Pike nedir?

Pike (piyasada “lakost” da denir), düz ilmeklerle askı (tuck) ilmeklerinin bir arada örüldüğü ve yüzeyinde petek benzeri küçük delikli bir doku görünen örme kumaştır. CottonWorks'e göre pikeler polo örme gömleklerde yaygındır ve spor giyimde tercih edilen bir yapıdır. Süprem gibi tek yataklı örmedir, ama yüzeyi süpremin pürüzsüz yüzünden farklı, dokuludur. Ev tekstilinde “pike” yatak örtüsü (pike takımı) anlamına gelir; bu madde örme kumaş olan pikeyi anlatır.

Pike kumaşın yapısı

Pike, düz ve askı ilmeklerinin bir arada kullanıldığı bir yapıdır (CottonWorks, Textile Encyclopedia). Askıda iğne, eski ilmeği düşürmeden yeni iplik alır (Dönmez, 2008). Yalnızca askı içeren bir yapı, askısız yapıdan hem daha geniş hem daha kalındır (NPTEL, Modül 2); askı, kumaş enini ve enine esnemeyi artırırken boyu kısaltır ve boyuna esnemeyi azaltır (Dias, 2003; aktaran Dönmez, 2008). Pikenin ayırt edici özelliği olan “mikro-file” (küçük delikli) doku görünümü (CottonWorks), ilmek ve askı hareketlerinin yüzeyde açtığı petek benzeri hücrelerden oluşur (Fersan; Karcem). CottonWorks pikeyi tek yataklı kumaşlar arasında sayar.

Tek, çift ve altı beslemeli pike

• Tek pike: Bir devir dört besleme gerektirir. Örülmesi en verimli olduğu için piyasadaki pikelerin çoğunluğunu oluşturur (CottonWorks).
• Çift pike: Yine dört beslemelidir; ama iğne ilmekleri bırakmadan önce iki beslemede iplik alır ve tutulan iplikler kumaşı tek pikeden kalın yapar. Hiç düz ilmek beslemesi olmadığı için en yavaş örülen pikedir (CottonWorks).
• Altı beslemeli pike: Bir devir altı besleme ister; askı ilmekleri üst üste dizilerek daha belirgin pike hücreleri oluşturur. Çift pikeden daha dokulu ve kararlıdır (CottonWorks).

Türkçe akademik metinlerde “tek toplama pike” ve “çift toplama pike” adları geçer. Candan, İridağ ve Nergis (2001) bu iki yapıyı karşılaştırmış ve tek toplama pikenin boyutsal olarak çift toplamadan daha kararlı olduğunu bulmuştur (Candan ve ark., 2001; Dönmez, 2008). Çalışmanın İngilizce özeti bu yapıları single piqué ve double piqué diye adlandırır; ancak örgü raporlarının CottonWorks'teki tek ve çift pikeyle birebir aynı olduğu kaynaklarda gösterilmiyor. Siparişte yapıyı numuneyle doğrulayın.

Lakost, Lacoste ve pike

Türkiye'de pikeye “lakost” da denir: Altunkaya polo ve kurumsal giyim için “lakost” ve “polyester lakost” der, Karcem satırını “Pike / Lacoste” diye adlandırır. Akademik yazında da pike yapıları “lacoste type structures” (Candan ve ark., 2001) ve “lakost kumaş” (Dönmez, 2008) olarak anılır. Lacoste ise René Lacoste'un 1933'te André Gillier ile kurduğu markadır; markanın kurumsal sitesine göre aynı yıl kortlara çıkardığı polo gömlek “petit piqué” pamuklu kumaştandır. Kumaşın adı pikedir. Siparişte marka adı yerine yapıyı (tek ya da çift pike), lif bileşimini ve gramajı yazın.

Gramaj

Pike için standart bir gramaj aralığı yoktur. Karcem pamuk-polyester pike için 180–240, Altunkaya polo ve kurumsal giyim için 190–240 g/m² verir; polyester pike için Fersan 150–280 (likralı türde 160–290) beyan eder. Ölçülmüş bir karşılaştırma örneği:

Aralıklar iplik sevk miktarı ve iplik büküm faktörüne göre değişir (Candan, İridağ ve Nergis, 2001; aktaran Dönmez, 2008, Tablo 1.2). Aynı çalışmada iplik türünden bağımsız olarak tek toplama pike, çift toplama pikeden daha düşük gramajlı çıkmıştır.

Kullanım alanları

Pike polo tişört ve kurumsal giyimde (Karcem), ayrıca spor giyim, promosyon ürünleri ve üniformada (Fersan) kullanılır. CottonWorks, mikro-file yapıyı pikeyi sıcak iklimler için uygun kılan özellik olarak sunar. Tişört için süprem, pike, interlok ve ribana arasındaki seçim tişört kumaşı rehberinde ele alınıyor.

Karıştırılmaması gerekenler

• Pike (ev tekstili): TDK pikeyi “kabartmalı pamuklu kumaş” ve bu kumaştan yapılmış yatak örtüsü olarak tanımlar. Bu madde askı ilmekli örme pikeyi anlatır; yatak örtüsü ayrı bir üründür.
• Lakost ve Lacoste: “Lakost” piyasa adıdır; Lacoste marka adıdır.
• Süprem: Süprem düz örgüdür; bir yüzünde V biçimli ilmekler, diğerinde ilmek sıraları görünür (Dönmez, 2008). Pikede yüzeyde askıların oluşturduğu doku vardır; Candan ve ark.nın çalışmasında aynı iplikle örülen pike numuneleri süpremden ağır çıkmıştır (yukarıdaki tablo).

Seçim ipuçları

1. Yapıyı yazın: tek mi çift mi pike, lif bileşimi (yüzdeyle), iplik ve gramaj.
2. Boyut kararlılığına bakın: bir çalışmada tek toplama pike çift toplamadan daha kararlıdır (Candan ve ark., 2001); yine de her kumaşta yıkama sonrası değişimi ISO 5077 yöntemiyle (ISO 6330 prosedürlerine göre) ölçtürün.
3. Gramajı koşuluyla isteyin: ham mı, mamul mü, relakse mi.
4. Numune isteyin: “Lakost” adı tedarikçiden tedarikçiye farklı yapıları kapsayabilir; doku ve kalınlığı elde görün.