; yüzeyde uzun flotlar kalır (CottonWorks). Raporu en az beş çözgü ve beş atkıdan oluşur, raporda her çözgü ipliğinin bir bağlantı noktası vardır (Özdemir ve Kahyeoğlu, 2020, s. 1260–1261). Getty Art & Architecture Thesaurus'a göre satende her çözgü ipliği genellikle dört ya da daha fazla komşu atkının üstünden geçer, bir sonrakinin altından geçer; parlak yüzü bu uzun çözgü flotları oluşturur. En yaygın biçimi 5'li satendir; bağlantı noktaları arasındaki aralık (counter) 5'li satende 2 ya da 3'tür (CottonWorks). Uzun flotlar ışığı yansıttığı için yüzey parlak görünür (SILKNOW).
Flotların hangi iplikle oluştuğu yüzü belirler. Çözgü yüzlü satende yüzeyi çözgü flotları, atkı yüzlü satende atkı flotları kaplar (CottonWorks). SILKNOW sözlüğü satin kumaşı, bir yüzü pürüzsüz ve parlak, kalın ve sık dokulu, çözgü ya da atkı yüzlü olabilen bir ipek kumaş olarak anar.
Satin, sateen ve Türkçe saten
Kaynaklar satin ve sateen ayrımını aynı yerden çizmez:
| Ad | Kaynağa göre anlamı |
|---|---|
| Saten (TDK) | Atlas: yüzü parlak, sık dokunmuş ipekli kumaş; ayrıca parlak pamuklu kumaş |
| Satin (Getty AAT) | Uzun çözgü flotlarıyla pürüzsüz, parlak yüz veren temel örgüyle dokunan kumaş |
| Satin (CottonWorks) | Saten örgüde ipek iplikle dokunan kumaş; bazı tanımlarda çözgü yüzlü saten |
| Satin (Random House) | Saten örgülü kumaş; asetat, viskon (rayon), naylon ya da ipek olabilir |
| Sateen (CottonWorks) | Saten örgüde ipek dışındaki liflerle dokunan kumaş; bazı tanımlarda atkı yüzlü saten |
| Sateen (Random House, Collins) | Saten örgülü, parlak yüzlü, sağlam pamuklu kumaş (Random House); satene benzeyecek biçimde dokunmuş parlak pamuklu ya da keten kumaş (Collins) |
Bu yüzden teklifte yalnız “saten” yazmayın; lifi de belirtin: ipek saten, pamuk saten (sateen), polyester saten gibi. AB tüzüğü ipeği yalnızca ipek salgılayan böceklerden elde edilen lif olarak tanımlar (1007/2011, Ek I); satenin ipek olup olmadığı bu lif tanımıyla belli olur, örgü adıyla değil.
Özellikleri ve dikkat edilecekler
CottonWorks satenin çok iyi döküm verdiğini, ama takılma (snagging), iplik çekmesi (picking), çapraz kayma (skew) ve dikiş kayması (seam slippage) sorunlarının görülebildiğini yazar. Bu sorunlar bezayağında azdır. Üç temel örgüyü karşılaştırırsak:
| Örgü | En küçük rapor | Yüzey | Dikkat |
|---|---|---|---|
| Bezayağı | 2 çözgü, 2 atkı | Yüzü ve tersi aynı görünür | En çok bağlantı noktası; sert, az dökümlü, çok kararlı |
| Dimi | 3 çözgü, 3 atkı | Çapraz çizgi | Daha az bağlantı noktası; 3×1 dimide yırtılma mukavemeti daha yüksek |
| Saten | 5 çözgü, 5 atkı | Pürüzsüz, parlak | Çok iyi döküm; takılma, iplik çekmesi, çapraz kayma, dikiş kayması |
Kaynaklar: CottonWorks; Özdemir ve Kahyeoğlu (2020).
Satenin diğer dokuma kumaş aileleriyle karşılaştırması için kumaş çeşitleri rehberine bakabilirsiniz.
Kumaş alırken
- Lifi ve örgüyü ayrı yazın. “Saten” tek başına lif söylemez.
- Numune dikip yıkatın. CottonWorks takılma, iplik çekmesi ve dikiş kaymasını saten örgülü kumaşlarda görülebilen sorunlar olarak sayar; kumaşınızla denemeden karar vermeyin.
- Gramajı g/m² olarak ve ölçüm yöntemiyle isteyin. Küçük numuneyle birim alan kütlesi EN 12127'ye göre ölçülür.
- Satende yıkama sonrası boyut değişimini isteyin: ISO 5077 ölçümü için yıkama ve kurutma adımları ISO 6330'dan alınır.
- Renk bulaşmasını test ettirin: sürtme için ISO 105-X12.
Sık sorulan sorular
Saten ile atlas aynı mı?
Sözlük düzeyinde evet: TDK saten maddesini atlas maddesine bağlar; bir akademik makale de saten örgünün diğer adının atlas olduğunu yazar (Özdemir ve Kahyeoğlu, 2020). Fark kapsamdadır: TDK'nin atlas maddesi kumaşı ipekli olarak tanımlar, saten maddesi ise parlak pamuklu kumaşı da kapsar.
Saten ipek midir?
Hayır. Saten bir örgü ve kumaş adıdır; ipek bir lif adıdır. İpekten dokunmuş saten vardır; sözlükler asetat, viskon, naylon ve pamuk satenleri de anar. CottonWorks ipek dışındaki liflerle dokunan saten örgülü kumaşa sateen der.
Saten ile poplin arasındaki fark nedir?
Poplin ince fitilli bir bezayağı kumaştır (Collins). Saten ise uzun flotlu, parlak yüzlü bir örgüyle dokunur; yüzeyi pürüzsüzdür ve döküm daha iyidir (CottonWorks).
Kaynaklar (16)
- CottonWorks (Cotton Incorporated), Learning Hub: Basic Woven Fabric Designs (erişim: 9 Ekim 2026)
- CottonWorks (Cotton Incorporated), Textile Encyclopedia: Sateen (erişim: 9 Ekim 2026)
- CottonWorks (Cotton Incorporated), Textile Encyclopedia: Satin (erişim: 9 Ekim 2026)
- Getty Research Institute, Art & Architecture Thesaurus: satin (AAT 300132902; erişim: 9 Ekim 2026)
- Özdemir, G. ve Kahyeoğlu, T. (2020). Özgün dokuma yüzey tasarımlarının giysi üzerine uygulamaları. idil, 72, 1259–1269. DOI: 10.7816/idil-09-72-06
- SILKNOW Silk Heritage Thesaurus: Satin (weave) maddesi (kaynakça: CIETA; Burnham 1980; Phipps 2011; erişim: 9 Ekim 2026)
- SILKNOW Silk Heritage Thesaurus: Satin (fabric) maddesi (kaynakça: CIETA; Burnham 1980; Phipps 2011; Tortora ve Johnson 2015; erişim: 9 Ekim 2026)
- TDK Güncel Türkçe Sözlük, “saten” ve “atlas” maddeleri (erişim: 9 Ekim 2026)
- Dictionary.com, “satin” maddesi (Random House Unabridged Dictionary; Collins English Dictionary; erişim: 9 Ekim 2026)
- Dictionary.com, “sateen” maddesi (Random House Unabridged Dictionary; Collins English Dictionary; erişim: 9 Ekim 2026)
- Dictionary.com, “poplin” maddesi (Collins English Dictionary; erişim: 9 Ekim 2026)
- Regulation (EU) No 1007/2011 on textile fibre names and related labelling, Ek I (lif adları), konsolide metin 15.02.2018 (erişim: 9 Ekim 2026)
- EN 12127:1997 Textiles. Fabrics. Determination of mass per unit area using small samples (EVS-EN 12127:2000 kaydı; dokuma ve örme kumaşlara uygulanır)
- ISO 5077:2007 Textiles: Determination of dimensional change in washing and drying (2022'de teyit edildi)
- ISO 6330:2021 Textiles: Domestic washing and drying procedures for textile testing
- ISO 105-X12:2016 Textiles: Tests for colour fastness, Part X12: Colour fastness to rubbing (EVS-EN ISO 105-X12:2016 kaydı)
Yazar ve doğrulama
Yazan
Kumaş ve Elyaf Editörü
Elif Karaca, Tekstil Rehberi'nin kumaş ve elyaf editörüdür. Örme, dokuma ve nonwoven kumaşlar, elyaf özellikleri ve ürüne göre kumaş seçimi üzerine rehberler ve sözlük maddeleri hazırlar. Gramaj, en, çekmezlik ve haslık gibi değerleri standartlara ve üretici teknik föylerine dayandırır.
Elif Karaca tarafından hazırlanan içeriklerDoğrulayan: Gizem Polat
Bu içerik Tekstil Rehberi yayın ekibince hazırlandı. Rakamlar, tarihler ve kaynaklar yayından önce doğrulama editörümüz tarafından birincil kaynaklardan kontrol edildi.
Bir hata fark ederseniz bize yazın: [email protected] Nasıl çalışıyoruz? →
Bu konudaki yazılar
Nevresim Kumaşı Çeşitleri: Ranforce, Percale, Saten ve Flanel; Kaç Tel Olmalı?
Ranforce, percale, saten ve flanelin farkı ve “kaç tel” sorusunun cevabı: tel sayısı; birim, iplik katı, lif ve örgüyle birlikte okunmadan kaliteyi göstermez.