Velur nedir?

Velur, yüzeyi kesilmiş kısa havla kaplı, örme yöntemiyle üretilen kadifemsi kumaştır; İngilizcede velour denir ve dokuma kadifenin (velvet) örme karşılığı olarak anılır (Heddels). Geleneksel yöntemde tek plakalı yuvarlak makinede örülür: iki iplikten biri zemini, diğeri yüzeydeki hav ilmeklerini oluşturur; ilmeklerin üst kısmı sonradan kesilir (MEB, 2013; US 4537048). TDK velur'u kadifenin karşılığı olarak verir, ama yapı olarak velur örmedir, velvet dokumadır.

Velur ne demek?

TDK “velur” maddesini yalnızca “kadife” göndermesiyle verir (Fransızca velours); “kadife” maddesinin tanımı da “velur” ile biter. Millî Eğitim Bakanlığı modülleri ise tek plakalı yuvarlak makinede örülen havlı kumaşları “peluş, kadife, havlu” diye sıralar ve kadifeyi örme kumaşlar arasında anar (MEB, 2011; 2013). Yani Türkçede “velur”, “kadife” ve “pelüş” iç içe geçer.

İngilizce kaynaklar ayrımı daha net yapar. Heddels velour'u genellikle kalın, kısa, kesilmiş havlı bir örme ya da dokuma kumaş olarak tanımlar ve velvet'ten farkını örme olmasına bağlar: velour daha hafif ve daha esnektir. Bu sitede “velur”, örme kadife anlamında kullanılır.

Velur nasıl üretilir?

Havlı örgüde iki ayrı iplik beslenir: birinci iplik zemini, ikinci iplik hav ilmeklerini oluşturur; özel hav platinleri hav ipliğini yüzeyde uzun ilmekler hâline getirir. Hav yüksekliği platinlerin yüksekliğine bağlıdır. Kumaşın bir yüzünde süprem görünümü, diğer yüzünde havlı görünüm egemendir (MEB, 2013).

Bu yolla örülen kumaşta hav ilmekleri kesilmemiştir. Velur elde etmek için uzun ilmeklerin üst kısmı traşlanır; her ilmekten iki kesik hav ucu kalır. Fırçalama, traşlamanın yerine geçebilir ya da traşlamadan sonra hav liflerini kaldırmak için uygulanır (US 4537048, 1985, arka plan bölümü). Cotton Incorporated da örme veluru, ilmekli (havlu) örme kumaşın traşlanmış hâli olarak tanımlar (CottonWorks). İlmekler kesilmezse yüzey ilmekli kalır; MEB modülü havlu kumaşı da aynı havlı örgüler arasında sayar.

Velur ile karıştırılan kumaşlar

Lif, gramaj ve kullanım

Rehber sayfaları velurun çoğunlukla pamuk ya da polyesterle üretildiğini yazar (Contrado; Sewport). TextileGlossary velurun ilk zamanlar ipekten yapıldığını, sonra pamuk, rayon ve polyesterle üretildiğini, elastan katkılı streç türlerinin de bulunduğunu belirtir.

Velur için güvenilir bir gramaj aralığı kaynağı bulunamadı; gramaj iplik, makine ayarı ve hav yüksekliğine göre değişir. Gramajı numuneden hesaplamak için kumaş gramajı hesaplayıcı kullanılabilir.

Contrado velurun eşofman, pijama, terlik, tayt ve sabahlık gibi rahat giysilerde kullanıldığını yazar. TextileGlossary pamuklu velurun giyim, ev giysisi ve bebek ürünlerinde, streç velurun spor ve dans giyimi ile kostümde, polyester velurun döşemelik, ev dekorasyonu ve otomotivde kullanıldığını anar.

Velur kumaş alırken

1. Yapıyı adıyla yazın: “örme velur”, “dokuma kadife” ya da “velur havlu”. Üçü farklı üretimdir.
2. Bileşimi yüzdeyle isteyin: streç gerekiyorsa elastan oranı da yazılsın.
3. Gramajı ve hav yüksekliğini birlikte isteyin: ham mı, mamul mü ölçüldüğünü sorun. Kilo ile metre dönüşümü için metre kilo çevirici kullanılabilir.
4. Velurda yıkama sonrası boyut değişimini sorun: ISO 5077 ve ISO 6330 raporda adıyla geçmeli. Kesim payı için çekme payı hesaplayıcı yardımcı olur.

Sık sorulan sorular

Velur ile kadife aynı mı? Yapı olarak hayır. Kadife çözgü havlı dokumadır ve hav tek boyda kesilir (CottonWorks); velur örmedir ve zemini örme olduğu için daha esnektir (Heddels; Contrado). Türkçede iki ad sık birbirinin yerine kullanılır: TDK velur'u kadifenin karşılığı olarak verir. Sipariş yazarken “örme velur” ya da “dokuma kadife” diyerek yapıyı belirtin.

Velur kumaş terletir mi? Velur bir lif adı değil, yapı adıdır; sonuç lifine, gramaja ve yapıya bağlıdır. AB lif etiketleme tüzüğü (1007/2011, Ek IX) nem payını pamuk için %8,5, polyester için %1,5 kabul eder; pamuklu velur nemi daha iyi emer. Suganthi ve ark. (2024) düşük gramaj, düşük kalınlık ve açık yapının su buharı geçirgenliğini artırdığını bildirir. Velurun hav tabakasının geçirgenliğe etkisi için yayımlanmış bir ölçüm bulunamadı; kendi kumaşınız için hava geçirgenliği (EN ISO 9237) ve su buharı direnci (EN ISO 11092) değerlerini isteyin. Ayrıntılar terletmeyen kumaşlar yazısında.

Velur havlu ile velur kumaş aynı şey mi? Hayır. Velur (kesme hav) havlu dokumadır; ilmekleri dokumadan sonra bir yüzde kesilir ve kesik ilmekler daha az sıvı emer (MÖVE). Örme velur ise örme yöntemiyle üretilir ve eşofman, pijama gibi rahat giysilerde kullanılır (Contrado).