Selanik nedir?

Selanik, askı (tuck) ve ilmek hareketlerinin çift yataklı makinede dönüşümlü uygulandığı, kalın ve dolgun görünümlü bir örme yapısıdır; akademik yazında İngilizce karşılığı cardigan olarak geçer (Cüreklibatır Encan ve Marmaralı, 2023). TDK sözcüğü “atkı, hırka vb.nde kullanılan bir tür örgü biçimi” diye tanımlar. Selanik bir lif ya da marka adı değil yapı adıdır; ürün sayfalarındaki bileşim ve gramaj satıcıdan satıcıya değişir.

Selanik ne demek?

“Selanik” hem örgü yapısının hem de bu yapıda örülen kumaşın adıdır. Millî Eğitim Bakanlığı'nın Temel Örme modülü selaniği, çift plakalı ribana makinelerinde üretilen yuvarlak örme kumaşlar arasında sayar (MEB, 2011). Bir akademik çalışma beş yapıyı karşılaştırır: 1x1 rib, yarım selanik, selanik ve bunların “çift askılı” türevleri (Cüreklibatır Encan ve Marmaralı, 2023). Türkçe ders sayfaları selaniğe “tam selanik” de der (Tekstil Dershanesi).

Ticari kullanımda ad esnektir. Bir üretici selaniği “enine kabartmalı fitilli dokusuyla tanınan” sık örgülü bir örme olarak anlatır ve %100 pamukla 290–300 g/m² gramajda üretir (Altunkaya Tekstil). Başka bir tedarikçi kalın ve tok dokulu, çoğunlukla pamuk-akrilik karışımlı bir örme olarak tanıtır (Vefa Kumaş). Siparişte yalnız “selanik” yazmak bu yüzden yetmez: yapıyı, bileşimi ve gramajı ayrıca yazın.

Selanik kumaşın yapısı

Askı, üzerinde zaten ilmek bulunan bir iğnenin ikinci bir ilmek alıp onu eski ilmeğin arkasına tutturmasıyla oluşur. Askılar kumaşta boşluk bırakır, kalınlığı artırır ve boyuna esnemeyi azaltır (Cüreklibatır Encan ve Marmaralı, 2023). Yapılar, birim örgüdeki askı oranıyla ayrışır:

“Çift askılı” türlerde askılar aynı iğnede art arda örülür. Bir ders sayfasına göre tam selaniğin iki yüzü aynı, yarım selaniğin iki yüzü farklı görünür (Tekstil Dershanesi).

Ölçülmüş özellikler

Cüreklibatır Encan ve Marmaralı (2023) beş yapıyı aynı iplik ve makine ayarıyla ördü: %100 akrilik, Nm 14/2 iplik, 10 gauge (inçte 10 iğne) V-yataklı makine. Sonuçlar akrilik iplik ve tek çalışmayla sınırlıdır; pamuklu ya da polyester selanik için doğrudan karşılık değildir.

Üç bulgu öne çıkar:

• Gramaj kalınlığı anlatmaz. 1x1 rib en ağır (483 g/m²) ama en ince (3,59 mm) kumaştı; selanik 363 g/m² ile daha hafif, 4,62 mm ile daha kalındı.
• Kalın yapı ısıyı tutar. Selaniğin ısıl direnci 1x1 ribanın yaklaşık 1,6 katıydı; su buharı geçirgenliği daha düşük çıktı.
• Boncuklanma değişir. Yarım selanik ve çift askılı yarım selanik en iyi notu (4–5), selanik en düşük notu (3) aldı; yöntem TS EN ISO 12945-1'dir.

Selanik ile karıştırılan kumaşlar

• Ribana (1x1 rib): yalnız ilmekten oluşur. Aynı çalışmada selanikten daha ağır ama daha ince çıktı ve daha yüksek su buharı geçirgenliği gösterdi.
• İnterlok: MEB modülü interloku ayrı bir makine grubuna, çift plaka interlok makinelerine bağlar; selaniği ribana makineleri arasında anar (MEB, 2011).
• Kaşkorse: 2x2 rib. MEB selaniği ve kaşkorseyi aynı cümlede ayrı kumaşlar olarak sayar.

Selanik kumaş alırken

1. Adı yeterli saymayın: yapıyı (selanik mi yarım selanik mi, çift askılı mı), lifi (yüzdeyle) ve gramajı birlikte yazın.
2. Gramajı ölçüm hâliyle isteyin: ham mı, mamul mü. Numuneden g/m² için kumaş gramajı hesaplayıcı, kilo ile metre dönüşümü için metre kilo çevirici kullanılabilir.
3. Boncuklanma sonucunu isteyin: TS EN ISO 12945-1. Çalışmada selanik en düşük notu aldı.
4. Selanikte boyut değişimini rapora yazdırın: ISO 5077 sonucu, ISO 6330 yıkama ve kurutma prosedürleri uygulanarak elde edilmeli. Bir ders sayfası yüksek sıcaklıkta yıkamada çekme riskini anar (Tekstil Dershanesi).
5. Konfor iddiasında ölçüm isteyin: hava geçirgenliği için EN ISO 9237, ısıl ve su buharı direnci için EN ISO 11092.

Sık sorulan sorular

Selanik kumaş terletir mi? Selanik kalın ve ısıyı tutan bir yapıdır; ağır olduğu için yaz ürünlerine uygun bulunmaz (Tekstil Dershanesi). Akrilik iplikli bir çalışmada selaniğin ısıl direnci 0,1264 m²K/W, 1x1 ribanın 0,0806 m²K/W; bağıl su buharı geçirgenliği %22,43 ve %30,87 ölçüldü (Cüreklibatır Encan ve Marmaralı, 2023). Lif değişince sonuç da değişir; kendi kumaşınızın değerlerini isteyin. Ölçüm yöntemleri için terletmeyen kumaşlar yazısına bakın.

Selanik örme mi, dokuma mı? Örmedir. TDK bir örgü biçimi olarak tanımlar; MEB modülü çift plakalı ribana makinelerinde üretilen örme kumaşlar arasında sayar.

Yarım selanik ile selanik arasındaki fark nedir? Yarım selanik birim örgüde 4 askı ve 12 ilmek, selanik 8 askı ve 8 ilmek içerir. Çalışmada selanik daha kalın (4,62 mm'ye karşı 4,03 mm) ve ısıl direnci daha yüksek (0,1264'e karşı 0,0999 m²K/W) çıktı; en yüksek eğilme direnci yarım selanikte ölçüldü.