Kartela nedir?

Kartela, tekstilde bir üreticinin ya da tedarikçinin kumaş, iplik, aksesuar veya renk seçeneklerini müşteriye göstermek için küçük örnek parçalarla hazırladığı koleksiyondur. Alıcı kartelaya bakıp kumaşı, rengi ya da aksesuarı seçer; teklif, numune ve sipariş bu seçime göre ilerler. Boya ve halı gibi başka ürünlerin örnek listeleri de kartela diye anıldığından bu madde yalnız tekstildeki kartelayı anlatır.

Kartela ne demek? Tekstilde kartela nedir

TDK sözlüğü kartelayı “boya, kumaş, halı vb. ürünlerin çeşitlerini küçük parçalar hâlinde gösteren liste” diye tanımlar; kelime İtalyanca cartella'dandır ve “renk kartelası” birleşik adı da kayıtlıdır. Aynı madde tombala kartı ve tuluat tiyatrosu afişi anlamlarını da verir (TDK, erişim: 16 Ekim 2026).

Eleman.net'in meslek sayfasına göre kartela, kumaş numunelerinin parçalar hâlinde bir araya getirilmesiyle oluşur; kataloğu hazırlayan çalışana “kartela elemanı” ya da “kumaş numune planlama elemanı” denir. Kumaş örneklerini toplayan deftere İngilizcede swatch book denir (Winterthur Kütüphanesi).

Kartela çeşitleri: kumaş, renk, iplik ve aksesuar kartelası

Kartelalar gösterdikleri ürüne göre ayrılır. Aşağıdaki dörtlü ayrım Tekstil Rehberi'nin düzenlemesidir.

İplik kartelası basılı ya da iplik parçalı olabilir: DMC aynı kartelanın “basılı sürümünü” ve “her ipliğin küçük parçalarını içeren sürümünü” ayrı sunar.

Kartela ne işe yarar? Kartelada hangi bilgiler bulunur?

Kartela, rengi, deseni ve kumaş yüzeyini gerçek bir parça üzerinde gösterir; kumaşın elle verdiği his (tuşe) de ancak parçaya dokunarak değerlendirilir. Alıcı tarafında akış kabaca şöyledir (Tekstil Rehberi özeti):

1. Seçim ve teklif: Alıcı kartelada kaliteyi ve rengi seçer; tedarikçi teklifi buna göre verir.
2. Numune ve renk onayı: Seçilen kalite için numune, renk için lab dip ya da onaylı numune istenir.
3. Sipariş: Kalite adı, renk kodu ve onaylı numune siparişe yazılır; onaylı numune üretimin referansıdır (fason üretim sözleşmesi).
4. Üretim öncesi dosya: Hindistan'ın merchandiser yeterlilik dosyası, onaylı örnek parçalarını (swatches) ve aksesuar kartelalarını (trim cards) bu dosyada ister (NCVET, 2025, s. 20).

Kartelada aranacak bilgiler (Tekstil Rehberi önerisi, standart değildir): kalite adı ya da numarası, bileşim, en (cm), gramaj (g/m²), renk adı ya da kodu ve tedarikçi. Eleman.net, kartela elemanının yeni kumaşların ad ve barkod bilgisini kartelaya işlediğini yazar. Gramaj yazmıyorsa tedarikçiden isteyin; kendiniz ölçecekseniz küçük parça terazi hatasını büyütür (kumaş gramaj hesaplayıcı).

Kartela ile numune farkı nedir?

Kartela seçmek, numune onaylamak içindir. Renk ve baskının kendi onay parçaları vardır (Sarkar, 2016): lab dip renk onayı için boyanan kumaş ya da iplik örneği, strike-off ise baskı renklerinin onayı için üretim kumaşına ve zemin rengine basılan örnektir.

Varsayımsal örnek: Bir marka, kumaşçının kartelasından “K-2041” (kurgusal kod; %100 pamuk süprem, 160 g/m², lacivert) kalitesini beğenir. Kartela yalnız görünümü ve tuşeyi gösterdiğinden yıkanmış metrajlı numune ister, çekmeyi ve boncuklanmayı ölçtürür, rengi onaylı numuneyle yazılı onaylar; siparişe kartela kodunu yazar.

Kartelaya bakarak sipariş verirken nelere dikkat edilir?

Kartelaya bakmak üretim onayı değildir (Tekstil Rehberi önerisi):

• Rengi kartelayla değil lab dip ya da onaylı numuneyle onaylayın. Lab dip, toplu boyamadan önce küçük numuneye yapılan deneme boyamasıdır; onayı yazılı alın, boyahaneye tur sayısını ve süreyi sorun.
• Boya partisi tonu değiştirebilir. Kumaş partiler (dye lot) hâlinde boyanır ve üretimde ton değişebilir: Cotton Incorporated'ın bülteni ön terbiyedeki farkları ve laboratuvardaki küçük tartım hatalarını nedenler arasında sayar (ISP 1014, 2005); MEB'in kesimhane modülü de toplar arasında ve aynı topun iki ucu arasında renk farkı olabileceğini belirtir (MEGEP, 2008, s. 4). Onaylı numunenin rengini, gramajını ve enini üretim partisiyle karşılaştırın (tişört için kumaş seçimi).
• Işık rengi değiştirir. HunterLab'a göre iki renk bir ışık altında aynı, başka ışık altında farklı görünebilir (İngilizcede illuminant metamerism). Rengi tek ışıkta onaylamayın; NCVET'in eğitim ekipmanı listesinde renk eşleştirme ışık kutusu da yer alır (s. 13).
• Desenli kumaşta tekrarı yazın. Desen tekrarını (cm) ve renk sırasını kartelaya, görsele ya da ölçülü çizime bağlayarak belirtin (ör. ekose).

Tedarikçiler için kumaş, dikiş ipliği ve aksesuar kategorilerine bakın.

Kartela nasıl hazırlanır? Kartela elemanı ne yapar?

Eleman.net'teki kartela elemanı görev listesi, hazırlığın hangi işlerden oluştuğunu sayar:

• Kartela müşterinin talebine ve siparişe göre yapılır; istek formu doldurulur, kumaş ve desen bilgileri listelenir.
• Top kumaş temin edilir ve malzemenin kalitesi kontrol edilir.
• Kumaş parçalar hâlinde kesilir, kenarı sürfile makinesinde düzeltilir ve parçalardan katalog oluşturulur.
• Yeni kumaşların ad ve barkod bilgileri sisteme ve kartelaya işlenir.

Pantone, polyester kartelasını tasarımcı, kolorist ve ürün geliştiriciler için bir renk standardı olarak sunar. Boyahanede hedef renk böyle bir kartela, kumaş parçası ya da alıcı örneği olabilir; tekstil laborantı bu rengi spektrofotometreyle okuyup reçete yazar.

Sık sorulan sorular

Kartela ile numune arasındaki fark nedir?

Kartela seçim içindir: görünümü, rengi ve tuşeyi gösterir. Numune ise seçilen kaliteyi sipariş öncesinde sınamak ve onaylamak için istenir.

Kumaş alırken kartela yeterli mi?

Hayır. Kartela seçmenizi sağlar ama onay yerine geçmez; üretime geçmeden önce numune ve test raporu isteyin, rengi lab dip ya da onaylı numuneyle yazılı onaylayın.

Kartelanın İngilizcesi nedir?

Tek bir karşılık yoktur: kumaş için swatch card, swatch book ya da swatch file; renk ve iplik için shade card ya da color card; aksesuar için trim card kullanılır.

Renk kartelası nedir?

Renk tonlarını örnek parçalarla gösteren karttır; TDK “renk kartelası”nı birleşik ad olarak kaydeder. Pantone kartelaları buna örnektir.

Kartela elemanı kimdir?

Kartela elemanı, müşteri talebine göre kumaş kartelalarını hazırlayan, kumaş parçalarını kesip düzelterek katalog oluşturan ve yeni kumaşların ad ve barkod bilgilerini işleyen çalışandır (Eleman.net).