Havlu Kumaş nedir?

Havlu kumaş, yüzeyinde kesilmemiş ilmekler (hav) bulunan, suyu iyi çeken dokuma kumaştır; İngilizcede terry cloth denir. BSI'nin EN 14697 standardı için verdiği tanıma göre havlu kumaşı genellikle pamuktan dokunan, iki yüzünde kesilmemiş ilmekler taşıyan bir hav kumaşıdır; tipik kullanımı banyo havlusu ve bornozdur.

Havlu kumaşın yapısı

Havlu kumaş üç iplik sistemiyle dokunur: zemin çözgüsü, hav çözgüsü ve atkı (Petrulyte ve Baltakyte, 2009; Sekerden, 2012). Zemin çözgüsü ile atkı kumaşın gövdesini kurar. İlmekler bağımsız bir hav çözgüsü sistemiyle oluşur; emicilik gibi temel işlevleri büyük ölçüde bu ilmekli bölge üstlenir (Jamshaid ve ark., 2025).

Dokuma sırasında zemin çözgüsü gergin, hav çözgüsü daha gevşek tutulur ve tezgâhtan daha hızlı salınır. Birkaç zemin atkısı kumaşa tam yanaştırılmadan atılır (gevşek vuruş); hav iplikleri bu atkıların üzerinde serbest kalır. Ardından gelen tam vuruş atkı grubunu kumaşa iter ve gevşek hav iplikleri yüzeyden ilmek olarak kalkar. Yaygın üç atkılı düzende ilmek sırası her üç zemin atkısında bir tekrarlanır (Trident Ltd., patent US9534323B1).

İlmekler bir ya da iki yüzde bulunabilir (Sekerden, 2012). Araştırmalarda 5,4–9,0 mm (Sekerden, 2012) ve 6, 9, 12 mm (Petrulyte ve Baltakyte, 2009) hav yükseklikleri incelenmiştir.

Emiciliği ne belirler?

Emicilik tek bir sayıyla anlatılamaz; hav yüksekliği, sıklık, iplik ve terbiye birlikte etkilidir.

• Hav yüksekliği: Hav ipliği keten, zemini pamuk olan 6, 9 ve 12 mm havlı numunelerde terbiyesiz kumaşın statik su emilimi sırasıyla %142,9, %172,8 ve %300,8 çıkmıştır (Petrulyte ve Baltakyte, 2009). Pamuk ve bambu hav iplikli havlularda da hav yükseldikçe batma süresi kısalmıştır; yazar bunu emici yüzey alanının büyümesiyle açıklar (Sekerden, 2012).
• Sıklık: Sıklık arttıkça emicilik düşer; sık dokunmuş havluda iplik bağlantıları artar, gözenekler küçülür ve su daha geç emilir (Jamshaid ve ark., 2025). Çözgü ve atkı sıklığı arttıkça yüzde su emiliminin düştüğünü bildiren önceki bir çalışma da vardır (Karahan ve Eren, 2006; aktaran Sekerden, 2012).
• İplik ve büküm: Statik su emiliminde en düşük değer open-end iplikte, en yüksek değer iki katlı ring karde iplikte bulunmuştur (Karahan ve Eren, 2006; aktaran Petrulyte ve Baltakyte, 2009). Büküm verilmemiş hav ipliğiyle dokunan pamuk havlular daha çok su tutmuş, daha geç emmiş ve eğilme rijitliği daha düşük çıkmıştır (Sekerden, 2015). Bursa Havlusu şartnamesi ise ipliklerin havludan ayrılmaması ve ürünün kullanımda deforme olmaması için tam büküm hav ister.
• Terbiye: Aynı 6 mm havlı numunede statik emicilik terbiyesiz halde %142,9, endüstriyel deterjanlı yıkamadan sonra %275,1, deterjan ve silikon esaslı yumuşatıcıyla yıkamadan sonra %310,3 ölçülmüştür (Petrulyte ve Baltakyte, 2009). Bulgu tek bir çalışmaya ve belirli bir yumuşatıcıya aittir; başka yumuşatıcılara genellenmemelidir.

Gramaj ve örnek şartname

Havlu kumaş için genel kabul görmüş tek bir gramaj aralığı yoktur. Ölçülmüş örnek: pamuk hav ipliğiyle dokunmuş, haşılı sökülmüş, boyasız numunelerde 5,4 mm hav ve 1,58 hav/zemin ağırlık oranında 417,1 g/m², 9,0 mm hav ve 2,46 oranında 574,9 g/m² bulunmuştur (Sekerden, 2012). Gramaj ölçüm durumuna göre de değişir: 6 mm havlı numunenin birim alan kütlesi terbiyesiz halde 473,6 g/m², deterjan ve yumuşatıcıyla yıkama sonrası 552,6 g/m² olmuştur; fark yaklaşık %17'dir (Petrulyte ve Baltakyte, 2009).

Coğrafi işaretli Bursa Havlusu somut bir şartname örneğidir (TÜRKPATENT, mahreç işareti, Tescil No 1519, 9 Ocak 2024):

Şartname su emme süresinin hangi yöntemle ölçüleceğini belirtmez. Bu değerler yalnızca Bursa Havlusu ibaresi için geçerlidir, genel bir kalite sınırı değildir. Tablo, bu yazının tarihi itibarıyla tescil metnindeki değerleri gösterir. İbarenin kullanımı tescil ettiren Bursa Ticaret Borsası'nın koordinasyonunda denetlenir; ibareyi kullanmayı düşünen üreticiler Borsa'ya ya da bir marka ve patent vekiline danışmalıdır.

Türleri ve karıştırılmaması gerekenler

• Velur (kesme hav) havlu: Dokumadan sonra ilmeklerin bir yüzde kesilmesiyle elde edilir; yüzey kadifemsi olur, kesik ilmekler daha az sıvı emer ve ürün sıkı bükümlü havluya göre biraz daha az dayanıklıdır (MÖVE). Örme kadife anlamındaki velur kumaşla aynı şey değildir.
• Örme ilmekli kumaşlar: French terry örme bir kumaştır. Cotton Incorporated'a göre sektörde şardonlanmamış 2 iplikli (2-end) fleece kumaşa French terry denir; ilmekleri havlu platiniyle değil iplik atlamalarıyla oluştuğu için teknik olarak havlu sayılmaz (CottonWorks). EN 14697 yalnız dokuma havlu yapılarını kapsar (BSI); bu madde dokuma havlu kumaşını anlatır.
• İlmeksiz havlu tipi kumaşlar: Huck, waffle-weave (petek dokulu), crash ve un çuvalı bezi havluları hav ilmeği taşımaz; ASTM D4772 bunları terry kumaşı saymaz ve kapsamının dışında tutar.

Üretim merkezleri

Ticaret Bakanlığı'nın Ev Tekstili Raporu'na (2026 sürümü) göre ev tekstili üretimi en çok Bursa, Denizli, İstanbul, İzmir ve Uşak'ta toplanır; havlu üretimi Bursa ve Denizli'de yoğundur. Raporun GTİP listesinde 580210 ve 580220 kodları "havlu cinsi bukleli mensucat" olarak geçer; 630260 ise havlu mensucattan pamuklu tuvalet ve mutfak bezlerinin kodudur. Bu kodlar bu yazının tarihi itibarıyla rapordaki listedir; kesin sınıflandırma için gümrük müşavirinize danışın. Firma aramak için havlu ve bornoz firmaları sayfasına bakın.

Seçim ipuçları

1. Gramajla yetinmeyin: hav yüksekliğini, hav/zemin oranını, iplik türü ve bükümünü, çözgü ve atkı sıklığını da isteyin.
2. Gramajın hangi durumda ölçüldüğünü sorun: ham mı, yıkanmış mı.
3. Emicilik testinin adını isteyin: ASTM D4772 (su akışı), AATCC 79 (damla testi; Jamshaid ve ark., 2025) ve batma süresi (Sekerden, 2012 bu deneyi TS EN 14697'ye göre yapmıştır) farklı şeyleri ölçer. ASTM D4772 laboratuvarlar arası kesinliğin zayıf olduğunu belirtir; sevkiyat kabulünde kullanılacaksa alıcı ve tedarikçi laboratuvarlarının karşılaştırmalı test yapmasını önerir.
4. Havlunun çekmesini ayrıca sorun: boyut değişimi ISO 5077 ile, ISO 6330'a göre yıkanıp kurutulmuş numunede ölçülmelidir.

Sık sorulan sorular

Gramajı yüksek havlu daha çok emer mi? Her zaman değil. Hav yüksekliği arttıkça hem gramaj hem emicilik artma eğilimindedir (Petrulyte ve Baltakyte, 2009). Ama kumaş sık dokunarak ağırlaşıyorsa emicilik düşebilir (Jamshaid ve ark., 2025); iplik türü, büküm ve terbiye de sonucu değiştirir. Gramaj tek başına kalite göstergesi değildir.

Havlu yıkandıktan sonra daha mı çok emer? Terbiye ve yıkama emiciliği belirgin biçimde değiştirebilir. Bir çalışmada terbiye görmemiş numune, endüstriyel deterjanlı yıkamadan sonra yaklaşık 1,9 kat fazla su emmiştir (Petrulyte ve Baltakyte, 2009). Bu sonuç terbiyesiz kumaşa aittir; satıştaki havlunun evde yıkanmasına doğrudan taşınamaz. Ürünün bakım etiketine uyun.