Ekose nedir?

Ekose, farklı renk ve genişlikteki yatay ve dikey bantların dik açıyla kesişmesinden oluşan kareli desendir; bu desenli kumaşa da ekose denir. TDK sözlüğü kelimeyi “çeşitli renk ve büyüklükteki karelerden oluşan (desen veya kumaş)” diye tanımlar ve Fransızcadan geçtiğini, Fransızca karşılığının écossais olduğunu belirtir. Ekose bir lif ya da dokuma örgüsü değil, desendir: iplik boyalı dokumayla, baskıyla ve başka yöntemlerle elde edilebilir.

Ekose, tartan, plaid ve check

Türkçede “ekose” geniş bir ad olarak kullanılır. İngilizcede aynı aileden desenler tartan, plaid ve check terimleriyle ayrılır; ama bu terimler günlük kullanımda birbirinin yerine geçer (Oyman, 2020). Farklar şöyle özetlenebilir:

Kaynak: Oyman, 2020. Aynı makaleye göre tartan terimi bugün bir tür ekose anlamına gelir. Şartnamede yalnızca “ekose” yazmak yetmez; check mi, plaid mi, tartan mı kastedildiğini örnek (kartela ya da görsel) ve ölçüyle netleştirin.

Nasıl üretilir?

• İplik boyalı dokuma: Desen, dokumadan önce farklı renklere boyanmış çözgü ve atkı iplikleriyle oluşur. Oyman'a göre ekose önce dokumada doğmuş, zamanla bütün tekstil tasarımı tekniklerine yayılmıştır. CottonWorks, çözgü ve atkının farklı renklerde olduğu iplik boyalı dokumayı dobi kumaşlar için de tanımlar.
• Baskı: Dokuma dışındaki tekniklere yayıldığı için (Oyman, 2020) desen kumaşa basılarak da verilebilir. Baskıda renk kumaşa tek yüzden uygulanır (CottonWorks).
• Dokuma yapısı: Dokuma ekose düz örgüyle de dimiyle de dokunur. Oyman tartanın iki yapıda da olabileceğini yazar ve makaledeki Anadolu ekose örneklerinin çoğu bezayağıdır; İTÜ ders materyali köpek dişi ekose ve glen ekoseyi dimi kumaşlar arasında sayar. Dimi yüzeyde çapraz çizgi oluşturur (CottonWorks); bu yüzden aynı renk dizilimi iki yapıda farklı bir doku verir.

Kullanım alanları

Ekose giyimde ve ev tekstilinde görülür. İskoç Yayla giysisi kilt ve ekose etekler geleneksel örneklerdir (Oyman, 2020). Anadolu'da desen en çok giysi tamamlayıcılarında (atkı, şal, kuşak, önlük) ve ev tekstilinde (sofra bezi, çarşaf) kullanılmıştır; Oyman'a göre Anadolu'da sofra bezi ve hamam peştamalı bugün de çoğunlukla ekose ya da kareli dokunur. Makalede incelenen geleneksel dokumalarda pamuk, yün, keten, ipek ve tiftik kullanılmıştır (Oyman, 2020).

Siparişte nelere dikkat edilir?

1. Üretim yöntemini yazın. İplik boyalı dokuma mı, baskı mı? Baskıda renk tek yüzden uygulandığı için numunenin ters yüzünü de kontrol edin; iplik boyalı dokumada desen iplikle oluşur.
2. Desen ölçüsünü ve renk dizilimini belirtin. Tekrar boyutunu (cm) ve renk sırasını kartela, görsel ya da ölçülü çizimle verin.
3. Dokuma yapısını ayrıca yazın. Düz örgü mü, dimi mi? Dimide yüzeyde çapraz çizgi görülür.
4. Karelerin dikişte eşleşmesini isteyip istemediğinizi söyleyin. Eşleşme isteniyorsa bunu sipariş notuna yazın. Ekose kumaş pastalda özel yerleşim ister; kumaş tüketimine etkisi için bir ürüne kaç metre kumaş gider yazısına bakabilirsiniz. Sipariş notu, kumaşı masaya pastal planına göre seren pastalcıya kadar ulaşmalıdır.

Sık sorulanlar

Ekose ile kareli aynı şey mi?

Günlük dilde çoğu zaman aynı anlamda kullanılır. Teknik olarak kareli (check) eşit genişlikli, simetrik ve genellikle iki renkli karelerdir; ekose (plaid) ise farklı bant genişlikleri, tekrar ve renk varyasyonu içeren daha karmaşık bir desendir (Oyman, 2020).

Tartan ile ekose arasındaki fark nedir?

Tartan, çözgü ve atkıda benzer renk diziliminin tekrarlandığı ve İskoç klan geleneğiyle özdeşleşmiş bir ekose türüdür. Oyman'a göre tartan terimi bugün bir tür ekose anlamına gelir; yani her tartan bir ekosedir, ama her ekose tartan değildir.

Ekose hangi liflerden dokunur?

Desen lif türünden bağımsızdır. Anadolu'daki geleneksel ekose dokumalar pamuk, yün, keten, ipek ve tiftik gibi hammaddelerden yapılmıştır (Oyman, 2020).