A.TR Dolaşım Belgesi nedir?

A.TR Dolaşım Belgesi (kısaca A.TR belgesi), Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki gümrük birliğinde malın serbest dolaşımda olduğunu gösteren dolaşım belgesidir. Gümrük Genel Tebliği'ne göre belge, serbest dolaşımdaki sanayi ürünleri ile işlenmiş tarım ürünlerinin gümrük birliği çerçevesinde tercihli rejimden, yani birliğin getirdiği vergi avantajından yararlanması için düzenlenir ve gümrük idaresince vize edilir (Seri No: 10, m. 4/1-a). A.TR malın menşeini değil serbest dolaşım statüsünü kanıtlar; menşe belgesi değildir.

Bilgiler bu yazının tarihi (16 Ekim 2026) itibarıyla geçerlidir. Kendi sevkiyatınızda başvuru, ücret ve süre konularını bağlı olduğunuz birlikten ve gümrük müşavirinizden teyit edin.

A.TR belgesi nedir? Adı ve açılımı

Resmî adı A.TR Dolaşım Belgesi, İngilizcesi “A.TR movement certificate”tir (Avrupa Komisyonu); “ATR belgesi” ve “A.TR sertifikası” da aynı belgeyi anlatır. “Dolaşım belgesi” tek başına A.TR demek değildir: TİM, EUR.1 için de “EUR.1 Dolaşım Belgesi” der.

“A.TR açılımı” sık aranır, ancak Tebliğ ile 2006/10895 ve 1/2006 sayılı Karar metinlerinde kısaltma açılmıyor; resmî metne dayanmayan bir açılım vermiyoruz. Bu metinlerde “ATR 1” ya da “ATR 3” adıyla bir belge de geçmiyor.

A.TR belgesi ne işe yarar?

Gümrük birliğinde serbest dolaşımdaki mallar için gümrük vergileri ve miktar kısıtlamaları kaldırılmıştır; bu statünün kanıtı A.TR'dir (Avrupa Komisyonu, Karar 1/95). Böylece mal, varış ülkesinde tercihli rejimden yararlanır.

Tebliğ m. 8/2'ye göre serbest dolaşımdaki mal ya tümüyle Türkiye'de ya da AB'de elde edilmiştir ya da üçüncü ülke menşeli olup ithal işlemleri tamamlanmış, gümrük vergisi ile eş etkili vergi ve resimleri tahsil edilmiş ve bunların tam ya da kısmi iadesinden yararlanmamıştır (bunlardan elde edilen mal dahil). Serbest dolaşıma girmek mala menşe kazandırmaz (m. 8/5).

Varsayımsal örnek: Türkiye'de dikilen bir gömlekte ithal kumaş kullanılmış olsun. Yabancı girdilerin hepsinin vergisi ödenmişse gömlek AB'ye A.TR ile gidebilir (m. 8/4); belge yine de gömleğin Türkiye menşeli olduğunu söylemez. Vergisiz ya da iadeli ithal girdide (ör. dahilde işleme rejimi) müşavirinize danışın.

A.TR belgesi hangi ülkelere ve mallara düzenlenir?

Mallar. A.TR, serbest dolaşımdaki sanayi ürünleri ve işlenmiş tarım ürünleri içindir (Tebliğ m. 4/1-a; TİM). Temel tarım ürünleri ile kömür ve çelik ürünleri gümrük birliğinin dışında kalır (Ticaret Bakanlığı; Avrupa Komisyonu) ve kapsam dışı mal için A.TR düzenlenemez (2006/10895 sayılı Karar m. 33). Hazır giyim, kumaş ve iplik sanayi ürünüdür (Tekstil Rehberi değerlendirmesi); kapsamı GTİP'inize (gümrük tarife kodu) göre doğrulayın.

Ülkeler. A.TR'nin işe yaraması için mal Türkiye ile AB arasında doğrudan taşınmalıdır; sevkiyatın üçüncü bir ülkeden gümrük gözetimi altında geçmesi buna engel değildir (1/2006 sayılı Karar m. 6/2). Türk mevzuatı AB tarafında 27 üye devleti ve 1 Ocak 2021'den geçerli olarak Kuzey İrlanda'yı sayar (2006/10895 sayılı Karar m. 3/1-a; bu yazının tarihi itibarıyla). ABD ve Irak gibi AB dışı pazarlara A.TR düzenlenmez. Birleşik Krallık–Türkiye anlaşmasında tercihli tarife, ihracatçının fatura ya da başka bir ticari belgede verdiği menşe beyanına dayanır (GOV.UK). Kuzey İrlanda'ya giden ya da oradan gelen malda hangi belgenin kabul edildiğini müşavirinize sorun.

A.TR, EUR.1 ve menşe şahadetnamesi: fark nedir?

Kısacası A.TR “mal serbest dolaşımda mı?”, menşe şahadetnamesi “mal hangi ülkenin ürünü?” sorusunu yanıtlar; A.TR menşe kanıtının yerine geçmez (Tebliğ m. 8/5).

A.TR belgesini kim düzenler?

Belge, gümrük idaresince ya da idarenin yetki verdiği kişi ve kuruluşlarca düzenlenir ve gümrük idaresince vize edilir (Tebliğ m. 4/1-a). TİM'in anlattığı akışta (bu maddenin tarihi itibarıyla) belgeyi ihracatçı ya da temsilcisi elektronik ortamda hazırlar; onay ihracatçı birliğinden, vize gümrükten gelir. İşlemler Menşe ve Dolaşım Belgeleri Otomasyon Sistemi (MEDOS) üzerinden yürür (Tebliğ m. 4/1-l ve 9).

AB üye devletlerinin ve Türkiye'nin gümrük idareleri elektronik düzenlenen A.TR'yi, 1/2025 sayılı Karara (24 Nisan 2025) göre 8 Temmuz 2024'ten geçerli olmak üzere ithalatta kabul eder; belge 1/2006 sayılı Karar Ek I örneğine dayanmalı, benzersiz seri numarası taşımalı ve ihracatçı ülke gümrüğü güvenli bir çevrimiçi doğrulama sistemi kurmuş olmalıdır (m. 1). İmza ve vize usulü değişebilir; güncel uygulamayı birliğinizden teyit edin.

İthalatta A.TR belgesi ne işe yarar?

Gümrük birliği iki yönlüdür: AB'den Türkiye'ye gelen malda da A.TR, Türk gümrüğünde tercihli rejimin belgesidir. Gümrük müdürlüğü ibraz edilen belgenin kutularını, şeklini, mühürlerini ve mal bilgisinin beyannameyle uyumunu kontrol eder (Tebliğ m. 5). Belge ibraz edilmeden malın bekletilmeden ithali istenirse tercihli rejim uygulanmaz, vergiler kanuni oranlar üzerinden kesin olarak tahsil edilir (2006/10895 sayılı Karar m. 27); sonradan ibraz ve iade ayrı şartlara bağlıdır (Tebliğ m. 6).

Hazır giyim ve tekstil ihracatında A.TR

AB başlıca hazır giyim pazarlarındandır; rakamlar için Türkiye'nin tekstil ve hazır giyim ihracatı yazısına bakın. Başvuru adımları, belge bedeli, ibraz süresi ve kutuların doldurulması A.TR belgesi nasıl alınır rehberinde anlatılır. Tekstil Rehberi'nin önerisi: teklife teslim şartını (ör. FOB), A.TR'yi kimin hazırlatacağını ve akreditif varsa belgenin istenen evrak arasında olup olmadığını yazın (tekstil ihracatı rehberi). Üretimde yabancı menşeli kumaş ya da aksesuar varsa girdilerin vergisinin ödendiğini kanıtlayan kayıtları elde tutun; TİM'e göre başvuru sırasında serbest dolaşım statüsünü kanıtlayan evrak sisteme yüklenir. Müşavir ve nakliyeci için lojistik ve gümrük firmalarına bakın; her firmayı kendiniz doğrulayın.

Sık sorulan sorular

A.TR menşe belgesi midir?

Hayır. A.TR serbest dolaşım statüsünü kanıtlar; serbest dolaşıma girmek mala menşe kazandırmaz (Tebliğ m. 8/5). Menşeyi menşe şahadetnamesi, EUR.1 ya da menşe beyanı gösterir.

A.TR belgesi hangi ülkeler için geçerlidir?

AB'nin 27 üye devletiyle Türkiye arasındaki doğrudan sevkiyatlarda; Türk mevzuatı Kuzey İrlanda'yı da AB tarafında sayar (bu yazının tarihi itibarıyla). ABD ve Irak gibi AB dışı pazarlarda A.TR kullanılmaz; Birleşik Krallık–Türkiye anlaşmasında tercih menşe beyanına dayanır.

A.TR ile EUR.1 aynı mı?

Hayır. A.TR gümrük birliğinde serbest dolaşımı gösterir; EUR.1 serbest ticaret anlaşması ortaklarına (ve AB'ye giden tarım ürünleri listesi ile kömür-çelik ürünlerine) menşe kurallarına uygun gönderimi sağlar (TİM).

A.TR belgesinin İngilizcesi nedir?

“A.TR movement certificate”; Avrupa Komisyonu kısaltmayı “A.TR.” diye sonda noktayla yazar.