Tekstil Aksesuarları Nelerdir? Düğme, Fermuar, Etiket, Tela ve Lastik

Tekstil aksesuarları nelerdir? Altı grup

MEB'in kesim modülü yardımcı malzemeleri "kumaşın dışındaki astar, tela, iplik, düğme, fermuar vb." diye sayar. Aynı modül, kumaşa uymayan bir tela ya da astarın giysinin kalitesine, kullanımına ve görünümüne zarar verebileceği uyarısını yapar (MEB, Kesim, 2011, s. 3). Tekstil Rehberi firma rehberinde aksesuar alt sektörlerinden biri de dikiş ipliği kategorisidir; astar ise kumaş sektöründe listelenir. Dikiş ipliği MEB'in tanımında da yardımcı malzemedir, ama bu rehberin aşağıdaki altı grubu arasında ayrı bir başlık olarak ele alınmaz.

Kapamalar: düğme, çıtçıt, kopça ve fermuar

Düğme ve diğer kapamalar

Düğme boyutu ligne (L) birimiyle verilir. Bir perakende malzeme tablosuna göre 40 ligne bir inçtir; yani 1 ligne yaklaşık 0,635 mm eder (Wawak, ölçü tablosu). Bu oranla 18 L yaklaşık 11,4 mm, 24 L yaklaşık 15,2 mm eder. Perakende tablolar yuvarlanmış değer verdiği için 1 mm'ye yakın fark görülebilir: aynı tabloda 18 L 11 mm, 24 L 5/8 inç olarak geçer. Siparişte bu yüzden milimetreyi de yazın.

Bağlanma biçimine göre iki yaygın düğme tipi vardır: iplikle delikten dikilen düz (delikli) düğme ve arkasında içi boş bir çıkıntı bulunan ayaklı düğme. Yaygın malzemeler plastik, deniz kabuğu (sedef), metal ve ahşaptır (Wikipedia, Button); firma rehberimiz düğmeyi polyester, metal, sedef ve ahşap olarak ayırır. Teklifte ligne ve milimetreyi, delik sayısını ya da ayak tipini, kalınlığı, malzemeyi, rengi ve yüzey işlemini yazın. Numuneyi kumaşa dikip yıkayın; ilik boyunun düğme çapı ve kalınlığıyla uyumunu ilikleyerek görün.

Çıtçıt, perçin ve kopça da aynı biçimde tanımlanır; cilde temas eden metal parçalarda nikel şartı ayrıca aranır (aşağıdaki test tablosu). Çocuk giysisinde düğmenin kopmaması ve küçük parça güvenliği öne çıkar. Yaygın kalite kontrol hata listelerinde küçük parça testinden geçemeyen aksesuar kritik hata sayılır (AQL kalite kontrol); hangi standardın geçerli olduğunu satış pazarına göre test laboratuvarıyla belirleyin.

Fermuar

Fermuarı üç karar belirler: diş türü (metal, spiral, kemik ya da gizli), uç yapısı (alt ucu kapalı dipli ya da iki yarısı ayrılan separe) ve numara. Numara milimetreye birebir eşit değildir; sipariş verirken diş genişliğini milimetre olarak da yazın. Çeşitler, numara tabloları, uzunluk ölçümü ve teklif satırı için fermuar çeşitleri ve numaraları rehberine bakın.

Etiketler: marka, bilgi ve bakım

Etiket giysinin hem markasını hem de bilgisini taşır. Üç tür öne çıkar: marka ve ana etiket olarak çoğunlukla dokuma etiket, bakım, içerik ve beden gibi yazı yoğun bilgiler için baskılı etiket, mağaza ve takip bilgisi taşıyan asma etiket. Etiket firması çoğunlukla verdiğiniz metni basar; içeriğin doğruluğu sizin kontrolünüzdedir.

Elyaf bileşimi etiketinde AB ve Türkiye düzenlemeleri ayrıdır:

• AB. Elyaf bileşimi etiketi (AB) 1007/2011 sayılı tüzüğe dayanır. Avrupa Birliği'nin resmî portalına göre en az %80 tekstil elyafı içeren ürünlerde etiket, elyafları azalan yüzde sırasıyla ve tüzüğün Ek I'indeki adlarla göstermeli, ürüne sağlam biçimde tutturulmalı ve ürünün tüketiciye satıldığı üye ülkelerin resmî dillerine çevrilmelidir. Bakım bilgisi verilirse bileşimden net biçimde ayrılmalıdır. Avrupa Komisyonu'nun tüzükle ilgili soru-cevap belgesine göre AB'de tüketiciye yıkama ve bakımı anlatan uyumlaştırılmış bir kural yoktur.
• Türkiye. Dönemin Gümrük ve Ticaret Bakanlığı'nın 25 Nisan 2015 tarihli ve 29337 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Tekstil Elyaf İsimleri ve Tekstil Ürünlerinin Elyaf Kompozisyonlarıyla İlgili Etiketleme ve İşaretleme Hakkındaki Yönetmeliği, piyasaya arz edilen tekstil ürünlerinin elyaf kompozisyonunu gösterecek şekilde etiketlenmesini ya da işaretlenmesini ister (madde 15). Ağırlıkça en az %80 tekstil elyafı içeren ürünler kapsamdadır (madde 2) ve etiketleme Türkçe de yapılır (madde 17/3).

Bu bilgiler bu yazının tarihi (Ekim 2026) itibarıyla geçerlidir; metinler değişebilir. Güncel hâlini mevzuat kaynağından teyit edin, gerekiyorsa bir mevzuat uzmanına danışın. Bakım sembollerinin uluslararası sistemi ISO 3758'dir (güncel baskı 2023). Zorunlu bilgilerin tam listesi, bakım etiketi şartı ve pazara göre farklar için giyim etiketlerinde zorunlu bilgiler yazısına bakın.

Baskı provasını yazılı onaylamadan seri baskıya geçmeyin: yanlış sembol ya da eksik bilgi, sevkiyattan sonra etiketleri sökmek anlamına gelebilir. Baskılı etiketin yıkamadan sonra okunur kaldığını denemeyle görün.

Tela: form ve dayanım malzemesi

MEB'in kesim modülü telayı, giysinin net ve düzgün durması için kumaşa dikilerek ya da yapıştırılarak eklenen bir ara kumaş olarak tanımlar. Modüle göre tela en çok yaka, cep, manşet, kol ağzı ve mostrada kullanılır; kumaşı sağlamlaştırır, giysinin formunu korur, esnemeyi önler ve dikimi kolaylaştırır (MEB, Kesim, s. 4). Tela yapışkanlı ya da dikilen türde olabilir; yapışkanlı tela tela presinde ısı ve basınçla yapıştırılır.

Telanın kumaşla uyumu şarttır. MEB'in verdiği örnekte ince ipekli bir kumaşa dokuma yapışkan tela kullanmak yanlış seçimdir; doğrusu ipek tela kullanmaktır. Kumaş ve tela farklı çekerse dikim bölgesinde ya da yüzeyde dalgalanma ve büzülme oluşabilir (Ankara Üniversitesi, "Tela nedir?" ders notu). Bu yüzden telalı numuneyi yıkayıp ölçün; çekme yüzdesini çekme payı hesaplayıcı ile bulabilirsiniz. Yapışma dayanımı DIN 54310 ve ASTM D2724 gibi yöntemlerle ölçülür; hangisinin kullanılacağını alıcının şartnamesi belirler.

Lastik, şerit, biye ve kordon

Bu grup giysinin en çok gerilen ve yıkanan yerlerinde çalışır: bel, kol ağzı, etek ucu ve kenar bitirme. TDK biyeyi "genellikle giysinin yaka, kol, etek çevresine kendi kumaşından veya başka kumaştan geçirilen ince şerit" diye tanımlar. Lastik ve şeritte yapı (dokuma, örme ya da örgü), genişlik (mm), lif içeriği, beklenen esneme ve geri toparlanma, renk ve birim (metre, makara) tanımın parçasıdır.

Elastik şeritler yıkamada ve ütüde boy değiştirebilir; numuneyi yıkayıp ütüleyerek ölçün. Boy değişimi kumaştaki gibi hesaplanır: (önce − sonra) ÷ önce × 100. Lastik ve şerit kumaştan ayrı boyandığı için ton farkı çıkabilir; rengi kumaşla aynı ışıkta karşılaştırın ve onayı yazılı alın.

Çocuk giysisindeki kordon ve bağcığın ayrı bir kuralı vardır: EN 14682 standardının güncel baskısı (2014), 14 yaşa kadar çocuk giysisindeki kordon ve bağcıklar için şartlar koyar; şartlar yaş grubuna ve giysinin bölgesine göre değişir. Bu yazının tarihi itibarıyla geçerli baskı 2014 tarihlidir; standart yenilenebileceği için ürününüze ve pazarınıza uygulanacak şartı test laboratuvarınıza danışın. Yaygın kalite kontrol hata listelerinde izin verilen sınırı aşan bağcık kritik hatadır.

Ambalaj ve askı

Askı, poşet, koli, kutu ve asma etiket çoğunlukla alıcının paketleme talimatıyla belirlenir: ürün poşete düz katlanabilir, kutulanabilir ya da askılı gönderilebilir. Poşet ölçüsü katlanmış ürüne, koli ölçüsü koli başına adede ve koli düzenine göre çıkar. Askılı gönderim daha fazla hacim kaplayabilir ve askı ayrı bir maliyet kalemidir; ölçüyü kesinleştirmeden önce gerçek ürünle örnek paket hazırlayın.

AB'ye satışta Avrupa Komisyonu'na göre Ambalaj ve Ambalaj Atıkları Tüzüğü (AB) 2025/40, 11 Şubat 2025'te yürürlüğe girdi; genel uygulama tarihi 12 Ağustos 2026'dır. Ambalajınıza etkisini bu yazının tarihi itibarıyla alıcınızla, güncel metinle ve gerekiyorsa bir mevzuat uzmanıyla teyit edin.

Aksesuar listesi nasıl hazırlanır?

MEB'in kesim modülü, model tanımlama formunda parça listesinin yanında ana ve yardımcı malzeme örneklerinin de yer almasını ister; sektörde bunun karşılığı teknik föydür (tech pack). Aksesuar listesi föyün parçasıdır. Tedarikçiye ve atölyeye aynı yazılı tanımı vermek, tekliflerin karşılaştırılabilir olmasını sağlar.

Hazır giyim aksesuarı tedariki: kim, ne zaman, nasıl?

• Kim sağlar? Fason modelde aksesuarı çoğunlukla işi yaptıran, tam paket modelde üretici temin eder. Siparişten önce yazılı netleştirin (fason üretim rehberi).
• Ne zaman kesinleşir? Alıcılar genellikle üretim öncesi (PP) numunenin gerçek kumaş ve aksesuarla dikilmesini ister; numune onaylanmadan seri üretime geçilmez. Sonradan aksesuar değiştirmek hem onayı hem teslim tarihini bozar (hazır giyim üretim süreci).
• Stok mu, özel üretim mi? Stoktaki ürün ile özel üretim (renk, logo, kalıp) için minimum miktarı, termini ve numune şartlarını ayrı ayrı sorun. Karşınızdakinin üretici mi bayi mi olduğunu öğrenin; özel üretim ve teknik değişiklik talebini kimin karşılayacağı buna bağlıdır. Minimum miktar ve termin firmadan firmaya değiştiği için bu rehberde sayı verilmez. Üretici ve toptancı aramak için tekstil aksesuarı tedarikçileri sayfasına bakın.
• Renk. Kumaş numunesini ya da kartelayı tedarikçiye gönderin ve onayı yazılı, üretimde kullanılacak kumaşla alın; kumaşın boya partileri arasında ton farkı olabilir. Yeniden siparişte aynı rengi tutturmak zor olabilir; ihtiyacı yedek payıyla tek seferde sipariş etmeyi düşünün.
• Kabul. Kesimden önce kumaşla birlikte yardımcı malzeme de kontrol edilir: tela ve astarın çekme oranı kumaşla uyumlu, telanın ısıya dayanımı kumaşınkine yakın olmalıdır (MEB, Kesim, s. 8). Partide kabulün örnekleme mantığı için AQL kalite kontrol yazısına bakın.
• Maliyet. CBI'nin hazır giyim maliyet çalışması aksesuar ve ambalajda yaklaşık %2 fire payı eklemeyi önerir; bu bir başlangıç noktasıdır, kendi parti kayıtlarınızla değiştirin. Kalem kalem hesap örneği tişört üretim maliyeti yazısındadır.

Test ve uygunluk: hangi aksesuar için ne istenir?

Tablo bu rehberde geçen düzenleme ve standartları bir arada gösterir. Şartlar pazara ve ürüne göre değişir; bilgiler bu yazının tarihi (Ekim 2026) itibarıyla geçerlidir ve güncel metinden, test laboratuvarınızdan ve gerekiyorsa mevzuat uzmanınızdan teyit edilmelidir. Laboratuvar için test laboratuvarları kategorisine bakabilirsiniz.

OEKO-TEX sertifikalarının diğer belgelerden farkı için tekstil sertifikaları rehberine bakın.

Gümrük, KDV ve faaliyet kodu

Fatura, ithalat ya da ihracat belgesi hazırlarken aksesuarın sınıfı gerekir. Aşağıdaki numaralar uluslararası HS başlıklarıdır; Türk Gümrük Tarife Cetveli'ndeki GTİP numarası bunların alt kırılımıdır (örneğin GİB özelgesinde fermuar parçaları 9607.20.10.00.00 ve 9607.20.90.00.00 olarak geçer).

Tela, poşet, askı ve kâğıt etiket gibi kalemlerin başlığı malzemeye ve yapıya göre değiştiği için tabloya alınmadı. Ürününüzün kesin GTİP'ini gümrük müşavirinizle teyit edin.

KDV. Oranlar 3065 sayılı KDV Kanunu'nun 28. maddesine dayanan 2007/13033 sayılı Karar ve ekli listelerle belirlenir. 7346 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (Resmî Gazete, 7 Temmuz 2023, sayı 32241) genel oranı %18'den %20'ye, (II) sayılı listedeki oranı %8'den %10'a yükseltti; karar yayımını izleyen üçüncü gün, yani 10 Temmuz 2023'te yürürlüğe girdi. (II) sayılı listenin 5. sırası, 25 Kasım 2016 tarihli 2016/9542 sayılı Karar'la değiştirilen metne göre, kıymetli taş ve madenler hariç her nevi maddeden mamul fermuar, çıtçıt, düğme, kopça, boncuk ve benzerlerini sayar. Bu yazının tarihi (Ekim 2026) itibarıyla bu kalemlerin tesliminde uygulanacak oran bu nedenle %10'dur; listelerde yer almayan işlemlerde genel oran %20'dir. Eski kaynaklarda bu sıra "B bölümü 5. sıra" diye geçer: 5189 sayılı Karar (Resmî Gazete, 13 Şubat 2022, sayı 31749) (II) sayılı listenin gıda bölümünü (I) sayılı listeye aktardı ve "B) Diğer mal ve hizmetler" başlığını kaldırdı. Karar 14 Şubat 2022'de yürürlüğe girdi; sıranın numarası değişmedi.

Her aksesuar bu sıraya girmez. GİB İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı'nın 17 Mayıs 2017 tarihli özelgesinde kuşgözü, bağucu, toka ve fermuar parçaları (kürsör, elcik, zincir) bu sıra kapsamında değerlendirilmiş; film bant, alt-üst stop teli ve elcik kalıbı ise listelerde yer almadığı için genel orana bağlanmıştır. Özelge yalnız başvuran mükellefe özgüdür ve o tarihte oranlar %8 ve %18 idi; burada örnek olarak anılıyor. Etiket, tela, lastik ve şerit gibi kalemlerin hangi sıraya girdiği ürünün yapısına ve GTİP'ine göre değişebilir; oranı ürün bazında mali müşavirinizle ve güncel kararlarla teyit edin. Kumaş, iplik, giyim ve fason işlerin oranları tekstil ve hazır giyimde KDV oranları yazısında toplanmıştır.

Faaliyet kodu (NACE). Eurostat'ın NACE Rev. 2 açıklayıcı notlarına göre düğme, çıtçıt ve fermuar imalatı 32.99 (başka yerde sınıflandırılmamış diğer imalatlar) sınıfındadır. Dar dokuma kumaş, etiket ve arma, örgü şerit ve püskül gibi süs şeritlerinin imalatı ise 13.96 (diğer teknik ve endüstriyel tekstiller) sınıfında sayılır. Bunlar dört haneli AB sınıflarıdır; Eurostat'a göre AB istatistiklerinde 2025'ten itibaren NACE Rev. 2.1 kullanılmaktadır. Firmanızın kayıtlı altı haneli faaliyet kodunu ilgili kurumun güncel kod listesinden ve mali müşavirinizle kontrol edin.

Satın almadan önce kontrol listesi

1. Liste: her aksesuar teknik föyde ölçü, malzeme, renk ve yerleşimle yazılı mı?
2. Teklif: bütün tedarikçilere aynı yazılı tanım gitti mi?
3. Renk: onay yazılı ve üretim kumaşıyla mı alındı?
4. Numune: düğme, fermuar, tela, lastik ve etiket kumaşla birlikte yıkanıp ütülendi mi?
5. Test: nikel, OEKO-TEX, çocuk giysisinde kordon ve küçük parça gibi şartlar teklifte ve sipariş onayında yazılı mı?
6. Etiket: elyaf bileşimi, bakım, beden ve menşe bilgisi baskı provasında kontrol edildi mi?
7. Maliyet ve sınıf: fire payı eklendi mi; GTİP ve KDV oranı mali müşavir ya da gümrük müşavirinizle teyit edildi mi?