Overlok nedir?

Overlok, kumaşın kenarının üzerinden iğne ve lüper iplikleriyle ilmek atan dikiş makinesidir; makinenin attığı dikişe de overlok denir. Çoğu modelde bir bıçak, dikiş atılırken kenarı aynı anda keser ve düzeltir. Bu yüzden overlok kenar temizlemede, örme kumaş parçalarını birleştirmede ve emniyet dikişinde kullanılır.

TDK overloku “kumaş, halı, kilim vb.nin kenarına makine ile yapılan sıkı, zikzaklı dikiş” diye tanımlar ve sözcüğü İngilizce overlock’a bağlar. Sektörde aynı ad makine için de kullanılır (“overlok makinesi”); Kuzey Amerika’da makineye serger denir (Emborado). Bu madde sanayi tipini anlatır.

Overlok nasıl çalışır?

Kumaş, iğnenin arkasındaki dişliler (dikiş parmakları) tarafından beslenirken bıçak kenarı keser; iğneler ve lüperler kenarın üzerinde dikişi oluşturur (MEGEP, Overlok, s. 7). Lüper (looper), taşıdığı ipliği başka bir iplikle ilmekleyen elemandır (Coats). Overlokta masura yoktur; iplikler konilerden beslenir (Wikipedia; MEGEP). Bıçaksız modeller de vardır (Wikipedia). Dikiş klasik dikişe göre çok iplik tüketir; iplik firmaları bu yüzden koni, ana bobin ve kompakt tüp gibi uzun metrajlı ambalajlar sunar (MEGEP, s. 9). ISO 4915 sınıflamasında 500’lü dikişler overlok sınıfındadır (AMANN; Coats).

İplik sayısına göre overlok

Kaynaklar: Coats; MEGEP, Overlok.

Emniyet dikişi, zincir dikişi (401) ile overlok dikişini tek geçişte birlikte atan dikiştir (515: 401 ve 503; 516: 401 ve 504). 516’da yükü zincir dikişi taşır, kenarı overlok kapatır (Coats).

Özellikleri ve kullanım alanları

• Kenarı kaplar, esnektir: Lüper iplikleri ham kenarı sarar ve sökülmeyi önler; dikiş esnek olduğu için örme ve streç kumaşa uygundur (AMANN). MEGEP, 3 iplikli dikişin inceliği ve esnekliği nedeniyle triko ve yuvarlak örmede esas dikiş olarak tercih edildiğini yazar.
• Nerede kullanılır: Hazır giyim, spor giyim, iç giyim ve örme üretiminde (AMANN). MEB’in tişört talimatında birleştirme dikişleri 3 ya da 4 iplikli, etek ucu ve kol ağzı temizleme 3 iplikli overlokla yapılır (MEGEP, Tişört Dikimi, s. 5). İşlem sırası için fason tişört dikim fiyatları yazısına bakın.
• Dikkat: Kenardaki pürüzler kestirilirken kesim kumaşa fazla girmemelidir (MEGEP, s. 23). Bu uyarı, overlok makinesini kullanan overlokçuya yöneliktir.

Ayar ve seçim notları

• İğne: MEGEP, normal kalınlıktaki kumaş için Nm 90 (14), hafif kumaş için Nm 75 (11) iğne verir. Overlok yüksek devirle çalıştığı için (Juki’nin 2026 kataloğunda azami 6.000–8.500 dikiş/dk) iğne çabuk yıpranır; kör, eğri ya da pürüzlü iğne dikiş sorunlarına yol açar (MEGEP, s. 7).
• İplik: Overlok iplikleri genellikle çok amaçlı ipliklerden daha ince ve esnektir; çok katlı, fazla bükümü olmayan tekstüre iplikler kullanılır (MEGEP, s. 9).
• Diferansiyel besleme: Ön ve arka besleme dişlilerinin bağımsız ayarıdır. Doğru ayarla örme dalgalanmaz, ince kumaş büzülmez; bilerek büzgü de elde edilir (Emborado; MEGEP). Bir katalog örneği: Juki MO-6900S serisinde büzgü 1:2, germe 1:0,7’dir; bu değer genel değil, o modele aittir.

Makine, iğne ve lüper için sanayi dikiş makineleri ve tekstil yedek parça, bakım ve ayar için tekstil makine servisi firmalarına bakın. İkinci el düşünüyorsanız ikinci el sanayi makinesi rehberindeki kontrol listesini kullanın.

Overlok benzer terimlerden nasıl ayrılır?

• Düz dikiş (301): İğne ipliğini alt iplikle (masura) kumaşın ortasında kilitler; kenarı sarmaz (Coats; MEGEP, Makinede Düz Dikiş).
• Zincir dikiş (401): Masura yoktur; iğne ipliği, lüperin taşıdığı alt iplikle ilmeklenir (MEGEP, Makinede Düz Dikiş). Overlokun 5 iplikli türünde 401 zinciri, 504 ile birlikte atılır (516).
• Reçme: Kenarı sarmaz ve kumaşın orta bölümlerinde de atılabilir; ön yüzde birbirine paralel düz dikiş, alt yüzde kaplama dikişi görünür. Etek reçmenin alt yüzü overlok görüntüsü verdiği için o yere ayrıca overlok çekilmez (MEGEP, Reçme, s. 5–6). Etek gibi yerlerdeki reçme dikişini reçmeci atar.
• İnterlok: Önce bir örme kumaşın adıdır. Pegasus’un “Coverstitch (Plain seaming)” grubundaki makineler üretici sayfasında “interlock stitch machines” diye geçer; W3500P serisi de basında “flatbed interlock sewing machine” diye tanıtılmıştır (Apparel Resources, 2014). Teklifte ya da ilanda “interlok” geçiyorsa kumaşın mı makinenin mi kastedildiğini, makine ise dikiş numarasını sorun.
• Remayöz: Triko parçalarını ilmek ilmek birleştiren dikiştir. Bu dikişi atan makinede remayözcü çalışır.
• Sürfile: MEGEP, dokuma kumaşta kenar temizlemeyi “sürfile yapmak” diye de adlandırır.

Makine ailelerinin karşılaştırması için sanayi dikiş makinesi çeşitleri rehberine bakın.

İş güvenliği

MEGEP’in overlok modülü makinede parmak koruyucusu, göz koruma kapağı, kumaş plakası kapağı ve lüper kapağı bulunduğunu, el çarkının üstünde kayış muhafazasının takılı olması gerektiğini yazar; bakım, ayar, temizlik, iplik takma ve iğne değiştirme öncesinde elektriğin kesilip motorun tamamen durması beklenir (MEGEP, s. 6 ve 20). İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (Resmî Gazete, 25.04.2013, sayı 28628; son değişiklik 23.12.2025, sayı 33116) de Ek-I, 2.8’de hareketli parçalarla temas riskine karşı uygun koruyucu ya da koruma donanımı ister. Ek-I, 2.13’e göre bakım, ekipman kapalı, enerji bağlantısı kesik ve tüm hareketleri durmuşken yapılır. Madde 11, ekipmanı kullanacak çalışanlara kullanmaya başlamadan önce risklere ve korunma yollarına ilişkin eğitim verilmesini düzenler. Bu bilgiler bu maddenin tarihi itibarıyla (Ekim 2026) geçerlidir; güncel metni ve işyerinizdeki uygulamayı iş güvenliği uzmanınızla teyit edin.

Sık sorulan sorular

Overlok kaç iplikli olmalı?

İşleme bağlıdır. Kenar temizleme ve esnek birleştirme için 3 iplikli, kenar temizlemeyle birlikte emniyet dikişi gereken işlerde 4 ya da 5 iplikli makine seçilir; 5 iplikli dikişin iplik sarfiyatı fazladır (MEGEP). Kendi ürününüzde deneme dikişiyle karar verin.

Overlok ile reçme aynı şey mi?

Hayır. Overlok kenarın üzerinden ilmek atar ve çoğu modelde kenarı keser. Reçme kenarı sarmaz; etek ucu, kol ağzı, bant ve lastik takmada kullanılır (MEGEP, Reçme).

Overlokta kumaş neden büzülür?

MEGEP’in dikiş bozuklukları bölümünde büzülme, fazla sıkı iplik tansiyonuyla açıklanır. Üst ya da alt lüper ipliği fazla sıkıysa öbür lüper ipliğini kendi tarafına çeker ve kumaş dikişin altında büzülüp kıvrılır; iğne iplikleri fazla sıkıysa kumaş boyuna büzülür. Çözüm, sıkı olan ipliğin gerginlik düğmesini gevşetmektir: lüper ipliklerinde iplikler kenarda kenetlenene, iğne ipliklerinde kumaş düz uzanana kadar (MEGEP, s. 25–26). Diferansiyel besleme ayarı da büzülmeyi etkiler (Emborado).