Kanvas nedir?

Kanvas, bezayağı örgüyle sık dokunmuş, ağır ve sağlam bir kumaştır. Random House sözlüğü kanvası pamuk, kenevir ya da ketenden dokunan, çadır ve yelkende kullanılan sık dokunmuş ağır bez olarak tanımlar; Collins sözlüğü lifler arasında jütü de sayar. Kanvas bir lif adı değil, yapı ve ağırlık adıdır: aynı ad pamuk, keten ya da kenevir kanvası için kullanılır. Üzerine resim yapılan biçimi TDK Güncel Türkçe Sözlük'te “tuval” maddesindedir.

Kanvasın yapısı ve lifi

CottonWorks, bezayağıyla dokunan yaygın kumaşlar arasında kanvası sayar; Pratt Institute da kanvası bezayağı örnekleri arasında anar. Bezayağında her çözgü ipliği bir atkının üstünden, bir sonrakinin altından geçer. Çok sayıda bağlantı noktası kumaşı sert ve az dökümlü yapar, ama çok kararlı kılar: çapraz kayma, dikiş kayması, iplik çekmesi ve takılma sorunları azdır (CottonWorks). Elastik iplik katılmadıkça bezayağı kumaş esnemez (Pratt Institute).

Lif kaynağa göre değişir. Textile Research Centre Leiden (TRC Needles) kanvası “çoğunlukla pamuk, keten ya da ara sıra ipekten” yapılan sağlam, sıkı bir makine kumaşı olarak anar; birçok kalite ve derecede, yumuşak terbiyeli ya da yüksek oranda kolalı (sized) üretildiğini yazar. Yani “kanvas” adı lif oranını, ağırlığı ya da terbiyeyi tek başına söylemez.

Ağırlık: numaralı duck sistemi

Sık dokunmuş ağır pamuklu kanvasa İngilizcede “duck” da denir. Bir ansiklopedi maddesi kanvası düz (plain) ve daha sık dokunmuş duck olmak üzere iki temel türe ayırır ve ABD derecelendirmesinde numara büyüdükçe kanvasın hafiflediğini yazar (Wikipedia). Bu sistemin dayandığı belge, ABD Standartlar Bürosu'nun 1924 tarihli çalışmasıdır (Schoffstall ve Fisher): numaralı duck'ı ağır katlı ipliklerden dokunmuş, bezayağı örgülü mekanik bir pamuklu kumaş olarak tanımlar. Numara şöyle hesaplanır: 19 − (22 inç eninde bir lineer yardanın ons cinsinden ağırlığı). Yani numara büyüdükçe kumaş hafifler. Şartnamenin sert dokulu duck tablosundan örnekler:

g/m² değerleri 1 oz/yd² = 33,906 g/m² katsayısıyla hesaplanmıştır (NIST SP 811). Bu, 1924 tarihli bir ABD şartnamesidir; bugünkü ürünlerin ağırlığını tablodan değil, üreticinin teknik föyünden ve ölçümden alın. oz/yd² ile g/m² arasında çevirmek için kumaş gramajı hesaplayıcı kullanılabilir.

Kullanım alanları

ABD Standartlar Bürosu'nun çalışması numaralı duck'ın kullanımları arasında ponton örtülerini, brandayı, çadır parçalarını, gölgelik ve tenteleri, hamakları ve torbaları sayar; sık dokusu nedeniyle kolayca su geçirmez hale getirilebildiğini de ekler. Sözlükler kanvası çadır ve yelkende kullanılan bir kumaş olarak tanımlar; TRC Needles da branda, resim tuvali ve yelken yapımını anar. Bir ansiklopedi maddesi çanta, sırt çantası ve ayakkabıyı da listeler (Wikipedia).

Kanvas ile benzer kumaşlar

Kanvas alırken

1. Lifi yüzdesiyle yazın: pamuk, keten, kenevir ya da karışım aynı davranmaz.
2. Ağırlığı g/m² olarak ve ölçüm yöntemiyle isteyin: küçük numuneyle birim alan kütlesi EN 12127'ye, dokuma kumaşta ISO 3801'e göre ölçülür. Ruloyu kiloyla alıyorsanız metre-kilo çevirici en ve gramajdan metreyi verir.
3. Terbiyeyi ve su geçirmezliği ayrıca yazın: kolalı mı, yumuşak terbiyeli mi, kaplamalı mı? “Kanvas” adı bunları söylemez.
4. Kanvasta çekmeyi ölçtürün: en ve boy değişimi için ISO 5077, yıkama-kurutma koşulları için ISO 6330 esas alınır. Çekme payı hesaplayıcı kesim ölçüsünü, kumaş ihtiyacı hesaplayıcı sipariş miktarını bulmanıza yardımcı olur.

Dokuma kumaş ailelerinin genel karşılaştırması için kumaş çeşitleri rehberine, tedarikçi için dokuma kumaş kategorisine bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Kanvas ile denim aynı kumaş mı?

Değil. CottonWorks kanvası bezayağıyla dokunan kumaşlar arasında sayar; denimi ise çözgüsü indigo boyalı, atkısı beyaz bırakılmış, genellikle 2×1 ya da 3×1 dimi örgülü bir pamuklu kumaş olarak tanımlar.

Kanvas terletir mi?

Kanvas terlemeyi durdurmaz; terleme vücudun soğuma biçimidir ve kumaşın payına düşen, teri çekip yaymak ve buharlaşmasına yer bırakmaktır. Bu maddenin kaynaklarında kanvas için hava geçirgenliği ya da su buharı direnci ölçümü yok. Örme numuneler üzerinde çalışan Suganthi ve ark. (2024), su buharı geçirgenliğinin başlıca belirleyicileri olarak kumaş yapısını, gramajı ve kalınlığı gösterir: gramaj ve kalınlık düştükçe, yapı gevşedikçe geçirgenlik yükselir. Kanvas sözlüklerde ağır ve sık dokunmuş bir kumaş olarak tanımlandığı için bu etkenlerin geçirgenliği yükselten ucunda yer almaz; yine de sonucu lif, gramaj ve sıklık belirler, ölçüm yapılmadan kesin konuşulamaz. Giysilik kullanım düşünüyorsanız hava geçirgenliği (EN ISO 9237) ile su buharı direnci (EN ISO 11092) sonuçlarını talep edin; yorum çerçevesi terletmeyen kumaşlar yazısında.

Kanvas ile tuval aynı şey mi?

Random House sözlüğü, üzerine resim yapılan kanvas parçasını kanvasın bir anlamı olarak verir. TDK'de “kanvas” maddesi yoktur; “tuval” maddesi üzerine resim yapılan, gerdirilmiş keten, kenevir ya da pamuklu kaba kumaşı tanımlar. Kumaşı anlatırken kanvas, resim yüzeyini anlatırken tuval demek karışıklığı azaltır.