Dimi nedir?

Dimi, çözgü ve atkı ipliklerinin kumaş yüzeyinde çapraz çizgiler (dimi çizgisi) oluşturacak biçimde bağlandığı dokuma örgüsüdür; İngilizcedeki karşılığı twill'dir. Bezayağı ve saten ile birlikte üç temel dokuma örgüsünden biridir ve yüzdeki çapraz çizgi, onu tanımanın en kolay yoludur (CottonWorks). Türkçede “dimi” bazen örgünün değil kumaşın adıdır: TDK sözlüğü kelimeyi “sıkı dokunmuş bir tür pamuklu kumaş” olarak da tanımlar. Teklifte örgüyü ve lifi ayrı yazmak bu karışıklığı önler.

Dimi örgünün yapısı

Dimide bağlantı noktaları her komşu çözgüde bir adım kayar; bu kayma yüzeyde sürekli çapraz sıralar oluşturur. Dimi, üç iplikten kısa bir tekrarla üretilemez; yani en küçük raporu 3 çözgü × 3 atkıdır (İTÜ ders materyali; CottonWorks).

• Gösterim. Dimi 2/1, 2/2 ya da 3/1 gibi yazılır. Üstteki sayı bir çözgü ipliğinin kaç atkının üstünden geçtiğini (yüzdüğünü), alttaki sayı kaç atkının altından geçtiğini gösterir. 2/1 dimi 3 çözgü × 3 atkıda, 2/2 ve 3/1 dimi 4 × 4'te tekrarlanır (CottonWorks). CottonWorks aynı örgüyü “2 x 1”, “3 x 1” biçiminde de yazar; denim, gabardin ve dokuma kumaş maddeleri bu yazımı (3×1) kullanır, 3×1 ile 3/1 aynı örgüdür.
• Yön. Çapraz çizgi sağa doğru yükseliyorsa sağ dimi (Z), sola doğru yükseliyorsa sol dimi (S) denir (İTÜ; CottonWorks). CottonWorks'e göre sağ ve sol dimi arasında dokuma maliyeti farkı olmamalıdır.
• Dengeli ve dengesiz dimi. 2/2, 3/3 ve 4/4 gibi dengeli dimiler, çözgü ve atkı sıklığı eşit (kare) bir kumaşta kullanıldığında iki iplik takımı da yüzde eşit ölçüde görünür. 3/1 gibi dengesiz dimilerde yüzde çözgü ağır basar (çözgü yüzlü), 1/2 gibi olanlarda atkı ağır basar (atkı yüzlü). Denim, çözgü yüzlü 3/1 dimiyle dokunan kumaşlara örnektir (İTÜ).

Dimi örgünün özellikleri

• Sıklık ve gramaj. Aynı iplikle dimiye bezayağından daha yüksek sıklık verilebilir; bu da benzer iplikten daha ağır kumaş elde etmeyi sağlar. Sıklık aynı tutulursa dimi, bezayağından daha gevşek bir yapı verir (İTÜ). Pratt Institute'a göre dimi genellikle daha sık dokunur ve bu yüzden daha güçlü, daha dayanıklı bir kumaştır.
• Uzun atlama (flot), az bağlantı noktası. 3/1 dimide atlamalar diğer dimilerden uzundur ve bağlantı noktaları azdır; CottonWorks bu yapının yırtılma dayanımı yüksek kumaş verdiğini belirtir. Atlamanın da bir sınırı vardır: atlama çok uzarsa kumaş dengesini kaybedebilir ve sarkmaya yatkın hâle gelir (İTÜ).
• Çizginin belirginliği atlama uzunluğuna bağlıdır. 2/1 dimi, 4/1 dimiden daha kısa atlamalıdır. Çözgü ile atkı arasında renk, iplik kalınlığı ya da büküm farkı varsa çapraz çizgi daha belirgin görünür (İTÜ).
• Çizginin açısı sıklığa bağlıdır. Çözgü sıklığı atkıdan fazlaysa çizgi daha diktir; aynı 2/2 yapıdaki serge ile gabardin karşılaştırıldığında çözgü sayısı atkının iki katı olan gabardinde çizgi daha dik görünür (İTÜ).

Dimiyle dokunan kumaşlar

Dimiyi diğer örgülerden ve adlardan ayırma

• Bezayağı: çözgü ve atkı sırayla birbirinin üstünden ve altından geçer (Pratt Institute). Dimide ise yüzeyde çapraz paralel çıkıntılar görülür (Pratt Institute). Üç temel örgünün karşılaştırması için kumaş çeşitleri rehberine bakabilirsiniz.
• Ekose: ekose bir desendir, dimi bir örgüdür. İTÜ ders materyalinin dimi kumaşlar tablosunda “köpek dişi ekose” ve “glen ekose” de geçer; yani ekose desen dimi örgüyle dokunabilir.
• Dimi kumaş: TDK'ye göre dimi bir kumaş adı da olabilir. “Dimi pantolon kumaşı” gibi bir ifadede kastedilenin örgü mü, sıkı dokunmuş pamuklu kumaş mı olduğunu netleştirin.

Teklifte nasıl yazılır?

Örgüyü, lifi ve ölçüleri ayrı yazın: “dimi 3/1 Z, %100 pamuk, çözgü ve atkı iplik numarası, sıklık (tel/cm), gramaj, terbiye”. Sağ ya da sol dimi tercihini numune onayında netleştirin; CottonWorks'e göre yön dokuma maliyetini değiştirmemelidir.

Sık sorulanlar

Dimi ile bezayağı arasındaki fark nedir?

Bezayağında çözgü ve atkı sırayla birbirinin üstünden ve altından geçer; dimide yüzeyde çapraz çıkıntılar oluşur. Pratt Institute'a göre dimi genellikle daha sık dokunur ve daha güçlü, daha dayanıklı bir kumaş verir.

Denim dimi midir?

Evet. Denim genellikle dimi örgüyle dokunur (Pratt Institute); çözgü yüzlü 3/1 dimi buna örnek olarak verilir (İTÜ).

Sağ dimi ile sol dimi arasında fark var mı?

Fark, çapraz çizginin yönüdür: sağa yükselen çizgi sağ dimi (Z), sola yükselen çizgi sol dimi (S) olur. CottonWorks'e göre iki yönün dokuma maliyeti farklı olmamalıdır.