Jakar nedir?
Jakar, deseni baskıyla ya da boyayla sonradan eklemek yerine, her çözgü ipliğinin ayrı ayrı yönetilebildiği tezgâhta kumaşın yapısına işleyen dokuma yöntemidir. Bu tezgâhta dokunan karmaşık desenli kumaşa da jakar denir; örmede de jakar adıyla anılan desenli yapılar vardır.
- Yayın:
- Güncelleme:
- Doğrulayan:
- Gizem Polat
Kısaca
- Jakar hem her çözgü ipliğini ayrı yöneten tezgâhın hem de bu tezgâhta dokunmuş karmaşık desenli kumaşın adıdır (TDK).
- Jakar kumaşta desen baskı ya da boya değil, dokunun kendisindedir; Getty AAT jakarı jakar tezgâhında üretilen desenli dokuma tekstil olarak tanımlar.
- CottonWorks'e göre jakar başlığı 12.000'e kadar çözgü ipliğini yönetebilir; dobi desenleri ise çerçeve sayısı yüzünden genellikle küçük ve geometriktir.
- Jakar kumaşlar karmaşıklık ve yavaş dokuma hızı nedeniyle normalde daha pahalıdır (CottonWorks).
- Örmede de tek yataklı ve çift yataklı jakar yapılar vardır; tek yataklı jakarın doğal esnekliği arkadaki flotlar yüzünden çok azdır.
Özellikler
- Elyaf içeriği
- Lif söylemez; jakar bir yöntem adıdır. Lif ve yüzde bileşim ayrıca yazılmalıdır
- Yapı
- Dokumada jakar başlığı her çözgü ipliğinin ayrı kontrolünü sağlar; CottonWorks 12.000'e kadar çözgü ipliğinin yönetilebildiğini yazar. Jakar tasarımları saten ve bezayağı gibi temel örgülerden en az ikisini içerir. Örmede tek yataklı ve çift yataklı jakar yapılar vardır
- Gramaj aralığı
- Standart bir aralık yoktur; lif, iplik numarası ve yapıya göre değişir. Gramaj g/m² olarak ve ölçüm yöntemiyle (ör. EN 12127) istenmelidir
- Esneklik
- Dokuma jakar için ölçülmüş bir değer yok. Tek yataklı jakar örmede görünmeyen renk ipliği arkada flot olarak kaldığı için doğal esneme çok azdır (CottonWorks)
- Bakım
- Bakım talimatı lif bileşimine ve terbiyeye göre belirlenir; etikete uyun. Yıkama sonrası boyut değişimi ISO 5077 yöntemiyle, ISO 6330 yıkama ve kurutma prosedürleri kullanılarak ölçülür.
Jakar, deseni baskıyla ya da boyayla sonradan eklemek yerine kumaşın yapısına işleyen dokuma yöntemidir. TDK jakarı iki anlamda verir: her çözgü ipliğinin başlı başına hareket ettiği mekanik dokuma tezgâhı ve bu tezgâhta dokunmuş karmaşık desenli kumaş. Getty Art & Architecture Thesaurus jakarı jakar tezgâhında üretilen her desenli dokuma tekstil olarak tanımlar. Ad, Fransız mucit Joseph Marie Jacquard'dan gelir (TDK; Dictionary.com).
Jakar tezgâhı nasıl çalışır?
Dokumada çözgüyü kaldıran düzene göre üç yöntem vardır: kam, dobi ve jakar. Jakarda tezgâhın üstüne yerleştirilen jakar başlığı her çözgü ipliğinin ayrı kontrolünü sağlar; iplikler çerçeve yerine başlıktan inen çekme iplikleriyle yönetilir. Başlıktaki kanca sayısı arttıkça desen raporu büyür; CottonWorks 12.000'e kadar çözgü ipliğinin yönetilebildiğini yazar. Jakar kumaşın desenini dokumaya hazırlamak desinatörün işidir.
| Yöntem | Kontrol | Desen |
|---|---|---|
| Kam (cam) | Tipik olarak 6–8 çerçeve, bazen 12'ye kadar | Dobiden dar tasarım yelpazesi |
| Dobi | 12–32 çerçeve | Genellikle küçük ve geometrik desenler; karmaşık dimi, saten ve çizgi desenleri |
| Jakar | Çerçeve yerine çekme iplikleri; her çözgü ipliği ayrı | Büyük rapor, ayrıntılı desen; en az iki temel örgü içerir |
Kaynak: CottonWorks. Jakar kumaşlar karmaşıklık ve yavaş dokuma hızı nedeniyle normalde daha pahalıdır (CottonWorks).
Jakarlı örme kumaş
Jakar adı örmede de kullanılır. CottonWorks tek ve çift yataklı jakar örmeleri ayırır; örmede desen iğne ve iplik seçimiyle belirlenir. Düz örmede desenli parçanın makine programını triko desenci hazırlar.
| Tür | Yapı | Dikkat |
|---|---|---|
| Tek yataklı jakar | Yüzde görünmeyen renk ipliği arkada flot olarak kalır; kaynaktaki iki renkli örnek desen iki besleme ister | Arkadaki flotlar yüzünden doğal esneme çok azdır |
| Çift yataklı jakar | Yüzde ve arkada ayrı iki örgü deseni; kaynaktaki üç renkli örnekte görünür bir sıra için üç besleme gerekir | İplik boyutuna bağlı olarak daha ağırdır, tek yataklı jakardan daha çok iplik kullanır |
Kaynak: CottonWorks.
Jakarı benzer adlardan ayırmak
| Ad | Fark |
|---|---|
| Dobi | Sınırlı sayıda çerçeveyle çalışır; desenler genellikle küçük ve geometriktir (CottonWorks) |
| Baskılı kumaş | Jakarda desen dokuya katılmıştır; baskı ya da boyayla sonradan eklenmez (Collins) |
| Jakar tezgâhı ve jakar kumaşı | TDK iki anlamı ayrı verir; siparişte kumaşı kastediyorsanız yapıyı ve lifi de yazın |
Kumaş alırken
- Yapıyı yazın: dokuma mı örme mi; örmede tek mi çift yataklı mı. Jakar lif söylemediği için lifi ve yüzdeyi de belirtin.
- Desen raporunu ve yönünü sorun: MEB Serim modülüne göre desenli kumaşta desen yönü önemli olduğu için pastal tek yönlü atılır; bu da kumaş tüketimini etkileyebilir; hesap için kaç metre kumaş gider yazısına ve kumaş ihtiyacı hesaplayıcıya bakın.
- Gramajı yöntem adıyla isteyin. Değer g/m² cinsinden olmalı; küçük numunede ölçüm EN 12127 ile yapılır. Dokumada çözgü ve atkı sıklığı ISO 7211-2 ile belirlenir. Elinizdeki numunenin gramajını kumaş gramajı hesaplayıcıyla da hesaplayabilirsiniz.
- Jakarda yıkama sonrası ölçüyü sorun: değerler ISO 5077 yöntemiyle, ISO 6330 yıkama ve kurutma prosedürleriyle alınmış olmalı. Çıkan oranı kesim ölçüsüne eklerken çekme payı aracından yararlanabilirsiniz.
- Fiyatı ayrı değerlendirin: jakar yapısını teklifte ayrı yazdırın; yavaş dokuma hızı fiyata yansıyabilir.
Kumaş ailelerini yan yana görmek için kumaş çeşitleri rehberine bakın; tedarikçiler dokuma kumaş ve örme kumaş kategorilerinde listelenir.
Sık sorulan sorular
Jakar kumaş baskılı mıdır?
Hayır. Collins sözlüğüne göre jakarda desen dokuya katılmıştır, baskı ya da boyayla sonradan eklenmez. Random House da jakarı, jakar tezgâhında dokunmuş ayrıntılı desenli kumaş olarak tanımlar.
Jakar kumaş terletir mi?
Jakar bir lifi değil, bir desenleme yöntemini anlatır; kumaş farklı lifler ve ağırlıklarla dokunabildiği için terletme durumu life, yapıya ve gramaja bağlıdır. Hiçbir kumaş terlemeyi ortadan kaldırmaz. Satıcının “nefes alır” demesi yetmez: EN ISO 9237 hava geçirgenliği ve EN ISO 11092 su buharı direnci sonuçları istenmelidir. Yöntemin çerçevesi terletmeyen kumaşlar yazısında.
Jakar ile dobi aynı mı?
Hayır. Dobi sınırlı sayıda çerçeveyle çalışır ve CottonWorks'e göre desenleri genellikle küçük ve geometriktir. Jakar her çözgü ipliğini ayrı yönetebildiği için büyük ve ayrıntılı desenlere izin verir.
Kaynaklar (15)
- TDK Güncel Türkçe Sözlük, “jakar” maddesi (erişim: 11 Ekim 2026)
- TDK Güncel Türkçe Sözlük, “jakarlı” maddesi (erişim: 11 Ekim 2026)
- Getty Research Institute, Art & Architecture Thesaurus: jacquard (AAT 300256616; erişim: 11 Ekim 2026)
- Dictionary.com, “jacquard” maddesi (Random House Unabridged Dictionary; Collins English Dictionary; erişim: 11 Ekim 2026)
- CottonWorks (Cotton Incorporated), Textile Encyclopedia: Jacquard Head (erişim: 11 Ekim 2026)
- CottonWorks (Cotton Incorporated), Learning Hub: Weaving Basics (kam, dobi ve jakar açıklık oluşturma; erişim: 11 Ekim 2026)
- CottonWorks (Cotton Incorporated), Learning Hub: Complex Woven Fabric Designs (erişim: 11 Ekim 2026)
- CottonWorks (Cotton Incorporated), Learning Hub: Single & Double Knits (erişim: 11 Ekim 2026)
- MEB MEGEP, Serim modülü, bölüm 1.3.1.6 Desen Özellikli Serim (s. 14; erişim: 11 Ekim 2026)
- EN 12127:1997 Textiles. Fabrics. Determination of mass per unit area using small samples (BS EN 12127:1998 kaydı; dokuma ve örme kumaşlara uygulanır)
- ISO 7211-2:2024 Textiles: Methods for analysis of woven fabrics construction: Determination of number of threads per unit length (BSI kaydı, yayım 22 Ağustos 2024)
- ISO 5077:2007 Textiles: Determination of dimensional change in washing and drying (2022'de teyit edildi)
- ISO 6330:2021 Textiles: Domestic washing and drying procedures for textile testing
- EN ISO 9237 Textiles: Determination of permeability of fabrics to air (EVS-EN ISO 9237:2000 kaydı)
- EN ISO 11092:2026 Textiles: Physiological effects, measurement of thermal and water-vapour resistance under steady-state conditions (sweating guarded-hotplate test) (EVS kaydı; 15 Haziran 2026'dan geçerli)
Yazar ve doğrulama
Yazan
Kumaş ve Elyaf Editörü
Elif Karaca, Tekstil Rehberi'nin kumaş ve elyaf editörüdür. Örme, dokuma ve nonwoven kumaşlar, elyaf özellikleri ve ürüne göre kumaş seçimi üzerine rehberler ve sözlük maddeleri hazırlar. Gramaj, en, çekmezlik ve haslık gibi değerleri standartlara ve üretici teknik föylerine dayandırır.
Elif Karaca tarafından hazırlanan içeriklerDoğrulayan: Gizem Polat
Bu içerik Tekstil Rehberi yayın ekibince hazırlandı. Rakamlar, tarihler ve kaynaklar yayından önce doğrulama editörümüz tarafından birincil kaynaklardan kontrol edildi.
Bir hata fark ederseniz bize yazın: [email protected] Nasıl çalışıyoruz? →
Bu konudaki yazılar
Kumaş Çekmesi Neden Olur, Nasıl Önlenir?
Kumaş çekmesinin nedenleri (üretim gerilimi, lif şişmesi, keçeleşme), sanfor, gevşetme kurutması ve kompaktör gibi terbiye önlemleri, test ve şartname maddeleri ile kesim payı.
Örme Makinesi Çeşitleri: Yuvarlak, Düz ve Çözgülü Örme Makineleri
Yuvarlak, düz ve çözgülü örme makineleri ne üretir, nasıl çalışır ve aralarındaki fark nedir? Makine inceliği, çap ve yatak sayısıyla ürüne göre seçim rehberi.
Örme ve Dokuma Kumaş Farkı: Nasıl Ayırt Edilir, Hangisi Seçilir?
Örme ve dokuma kumaş farkı nedir, nasıl ayırt edilir? Büyüteç, esneme ve kesik kenar kontrolü, yanıltan durumlar, ürüne göre seçim, dikim ve test farkları.