AQL nedir?

AQL, bir partinin tamamını kontrol etmek yerine rastgele çekilen bir örneğe bakıp partiyi kabul ya da ret eden örnekleme planlarını seçmekte kullanılan kalite düzeyi değeridir. Hazır giyimde parti büyüklüğü (kontrol seviyesiyle birlikte) ve AQL değeri tablolarda kesiştirilir; tablo kaç parçaya bakılacağını ve örnekte en fazla kaç hatalı parçanın kabul edileceğini söyler. Sık yapılan bir yanlış okuma AQL 2,5'i “partide yüzde 2,5 hataya izin var” sanmaktır; AQL tek bir partinin hata sınırı değil, art arda gelen partilerin süreç ortalaması için konan ve planı seçen bir değerdir.

AQL ne demektir?

Kısaltma, ISO 2859-1'in başlığında “acceptance quality limit”, ABD askerî standardı MIL-STD-105E'de (1989) “acceptable quality level” diye açılır; sektör sayfalarında “acceptable quality limit” biçimi de geçer (QIMA). Türkçeye “kabul edilebilir kalite sınırı” ya da “kabul edilebilir kalite seviyesi” diye çevrilir.

MIL-STD-105E, art arda gelen partiler için AQL'yi örnekleme muayenesi açısından tatmin edici süreç ortalamasının sınırı olan kalite düzeyi diye tanımlar (madde 3.1). Standardın notuna göre bir AQL seçmek, partilerdeki ortalama hatalı yüzdesi bu değeri aşmadığı sürece planın partilerin büyük çoğunluğunu kabul edeceği anlamına gelir. Aynı standart üç noktayı açıkça yazar:

• AQL, örnek büyüklüğü kod harfiyle birlikte planları endekslemekte kullanılır (madde 4.4.1).
• AQL seçmek ya da kullanmak, tedarikçiye hatalı ürün teslim etme hakkı vermez (madde 4.4.2).
• AQL tek başına tek bir partinin kabul ya da ret şansını göstermez; göreli riski görmek için planın kabul olasılığı (OC) eğrisine bakılır (madde 3.1 notu).

Standart: ISO 2859-1

ISO 2859-1, özniteliklere göre muayene (inspection by attributes) için AQL'ye göre endekslenmiş tekli, çiftli ve çoklu örnekleme planlarını tanımlar. ISO 2859-1:2026 baskısı 22 Ocak 2026'dan itibaren geçerlidir; 1999 baskısı ve 2011 tarihli değişikliği aynı tarihte yürürlükten kalkmıştır (EVS, erişim: 11 Ekim 2026). Sözleşmede hangi baskıya atıf yapıldığını yazın. ABD karşılığı ANSI/ASQ Z1.4'tür (QIMA; Wave PLM). MIL-STD-105E 1995'te iptal edilmiştir; bu maddedeki tanımlar ve tablo değerleri onun metninden okunmuştur.

Planlar öncelikle art arda gelen partiler için tasarlanmıştır; tekil partilerde kullanılırsa istenen korumayı veren planı bulmak için OC eğrilerine bakılmalıdır (MIL-STD-105E, madde 1.2). Tekil partiler için ISO 2859-2:2020 limit kaliteye (LQ) göre endekslenmiş ayrı bir sistem tanımlar (EVS).

AQL planı nasıl okunur?

Kod harfi parti büyüklüğünden ve kontrol seviyesinden bulunur. Kod harfi örnek büyüklüğünü (n) verir; kod harfinin satırı ile AQL sütununun kesiştiği hücre kabul sayısını (Ac) ve ret sayısını (Re) verir. Genel seviye II'de 1.201–3.200 adetlik parti K harfini, yani 125 parçalık örneği verir: AQL 2,5'te kabul 7, ret 8; AQL 4,0'da kabul 10, ret 11 (MIL-STD-105E, Tablo I ve II-A; Wave PLM aynı 125 parçalık örneği verir). Normal kontrolde hatalı parça sayısı kabul sayısına eşit ya da azsa parti geçer, ret sayısına eşit ya da fazlaysa kalır. Hazır giyimde örnekteki parçaları ölçü, dikiş ve görünüm yönünden kalite kontrolcü denetler. Değerleri sözleşmeye yazmadan önce ISO 2859-1:2026 tablolarından teyit edin. Tam tablo, örnek hesap ve sayım yöntemi için AQL kalite kontrol rehberine bakın.

Hazır giyimde yaygın değerler

AQL değeri hata grupları için ayrı ayrı seçilebilir (MIL-STD-105E, madde 4.4.3). Aynı standart kritik, majör ve minör hatayı madde 3.5, 3.14 ve 3.16'da tanımlar (Türkçe özet bize aittir); örnekler Wave PLM'dendir:

Hazır giyimde bu üç değerin ve genel kontrol seviyesi II'nin yaygın ayar olduğu bildirilir (Wave PLM, 22 Mayıs 2026); QIMA da genel tüketim ürünlerinde kritik hata için 0'ın ve 2,5'in yaygın olduğunu yazar. Bunlar standart değil sektör uygulamasıdır; bağlayıcı olan alıcının siparişe yazdığı değerdir. Kritik hatada QIMA'ya göre tek hata sevkiyatı durdurur (27 Eylül 2022). QIMA'nın sevkiyat öncesi kontrolü (PSI) siparişin en az %80'i tamamlanıp paketlendiğinde yapılır; majör ve minör bulgular bu kontrolde AQL tablosuyla karşılaştırılır. Üretim akışındaki yeri için hazır giyim üretim süreci yazısına, hizmet veren firmalar için kalite kontrol kategorisine bakın.

Benzer terimlerden farkı

• Kontrol seviyesi: AQL ile birlikte planı belirler. Seviye, parti büyüklüğü ile örnek büyüklüğü arasındaki ilişkiyi kurar (madde 4.9.1); AQL ise örnekteki kabul ve ret sayılarını belirler.
• OC eğrisi (kabul olasılığı eğrisi): Planın, gerçek hata oranına göre partiyi kabul etme olasılığını gösterir. AQL tek bir değerdir; kabul şansını eğri gösterir.
• LQ (limit kalite): ISO 2859-2'de tekil partiler için kullanılan plan endeksidir.
• Örnekleme: MEB'in kalite kontrol modülüne göre örnekleme, bir ana kütle hakkında karar verebilmek için nispeten küçük bir kısmının seçilmesidir (MEB, 2011, s. 14). AQL bu işin kendisi değil, planı seçen değerdir.
• Laboratuvar testi: Çekme, haslık ve kimyasal uygunluk gibi performans özellikleri sahadaki AQL kontrolüyle değil, laboratuvar testiyle doğrulanır (Tekstil Rehberi notu); tekstil test laboratuvarları kategorisine bakın.

Sık sorulan sorular

AQL 2,5, partide yüzde 2,5 hataya izin verildiği anlamına mı gelir?

Hayır. AQL planı seçen bir indekstir (madde 4.4.1) ve tek bir partinin kabul şansını göstermez (madde 3.1 notu). Tekstil Rehberi hesabıyla (rastgele örnek, binom dağılımı): 2.000 adetlik partide K planı (125 parça, majör AQL 2,5, kabul 7) uygulandığında gerçek majör hata oranı %5 olan parti yaklaşık %71 olasılıkla kabul edilir; oran %8 olunca olasılık yaklaşık %21'e düşer. Tablonun tamamı AQL kalite kontrol rehberindedir.

Kritik hata için AQL 0 hatasız parti garantisi verir mi?

Hayır. Kabul sayısı 0 olan plan, örnekte tek bir kritik hata çıkarsa partiyi durdurur; ama örnek partinin küçük bir kısmıdır. Tekstil Rehberi hesabıyla, 2.000 adetlik partide %1 kritik hatalı parça (20 parça) varsa 125 parçalık rastgele örnekte hiçbirinin çıkmama olasılığı yaklaşık %27'dir (binom yaklaşımıyla %28). Kritik riskleri yalnızca örneklemeye bırakmayıp %100 kontrol, süreç önlemleri ve laboratuvar testiyle de yönetmeniz önerilir.