Şardon nedir?

Şardon, kumaş yüzeyindeki liflerin dönen silindirler yardımıyla dışarı çekilip tüylü bir yüzey (hav) oluşturulduğu mekanik terbiye işlemidir. Cotton Incorporated bu işlemi İngilizcede napping adıyla anar: kumaşı, tel uçlarıyla kaplı dönen silindirlerden geçirerek yüzündeki lifleri yükselten bir mekanik terbiyedir (CottonWorks). Türk tedarikçiler aynı işi şardonlama, tüylendirme ya da fırçalama diye de anar (Fersan; Altunkaya, 2024); işlem görmüş kumaşa “şardonlu” denir.

TDK Güncel Türkçe Sözlük'te “şardon” maddesi bulunmaz (erişim: 11 Ekim 2026); terimi tedarikçiler ve terbiye yazını kullanır. En bilinen ürünleri şardonlu iki iplik, üç iplik ve polar gibi kışlık örme kumaşlardır.

Şardon nasıl yapılır?

Kumaş, tel uçlarıyla kaplı çok sayıda dönen silindirden (CottonWorks'te en çok 30) sürekli geçirilir. Tellerin kumaşa vurma biçimine göre iki tür silindir çalışır:

İki silindirin hız oranı ve telin türü sonucu belirler. Ters hav etkisi arttıkça lifler rastgele ve düzensiz, hav etkisi arttıkça daha yatık ve düzgün bir yüzey oluşur (CottonWorks). Fleece üretimini inceleyen bir makale aynı işi dönen silindirik fırçalar olarak anlatır: ilmekler yarılarak tüylü bir tabaka oluşur, ardından spiral bıçaklar yüzeyi kırparak kalınlığı eşitler (Hossain ve ark., 2021).

Örme kumaşta işlem çoğunlukla arka yüze yapılır. Türk üreticiler bunu arka yüzdeki kalın astar ipliğinin tırmıklanıp tüylendirilmesi olarak anlatır (Fersan; Altunkaya, 2024). CottonWorks da iki iplikli fleece'te arka yüzde atlayan ipliğin daha kalın ve düşük bükümlü olduğunu, bu yüzden daha verimli tüylendirilebildiğini yazar.

Şardonlu kumaşlar

• Fleece ailesi (örme): CottonWorks'e göre French terry ile fleece'i ayıran, iç ilmeklerin fırçalanıp fırçalanmamasıdır. Şardonlu iki iplikli fleece soğuk hava ve aktif giysilere, üç iplikli fleece ek sıcaklık gereken soğuk hava giysilerine uygundur; şardonsuz iki iplikli fleece olan French terry her mevsime hizmet eder.
• Polar: Polartec fleece'i, örme bir malzemenin yumuşak ve tüylü bir havlı yapıya dönüştürülmesiyle elde edilen kumaş olarak tanıtır (üretici beyanı).
• Flanel (dokuma): CottonWorks flaneli, yüzey lifleri fırçalanarak yükseltilmiş, kapatıcılık ve yumuşaklık kazanmış dokuma kumaş olarak tanımlar.

Hangi yapıların şardonlanabileceğinde üreticiler aynı görüşte değildir: Altunkaya (2024) üç ipliğin şardonlanabildiğini, iki ipliğin şardonlanamadığını yazar; Fersan ise şardonlu iki iplik sunar. Bu çelişki iki iplik maddesinde ele alınır.

Şardonu benzer işlemlerden ayırın

Şardonlu kumaş alırken

1. Arka yüzü yazın: Bileşim yüzdesinin yanına “şardonlu” ya da “şardonsuz” yazın; aynı iki iplik ya da üç iplik adı iki türü de kapsayabilir. Fersan şardon derinliğinin kalıba göre uyarlanabildiğini belirtir; derinliği numunede onaylayın.
2. Gramajı arka yüzün durumuyla yazın: Tedarikçi gramaj aralıkları şardonlu ve şardonsuz türlerde farklıdır (ürüne göre gramaj yazısına bakın). Numune üzerinden gramajı gramaj hesaplayıcıyla bulabilir, ölçümü EN 12127'ye göre isteyebilirsiniz.
3. Boncuklanmayı belirleyin: ISO 12945 serisinde Kısım 1 boncuklanma kutusu, Kısım 2 modifiye Martindale yöntemidir; hangisini ve hangi kabul derecesini istediğinizi şartnameye yazın.
4. Boyut değişimini ölçtürün: ISO 5077 yöntemiyle, yıkama ve kurutma ISO 6330 prosedürlerine göre; kesim payını sonuca göre çekme payı hesaplayıcıyla bulun.

Tüylendirme yapan tesisleri boyahane ve polar kumaş kategorilerinde, kumaşı örenleri iki iplik kumaş ve üç iplik kumaş kategorilerinde arayabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Şardon ne demek?

Şardon, kumaşın yüzeyindeki lifleri tel ya da kıllı silindirlerle dışarı çekip tüylü bir hav oluşturan terbiye işlemidir. Şardonlu kumaş, bu işlemden geçmiş ve yüzü ya da arka yüzü tüylü olan kumaştır.

Şardonlu kumaş sıcak tutar mı?

Şardonlu yapılar soğuk hava için kullanılır: CottonWorks iki iplikli fleece'i soğuk hava ve aktif giysilere, üç iplikli fleece'i ek sıcaklık gereken giysilere uygun gösterir; Polartec kabarık havın vücut ısısını hava boşluklarında tuttuğunu söyler (üretici beyanı). Isı yalıtımını ölçüye bağlamak için EN ISO 11092'nin ısıl direnç ve su buharı direnci ölçümünü isteyin.

Şardonlu kumaş terletir mi?

Şardonlu kumaş da terlemeyi durdurmaz; vücut terleyerek soğur. Şardonlu kumaşlar sıcak tutmak için yapılır: Altunkaya şardonlu üç ipliği kış, şardonsuz (diagonal) üç ipliği ara mevsim için önerir. İki ve üç iplik fleece kumaşlar akademik yazında iyi termal konforu, düşük hava geçirgenliği ve soğuğa karşı korumasıyla anılır (Uyanık, 2023). Şardonun hava ve su buharı geçirgenliğini tek başına ne kadar değiştirdiğini ölçen bağımsız bir çalışma bulunamadı. Karar için kumaşın EN ISO 9237 hava geçirgenliği ve EN ISO 11092 su buharı direnci değerlerini isteyin. Lif, yapı ve gramajın ter yönetimine etkisi terletmeyen kumaşlar yazısında anlatılıyor.

Şardonlu kumaş boncuklanır mı?

Tüylü yüzeyde boncuklanma ölçülmesi gereken bir özelliktir ve terbiyeyle belirgin biçimde değişir. Polyester-pamuk karışımlı üç iplik fleece üzerinde yapılan bir çalışmada işlem görmemiş kumaş 1. dereceyi (en kötü) alırken, tüy yakma ve ısıl sabitleme birlikte uygulanınca derece 4'e çıktı; çalışma şardonun kendisini değil bu iki işlemi denedi (Hossain ve ark., 2021).

Şardon ile polar aynı şey mi?

Hayır. Şardon bir işlemdir; polar ise yüzeyi tüylendirilmiş, çoğunlukla polyester bir kumaşın adıdır. Şardonlu iki iplik ya da üç iplik de çoğunlukla polar diye anılmaz; sınır kesin değildir, ayrıntı polar maddesindedir.