BSCI Denetimi Nasıl Yapılır? amfori BSCI ve Sedex Denetimlerine Hazırlık

BSCI denetimi nasıl yapılır? Adım adım

Süreç yedi adımdır: alıcının talebiyle başlar, platformda izlenen düzeltici eylemlerle sürer.

Kaynaklar: amfori destek sayfaları ve TÜV NORD CERT süreç tanımı (Eylül 2023 revizyonu).

Sahada denetçi belge, gözlem ve çalışan görüşmesi olmak üzere üç tür kanıt toplar. Açılış ve kapanış toplantılarına en az bir yönetim temsilcisi ve bir çalışan temsilcisi katılır; bulgu raporunu denetçi, yönetim ve çalışan temsilcisi imzalar. İmza bulguların kabulü değil, denetimin usulsüzlük olmadan yapıldığının onayıdır (TÜV NORD CERT). amfori 1 Eylül 2024'ten bu yana yalnızca yarı duyurulu ve habersiz BSCI denetimi taleplerini kabul ediyor (amfori duyurusu, 2024); yarı duyurulu denetimde plan yalnızca bir zaman penceresi gösterir, habersiz denetimde plan ilk denetim günü iletilir (TÜV NORD CERT). Hangi türün uygulanacağını alıcınızdan yazılı öğrenin; kesin günü önceden bilemeyeceğiniz için hazırlığı sürekli düzen olarak planlayın.

13 performans alanı: BSCI denetiminde nelere bakılır?

BSCI tam denetimi tesisi 13 performans alanında değerlendirir: ücret ve çalışma saatinden iş sağlığı ve güvenliğine, çocuk işçilikten alt yüklenici yönetimine kadar.

amfori sayısal puanlama değerlerini yayımlamaz; ayrıntılar Sistem Kitapçığı'nın ikinci bölümündedir ve üye girişi gerektirir. ‘Hazırlanacak kayıt’ sütunu Tekstil Rehberi önerisidir, amfori'nin resmî listesi değildir.

Yasal atıflar bu yazının tarihi (16 Ekim 2026) itibarıyla mevzuat.gov.tr metinlerinden okunmuştur; uygulamada iş hukuku danışmanınıza ve iş güvenliği uzmanınıza danışın.

Ücret ve çalışma saati (5–6. alanlar)

Denetçi bordro, puantaj, banka ödemesi ve SGK bildiriminin birbirini tutup tutmadığına bakar. İşveren sigortalıyı çalışmaya başlamadan önce SGK'ya bildirir (5510 m. 8). Haftalık normal çalışma en çok 45 saattir (4857 m. 63); bunu aşan her saat için ücret %50 artırılır ya da işçi isterse 1 saat 30 dakika serbest zaman verilir, işçinin onayı gerekir ve yıllık toplam 270 saati geçemez (m. 41). Hafta tatili yedi günlük sürede kesintisiz en az 24 saattir (m. 46). Dar bir termin kabul etmeden önce kapasiteyi fazla mesaisiz hesaplayın; mesai gerekiyorsa önceden onay ve ödeme kaydıyla yapın (Tekstil Rehberi önerisi).

İş sağlığı ve güvenliği (7. alan)

amfori'ye göre çocuk işçilik, zorla ya da borç karşılığı çalıştırma ve iş sağlığı ve güvenliği alanlarındaki kritik sorular dereceyi en çok etkiler (amfori destek sayfası). Hazırlıkta risk değerlendirmesi (6331 m. 10), acil durum planı ile eğitim ve tatbikat kayıtları (m. 11), iş kazası kayıtları (m. 14), sağlık muayenesi (m. 15) ve İSG eğitimi (m. 17) öne çıkar.

Yaş ve alt yüklenici (1, 8 ve 9. alanlar)

15 yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması yasaktır; 14 yaşını doldurmuş ve zorunlu ilköğretim çağını tamamlamış çocuklar için eğitime engel olmayan hafif işler gibi dar istisnalar vardır (4857 m. 71). 18 yaşını doldurmamışlar sanayiye ait işlerde gece çalıştırılamaz (m. 73). Çalışma hayatında gece, en geç 20.00'de başlayıp en erken 06.00'ya kadar süren ve en çok 11 saatlik dönemdir (m. 69).

İlk alan yalnızca sizin yönetim sisteminizi değil, bunun alt yüklenici ve tedarikçilere yayılmasını da kapsar. Alt fason kullanıyorsanız alıcıya önceden yazılı bildirin, alt atölyeyle yazılı kural ve sözleşme yapın, listeyi güncel tutun. Alıcının bilmediği atölyede üretilen iş sosyal denetimin dışında kalabilir; bu riski fason üretim rehberi SOMO (2015) kaynağıyla anlatıyor.

BSCI denetimi hazırlık kontrol listesi: 30 gün, 7 gün, denetim günü

Hazırlık, kayıtları gerçeğe uygun ve birbiriyle tutarlı hâle getirmektir. Sahte kayıt, çift defter, çalışanı yönlendirme ya da vardiyayı denetim gününe göre gizleme bu listede yoktur ve önerilmez: denetçi belge, gözlem ve görüşmeyi birlikte değerlendirir. Küçük atölyede işletme sahibi ile atölye şefi, fason işleri izleyen biri varsa fason takip elemanı hazırlığı birlikte yürütür (Tekstil Rehberi önerisi). Alıcıların atölyeden hangi belgeleri istediğini fason atölye nasıl bulunur yazısı anlatır.

Denetimden 30 gün önce (tarih bildirilmemiş olsa da şimdi)

1. Hazırlık sorumlusunu atayın; 13 alan tablosuna göre kayıt envanteri çıkarıp eksikleri işaretleyin.
2. Çalışan sayısı, vardiya ve alt yüklenici bilgilerini alıcıya ve platforma doğru bildirin.
3. Ayrımcılık, şikâyet, çocuk işçi, işe alım ve fazla çalışma için yazılı politika hazırlayın, çalışanlara duyurun.
4. Alt yüklenici listesini ve alt yükleniciyle yapılan yazılı kuralı tamamlayın; temel işletme belgeleri için atölye açma rehberine bakın.

Denetimden 7 gün önce

1. Son aylara ait bordro, puantaj, banka ödemesi ve SGK kayıtlarından örnek çekip birbiriyle eşleştirin.
2. Çıkışları, söndürücüleri, ilk yardım malzemesini ve tatbikat kaydını kontrol edin; İSG eğitimi ve sağlık muayenesi dosyaları hazır olsun.
3. Belgeleri tek klasörde toplayın ve denetçiye gösterecek yetkili kişiyi belirleyin.

Denetim günü

1. Yetkili yönetici ve çalışan temsilcisi açılış ve kapanış toplantısında hazır bulunsun.
2. Çalışan görüşmeleri için serbest bir alan ayırın; çalışanı yönlendirmeyin, görüşmeye müdahale etmeyin.
3. Kapanış toplantısında bulguları ve itirazlarınızı yazılı not edin.

Denetimden sonra: A–E derecesi, takip denetimi ve düzeltici eylem

BSCI denetiminin sonucu A'dan E'ye bir derecedir; A en yüksek, E en düşük derecedir. Derece amfori'nin çevrim içi sisteminde otomatik hesaplanır ve denetçinin kontrolünde değildir (TÜV NORD CERT). Her performans alanı ayrı bir A–E notu alır.

Denetim kuruluşlarının süreç tanımlarına göre sonraki adım dereceye bağlıdır:

• A ya da B: İyileştirme sürecini platformda kendiniz sürdürürsünüz; bir sonraki tam denetim iki yıl sonra yapılır (TÜV NORD CERT; TÜV Rheinland).
• C, D ya da E: İyileştirme planı denetim tarihinden itibaren 60 gün içinde oluşturulur (TÜV NORD CERT; QIMA, Temmuz 2025). Takip denetimi, tam denetimden en erken iki, en geç 12 ay sonra yapılır ve yalnızca önceki denetimde bulgu çıkan alanlara bakar; 12 ay içinde yapılmazsa yeni tam denetim gerekir (TÜV NORD CERT).

Kesin eşik ve süreler amfori'nin güncel Denetim Derecelendirme Rehberi ile Sistem Kitapçığı'na bağlıdır ve değişebilir; derecenize ait takip koşulunu denetim kuruluşunuzdan ve alıcınızdan yazılı teyit edin.

Düzeltici eylem tablosu (örnek satır):

Sedex (SMETA) denetimi: kim yapar, nelere bakılır, kaç yıl geçerli?

Sedex denetimini kim yapar?

SMETA denetimini yalnızca Sedex'in onayladığı bağımsız denetim şirketleri (Affiliate Audit Companies, AAC) yapar; Sedex doğrudan denetim yapmaz. Denetim yaptıracak işletmenin Sedex üyesi olması ve platformda aktif bir hesabı bulunması gerekir.

Sedex denetiminde nelere bakılır?

SMETA, Sedex'in oluşturduğu ve yönettiği bir metodolojidir; Sedex bunun sertifika değil, sürekli iyileştirme metodolojisi olduğunu belirtir. İşletmeyi ETI Base Code (dokuz madde), ILO sözleşmeleri ve yerel yasaya göre değerlendirir. Her denetim işçilik standartları ile sağlık ve güvenliği kapsar; iki sütunlu denetimde bir çevre değerlendirmesi de bulunur. Dört sütunlu (4-Pillar) denetim ikinci bir çevre modülü ile iş etiğini ekler ve Sedex'e göre SMETA denetimlerinin yaklaşık %70'i dört sütunludur (Sedex, Ekim 2026). Güncel sürüm SMETA 7.0'dır; Sedex yeni sürümün iş yeri gereklilikleri, yönetim sistemleri değerlendirmesi ve ‘iş birliğiyle eylem gerekli’ (Collaborative Action Required) bulguları getirdiğini anlatır.

Sedex denetimi kaç yıl geçerli?

Sedex'in SMETA Minimum Requirements belgesine (sürüm 1.2, Nisan 2026) göre SMETA denetiminin geçerlilik süresi 24 aydır; Sedex bilgiyi bu süre boyunca güncel sayar. Bu, iki yılda bir denetim zorunluluğu değildir: Sedex'in 5 Haziran 2025 tarihli özetine göre yüksek riskli tedarikçilerin yılda bir, orta riskli tesislerin iki yılda bir denetlenmesi önerilir, düşük riskte sıklık alıcıya bırakılır. Eski raporlar platformda görülebilir kalır.

Sedex denetimi için gerekli belgeler nelerdir?

Tekstil Rehberi önerisi olarak SMETA denetimine şu kayıtlarla hazırlanın (Sedex'in resmî listesi değildir):

• Bordro, banka ödemeleri ve SGK bildirimleri
• Puantaj, giriş-çıkış kayıtları ve fazla çalışma onayları
• Yazılı iş sözleşmeleri ve işe girişte yaş doğrulama kayıtları
• Risk değerlendirmesi, acil durum planı, İSG eğitim ve tatbikat kayıtları
• Alt yüklenici listesi ve alt yükleniciyle yapılan yazılı kurallar
• Atık ve kimyasal depolama kayıtları, faaliyete göre çevre izinleri
• Dört sütunlu denetimde ayrıca iş etiği (rüşvet, çıkar çatışması) politikası

Güncel SMETA kılavuzu Sedex'in kendi belgelerindedir; belge listesini denetim şirketinizden yazılı isteyin.

BSCI ve Sedex (SMETA) arasındaki fark nedir? Karşılaştırma

BSCI, amfori üyesi alıcıların kullandığı, 13 performans alanına dayanan ve A–E derece veren bir sistemdir; SMETA ise Sedex'in ETI Base Code, ILO sözleşmeleri ve yerel yasaya göre uyguladığı bir denetim metodolojisidir. Hangisinin gerektiğini alıcınız belirler ve hiçbiri sertifika değildir.

Biri diğerinin yerine geçer mi? amfori destek sayfası, SMETA denetimlerinin amfori BSCI tarafından tanınmadığını ve katılımcılara SMETA denetimini kabul etmelerini önermediğini yazar (sayfanın son değişiklik tarihi 3 Mart 2022; güncel durumu alıcıdan teyit edin). Alıcınıza yazılı sorun: hangi programı istiyor, mevcut raporu kabul ediyor mu, hangi adres denetlenecek, ücreti kim ödeyecek, alt fason bildirimi nasıl yapılacak? WRAP ve SA8000 gibi başka programlar da vardır; bu rehberin kapsamı dışındadır.

BSCI denetimini kim yapar, ücreti neye göre değişir?

BSCI ve Sedex denetimi yapan firmalar nasıl bulunur?

BSCI denetimini amfori'nin denetim ortağı olan bağımsız kuruluşlar yapar; ortakların iletişim bilgileri amfori'nin sitesinde yayımlanır (amfori destek sayfası, Temmuz 2022). SMETA'da yalnızca Sedex'in onaylı AAC listesindeki şirketlerle çalışılır; liste Sedex'in sitesinde ülkeye göre filtrelenir. Denetim kuruluşu ve hazırlık danışmanı aramak için Danışmanlık ve Sertifikasyon kategorisine bakın; teklif istediğiniz kuruluşun amfori ya da Sedex listesinde yer aldığını kontrol edin (Tekstil Rehberi önerisi).

Denetim ücretini kim öder?

amfori denetim ücretini belirlemez: her denetim kuruluşu kendi hizmet bedelini verir ve maliyet denetim süresine ve görüşülen çalışan sayısına göre değişir (amfori destek sayfası). SMETA'da denetimi alıcı, tedarikçi ya da tesis isteyip ödeyebilir (Sedex, Nisan 2026). En az iki onaylı kuruluştan yazılı teklif isteyin ve ücreti kimin ödeyeceğini alıcıyla yazılı netleştirin (Tekstil Rehberi önerisi).

BSCI sertifikası var mı? ‘BSCI sertifikalı’ demek doğru mu?

Hayır; ne amfori ne Sedex sertifika verir. Doğru ifade, denetimin adını tarihi ve denetlenen adresle birlikte vermektir: BSCI için ‘amfori BSCI denetimi’ ve A–E derecesi, SMETA için ‘SMETA dört sütunlu denetim’ gibi denetim türü yazılır. Rapordaki adres, siparişi üreteceğiniz adresle aynı olmalıdır. OEKO-TEX ve GOTS gibi sertifikalar ürün ve malzeme iddialarıyla ilgilidir; BSCI ve SMETA ise tesisteki çalışma koşullarına bakar. Ayrım için tekstil sertifikaları rehberine bakın. Ürün kalitesi ise AQL kalite kontrol gibi ayrı bir süreçle denetlenir. Alıcıysanız, sosyal denetim raporu sunabilen atölyeleri fason dikim kategorisinde arayıp raporu doğrudan isteyin.