Fason Üretim Sözleşmesi Örneği: Olması Gereken Maddeler

Yazılı sözleşme yoksa kanun ne söyler?

Sözleşmeler kanunda aksi öngörülmedikçe hiçbir şekle bağlı değildir (TBK m. 12); telefonla ya da mesajla anlaşılan fason iş de sözleşmedir, sorun ispat ve boşluklardadır. Sözlü anlaşmanın içeriğini doğrulayan yazıyı alan kişi sekiz gün içinde itiraz etmezse yazıyı kabul etmiş sayılır (TTK m. 21/3); siparişi e-postayla teyit etmek bu yüzden işe yarar, ama sözleşmenin yerini tutmaz. Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, kumaşı iş sahibinin verdiği fason dikimi eser sözleşmesi olarak değerlendirmiştir (2018/3366 K.; 2019/1255 K.); somut ilişkinize hangi hükümlerin uygulanacağını avukatınız belirler. Özen borcu, ayıp bildirimi ve dönme kuralları fason üretim rehberindeki tabloda; aşağıda sözleşmeyle tamamlanması gereken diğer varsayılan kurallar var.

Hazır şablon kullanıyorsanız: genel işlem koşulları

Aynı metni, ileride çok sayıda benzer sözleşmede kullanmak üzere tek başınıza hazırlayıp karşı tarafa sunuyorsanız bu metin genel işlem koşulu sayılabilir (TBK m. 20). Karşı tarafın aleyhine olan genel işlem koşulları, varlıkları hakkında açıkça bilgi verilmemiş, içeriğini öğrenme imkânı sağlanmamış ya da karşı tarafça kabul edilmemişse yazılmamış sayılır (m. 21); belirsiz hükümler düzenleyenin aleyhine yorumlanır (m. 23). “Tartışılarak kabul edildi” kaydı tek başına bu niteliği ortadan kaldırmaz (m. 20/3). Tekstil Rehberi olarak önerimiz: ortak bir çerçeve metin kullanın, ama fiyat, termin, ceza ve kabul maddelerini her atölyeyle ayrı ayrı görüşüp doldurun ve görüşmeyi yazıyla kayıt altına alın.

Fason üretim sözleşmesi örneği: madde madde taslaklar

Taslaklar kısa tutulmuş bir iskelettir; köşeli parantezler sizin dolduracağınız yerlerdir. Oran, gün sayısı ve tutar önermiyoruz: bunlar ürüne, atölyeye ve pazarlığa göre değişir. Taslaklar hukuki danışmanlık değildir; iki tarafın da avukatı tarafından gözden geçirilmelidir.

1. Taraflar, kapsam ve sipariş eki

Tarafların unvanı, vergi numarası, adresi ve imza yetkilisini yazın. İki taraf da tacirse temerrüt, fesih ve dönme ihtarları noter, taahhütlü mektup, telgraf ya da güvenli elektronik imzalı kayıtlı elektronik posta (KEP) ile yapılmak zorundadır (TTK m. 18/3); KEP ve tebligat adreslerini bu yüzden ekleyin. Atölyenin tacir mi esnaf mı olduğu da önemlidir: bu yazıda geçen kuralların bir kısmı (TTK m. 18/3 ve 22, HMK m. 17) yalnız tacirlere, TTK m. 1530 ise ticari işletmeler arasındaki ilişkilere uygulanır; TTK m. 15 esnafı ayrı tanımlar. Kapsamda hangi aşamaların fason olduğunu ve kimin neyi sağladığını (kumaş, astar, tela, aksesuar, dikiş ipliği, etiket, askı, ambalaj) kalem kalem gösterin. Tekstil Rehberi olarak önerimiz: bir çerçeve sözleşme ve her sipariş için model, adet, kırılım, birim fiyat, termin ve teknik föy sürümünü içeren ayrı bir sipariş formu.

Madde 1 – Kapsam. [Marka unvanı] (“Marka”), ekteki sipariş formunda (Ek-1) yazılı model, adet ve beden-renk kırılımında [kesim / dikim / ütü-paket] işlerini [Atölye unvanı]'na (“Atölye”) fason yaptırır. Kumaş, [astar, tela, etiket, ambalaj] Marka tarafından; [dikiş ipliği] Atölye tarafından sağlanır. Fiyata dahil kalemler Ek-1'de tek tek yazılır.

2. Malzeme teslimi, kumaş hesabı ve fire

Malzemeyi iş sahibi sağlamışsa yüklenici onu özenle kullanmak, hesap vermek ve artanı geri vermek (TBK m. 472/2), ayıplı malzemeyi ya da işi tehlikeye düşüren durumu hemen bildirmek zorundadır (m. 472/3). Kanun fire oranı vermez; oran kumaşa, desene, pastala ve modele göre değiştiği için kesimden önce yazılmalıdır. Sözleşmede sevk ve sayım usulü, girişte kontrol ve bildirim süresi, kesimden sonra kumaş hesabını (giren, kesilen, fire, artan) kimin ne zaman vereceği ve artanın iadesi yer almalıdır. Beklenmedik olayla yok olan malzemenin zararı onu sağlayana düştüğünden (m. 483), kumaşı siz verdiyseniz atölyenin depolama ve sigorta yükümlülüğünü de yazın; atölyenin kusuru ayrıca değerlendirilir.

Madde 2 – Malzeme. Marka, malzemeyi sevk irsaliyesiyle [top / metre / kg] bazında teslim eder. Atölye malzemeyi [..] iş günü içinde sayar, kontrol eder; eksik ya da kusurlu malzemeyi aynı sürede yazılı bildirir. Kesimden sonra Atölye, giren, kesilen, fire ve artan kumaşı gösteren yazılı hesabı [..] iş günü içinde verir. Kabul edilen fire [oran / Ek-2'deki tüketim tablosu] ile sınırlıdır; artan kumaş ve parçalar Marka'ya iade edilir.

3. Numune, ön üretim onayı ve değişiklikler

Onaylı numune üretimin referansıdır: onayı kimin, hangi kanaldan, hangi tarihte verdiğini ve numunenin ücretli olup olmadığını yazın; seri üretim onaylı numune ve ön üretim (PP) onayı olmadan başlamasın (numune türleri için numune süreci yazısına bakın). En çok tartışma onaydan sonraki değişikliklerde çıkar: model, adet, beden dağılımı ya da termin değişikliğinin yalnızca yazılı yapılmasını, fiyata ve süreye etkisinin de aynı yazıda belirtilmesini kural yapın.

4. Termin, gecikme cezası ve mücbir sebep

Terminin neyi ifade ettiğini yazın: ürünlerin atölyeden sevke hazır çıkması mı, markanın deposuna ulaşması mı? Kumaşı marka veriyorsa terminin kumaşın atölyeye varış tarihine bağlı olduğunu ve kumaş ya da onay gecikirse terminin aynı süre kadar uzayacağını ekleyin; atölye açısından en önemli satır budur.

Ceza miktarını taraflar serbestçe belirler (TBK m. 182/1); ceza kararlaştırılmışsa zarar doğmasa da istenebilir (m. 180/1). Hâkim aşırı gördüğü cezayı kendiliğinden indirir (m. 182/3), ama tacir sıfatını haiz borçlu ceza aşırı diye indirim isteyemez (TTK m. 22). TTK m. 22 yalnız tacir sıfatını taşıyan borçluyu kapsar; TTK m. 15 ise tacirlere özgü hükümlerden yalnız 20 ve 53. maddeleri (ve TMK m. 950/2'yi) esnafa da uygular. Atölyenin tacir mi esnaf mı olduğunu avukatınızla netleştirin. Geç teslimi çekincesiz kabul eden alacaklı ceza isteme hakkını kaybedebilir (m. 179/2): teslim tutanağına “gecikme cezası hakkı saklıdır” yazın. Mücbir sebebi (ör. deprem, yangın, resmî yasak) tanımlayın; bildirim süresini ve terminin ne kadar uzayacağını belirleyin.

Madde 4 – Termin ve gecikme. Teslim tarihi sipariş formunda yazılıdır; teslim, ürünlerin [Atölye'den sevke hazır çıktığı / Marka'nın deposuna ulaştığı] andır. Marka kumaşı, aksesuarı ya da onayı formdaki tarihte vermezse teslim tarihi aynı süre kadar uzar. Atölye teslim tarihini aşarsa Marka, geciken her [gün] için gecikmeli ürünlerin fason bedelinin [oran]'ı kadar, en çok [üst sınır] olmak üzere gecikme cezası isteyebilir. Mücbir sebepte etkilenen taraf olayı [..] gün içinde yazılı bildirir.

5. Kalite, kabul ve ayıp bildirimi

Kabul ölçütü onaylı numune, teknik föy ve ölçü toleransıdır. AQL kullanılacaksa seviye, AQL değeri, hata sınıfları, kabul-ret sayıları ve örneklemenin kimde yapılacağını yazın (AQL kalite kontrol rehberi); dışarıdan hizmet için kalite kontrol firmaları sayfasına bakabilirsiniz. İş sahibi teslimden sonra eseri imkân buldukça gözden geçirip ayıbı uygun sürede bildirmezse eser kabul edilmiş sayılır (TBK m. 474, 477); “uygun süre” gün vermez, siz gün olarak yazın. Ret hâlinde yeniden işleme, ayrıştırma ya da bedel indirimi, masraf ve yeni teslim tarihi de belirlenmelidir.

Kumaşı atölyenin sağladığı tam paket işlerde malzemeyi sağlayan yüklenici, malzemenin ayıbından satıcı gibi sorumludur (m. 472/1). Tam paketin eser mi satış mı sayılacağı bu yazıda tartışılmaz; satış sayılırsa tacirler arası satışta TTK m. 23/1-c, açıkça belli ayıbın teslimde iki gün, aksi hâlde teslimden sonra sekiz gün içinde ihbarını ister. Bu yüzden tam paket işlerde kontrolü teslimde yapın ve süreyi avukatla belirleyin.

Madde 5 – Kalite ve kabul. Ürünler onaylı numuneye, teknik föye ve Ek-3'teki ölçü toleranslarına uygun olacaktır. Marka, teslimden sonra [..] iş günü içinde [AQL planı: seviye / AQL değeri / hata sınıfları] ile kontrol yapar ve bulguları fotoğraflı, yazılı bildirir. Kabul edilmeyen ürünler [masrafı Atölye'ye ait olmak üzere] [..] iş günü içinde yeniden işlenir; Atölye bulguya yazılı itiraz edebilir ve ikinci kontrolü isteyebilir.

6. Fiyat, ödeme, fatura ve KDV

Birim fiyatı KDV hariç ve kapsamıyla (kesim, iplik, etiket takma, ütü-paket, koli, nakliye) yazın; kalemler için fason tişört dikim fiyatları yazısındaki tabloya bakabilirsiniz. Bu yazı rakam vermez: fiyat adet, model ve kumaşa göre değişir.

Kanunun varsayılanı eserin tesliminde ödemedir (TBK m. 479); avans ve ara ödemeyi sözleşmeyle düzenleyin. Bu yazının tarihi itibarıyla TTK m. 1530/5'e göre ticari işletmeler arasında mal ve hizmet tedarikinde ödeme süresi, fatura ya da kabulden itibaren en fazla 60 gündür; açıkça anlaşılırsa daha uzun süre öngörülebilir, ancak alacaklı KOBİ ise (ya da borçlu büyük ölçekliyse) süre 60 günü aşamaz. Vade yazılmazsa fatura alınmasını izleyen 30 günün sonunda ihtarsız temerrüt doğar (m. 1530/4); faiz ödenmeyeceğine dair hükümler geçersizdir (m. 1530/6). Sözleşmede faiz yoksa uygulanacak oranı Merkez Bankası her ocakta ilan eder (m. 1530/7): Resmî Gazete'nin 2 Ocak 2026 tarihli Tebliği, 1 Ocak 2026'dan geçerli olmak üzere yıllık %43,00 oranını ve 2.020 TL asgari giderim tutarını belirlemiştir. Faturayı alan sekiz gün içinde itiraz etmezse içeriği kabul etmiş sayılır (TTK m. 21/2).

Bu yazının tarihi itibarıyla fason tekstil ve konfeksiyon işleri KDV Genel Uygulama Tebliği'ne göre kısmi tevkifat kapsamındadır (I/C-2.1.3.2.7); tevkifatı tebliğde sayılan alıcılar uygular. Tevkifatın uygulanıp uygulanmayacağını, fatura satırlarını ve biçimini yazın; ayrıntı fason dikimde KDV tevkifatı yazısındadır. Kumaşı atölyenin temin ettiği işlerde vergisel nitelik ayrıca değerlendirilmelidir. Mali müşavirinize danışın; bu yazı vergi danışmanlığı değildir.

Madde 6 – Fiyat ve ödeme. Birim fiyat KDV hariç [tutar, para birimi] olup Ek-1'deki kalemleri kapsar. KDV ve tevkifat fatura tarihindeki mevzuata göre uygulanır. Bedelin [oran]'ı sipariş onayında avans olarak, kalanı kabul tutanağından itibaren [..] gün içinde ödenir; ihtilaflı kısım dışındaki tutar ödenir. Vadesinde ödenmeyen tutara [faiz oranı / mevzuattaki oran] temerrüt faizi işletilir.

7. Alt fason ve atölyenin çalışanları

Kanun, yüklenicinin kişisel özellikleri önem taşımıyorsa işi başkasına da yaptırabileceğini söyler (TBK m. 471/3); sözleşme sessizse alt fason tartışma yaratır. İzin verecekseniz yazılı onay, alt atölyenin adı, hangi aşama olduğu, sorumluluğun asıl atölyede kalması ve denetim erişimi yazılsın; yasaklıyorsanız ihlalin sonucunu yazın (ilk eleme soruları için fason atölye nasıl seçilir yazısına bakın).

SGK bildirimi, iş güvenliği ve çocuk işçi gibi yükümlülükler atölyenin kendi işveren sıfatından doğar: sigortalıları işe başlamadan önce Kuruma bildirmek işverenin yükümlülüğüdür (5510 sayılı Kanun m. 8), çalışanların iş sağlığı ve güvenliğini sağlamak da öyle (6331 sayılı Kanun m. 4); 15 yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması, kanundaki dar istisnalar dışında yasaktır (İş Kanunu m. 71). Tekstil Rehberi olarak önerimiz: bildirim ve prim ödeme belgelerini istemek ve sözleşmeye kayıt dışı çalıştırma yasağını koymak. İş Kanunu m. 2/6, asıl işverenin alt işverenin işçilerine karşı birlikte sorumluluğunu, m. 2/7 muvazaalı ilişkide işçilerin başlangıçtan asıl işverenin işçisi sayılacağını söyler. Kanundaki tanım, alt işverenin işçilerini asıl işverenin işyerinde çalıştırmasına dayanır; kendi atölyesinde kendi işçileriyle çalışan bir fasoncunun bu tanıma girip girmediği somut olaya bağlıdır ve burada değerlendirilmez. Endişeniz varsa iş hukuku avukatına danışın.

8. Gizlilik, model hakları ve fazla üretim

Teknik föy, kalıp, desen, numune ve etiketler markanın iş ürünüdür. Yazın: yalnızca bu sipariş için kullanılır, üçüncü kişiye gösterilmez, başka marka için üretilmez; iş bitince iade ya da tutanakla imha edilir; sipariş adedinin üzerinde üretim yapılmaz; ret, ikinci kalite ve artan ürün, etiket ve parçalar sayılarak teslim edilir ya da imha edilir, satılamaz. Kanun da koruma sağlar ama açık yazımın yerini tutmaz: TTK m. 55/1-c-1 emanet edilmiş plan gibi bir iş ürününden yetkisiz yararlanmayı, m. 55/1-d üretim ve iş sırlarının hukuka aykırı ifşasını haksız rekabet hâlleri arasında sayar; dava hakları m. 56'dadır. İhlal bedelini cezai şart olarak yazmak (TBK m. 179–182) zarar ispatı yükünü hafifletir (m. 180/1).

Madde 8 – Gizlilik ve fazla üretim. Teknik föy, kalıp, desen, numune ve etiketler Marka'ya aittir; yalnızca bu sözleşmenin konusu işlerde kullanılır, üçüncü kişilere gösterilmez, başka marka için kullanılmaz. Sipariş adedinin üzerinde üretim yapılamaz. Ret, ikinci kalite ya da artan ürün, etiket ve parçalar sayılarak Marka'ya teslim edilir veya Marka'nın yazılı talimatıyla tutanakla imha edilir; satılamaz. Yükümlülük sözleşme bittikten sonra [..] yıl sürer. İhlalde Atölye [tutar / hesap yöntemi] cezai şart öder.

9. Fesih, iptal, uyuşmazlık ve son hükümler

Fesih sebeplerini (belirli günü aşan gecikme, kabul edilemeyen kalite, ödememe, alt fason ya da gizlilik ihlali, SGK ve iş güvenliği ihlali) ve sonucunu (malzeme, yarı mamul, kalıp ve föy iadesi, yapılan işin hesabı) yazın. Sipariş iptali ayrıdır: kanun, iş sahibine eser tamamlanmadan sözleşmeyi feshetme hakkı verir ama yapılan kısmın karşılığını ve yüklenicinin bütün zararlarını ödemek şartıyla (TBK m. 484); iptal bedelini baştan bir formüle bağlayın (kesilmiş parçalar, hazırlanan malzeme, rezerve edilen kapasite).

Tacirler sözleşmeyle yetkili mahkemeyi belirleyebilir; yetki sözleşmesi yazılı olmalı, uyuşmazlığın kaynaklandığı hukuki ilişki belirli ya da belirlenebilir olmalı ve mahkeme gösterilmelidir (HMK m. 17, 18/2). Konusu para alacağı, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat olan ticari davalarda dava öncesi arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m. 5/A). Nüsha, yürürlük, ekler ve yazılı değişiklik de son hükümlere girer; sözleşmenin damga vergisine tabi olup olmadığını ve vergiyi kimin ödeyeceğini mali müşavirinize sorun.

Madde 9 – Bildirim ve uyuşmazlık. Taraflar tebligat ve KEP adreslerini sözleşme başlığında belirtmiştir; temerrüt ve fesih bildirimleri bu adreslere TTK m. 18/3'te sayılan yöntemlerle yapılır. Uyuşmazlıkta taraflar önce [..] gün içinde yazılı görüşür; çözülemezse [şehir] [Mahkemeleri ve İcra Daireleri] yetkilidir. Sözleşme değişikliği ancak iki tarafın yetkililerince imzalanmış yazılı belgeyle yapılır.

Fason üretim sözleşmesinde marka ve atölye aynı maddeye farklı bakar

Tek yanlı metin hem pazarlıkta hem uyuşmazlıkta zayıf kalır; iki tarafın önceliğini bilmek dengeli bir metne yaklaştırır.

İmzadan önce kontrol listesi

1. Unvan, vergi numarası, adres, KEP adresi ve imza yetkilisi doğru mu?
2. Her sipariş için model, adet, kırılım, birim fiyat, termin ve teknik föy sürümünü içeren sipariş formu ekli mi?
3. Kimin neyi sağladığı ve fiyata dahil kalemler tek tek yazıldı mı?
4. Malzeme giriş kontrolü, kumaş hesabı, fire sınırı, artanın iadesi, depolama ve sigorta belirlendi mi?
5. Onaylı numune, onay yetkilisi ve değişiklik prosedürü var mı?
6. Termin tanımı, kumaş gecikmesinde süre uzaması, gecikme cezası (oran, başlangıç günü, üst sınır) ve mücbir sebep yazıldı mı?
7. Kabul ölçütü, AQL, hata sınıfları, kontrol ve itiraz süreleri ile ret prosedürü yazıldı mı?
8. Fiyat KDV hariç mi; tevkifat ve fatura biçimi mali müşavirle netleşti mi; avans, vade ve faiz yazıldı mı?
9. Alt fason izni ve SGK ile iş güvenliği belgeleri düzenlendi mi?
10. Gizlilik, föy ve kalıp iadesi, fazla üretim ve ikinci kalite yasağı yazıldı mı?
11. Fesih sebepleri, iptal bedeli, yetkili mahkeme, nüsha, yürürlük ve damga vergisi netleşti mi?
12. Metni bir avukat, vergi maddelerini bir mali müşavir inceledi mi?

Sonraki adımlar

Sözleşmeye geçmeden önce atölyeyi kriterlerle eleyin ve teklifleri aynı kapsamda karşılaştırın; sözleşme bu karşılaştırmanın sonucunu kayda geçirir. Fason dikim yapan firmalara Fason Dikim firmaları sayfasından ulaşabilirsiniz; her firmayı kendiniz doğrulayın. Bu yazı sözleşme yazmanın genel çerçevesini anlatır; kendi sözleşmeniz için avukatınızın, vergi etkisi için mali müşavirinizin görüşünü alın. Mevzuat ve Merkez Bankası oranları değişebilir; imzadan önce güncel metinleri ve oranları kontrol edin.