File Kumaş nedir?

File kumaş, yüzeyinde düzenli açıklıklar (gözler) bulunan, ağ görünümlü ve gözenekli kumaşların genel adıdır; İngilizcedeki karşılığı mesh fabric'tir. Ad bir lifi ya da tek bir yapıyı değil görünümü anlatır: açık ağ benzeri yapılar örme, dokuma ya da ağ (netting) yöntemleriyle elde edilebilir (TextileGlossary). Bu madde örme file kumaşa odaklanır.

File ne demek?

TDK “file”yi ağ olarak tanımlar: yün, pamuk gibi ipliklerden düğümlerle oluşmuş ağ; alışverişte kullanılan, ilmeklerden oluşan ağ torba; saçların dağılmaması için kullanılan ağ biçiminde örgü. Sözlükte kumaş anlamı yoktur; “file kumaş” sektörde ve günlük dilde kullanılan bir addır. Bu yüzden terim belirli bir standardı ya da yapıyı değil, açık gözlü kumaş görünümünü anlatır. TextileGlossary mesh'i, iplik ağının birbirine geçmesiyle oluşan açık ve gözenekli bir yapı olarak tarif eder.

Örme file nasıl oluşur?

İki yol öne çıkar:

• Çözgülü örme: Her iğneye ayrı bir boyuna iplik beslenir; çözgülü örme makineleri tipik olarak trikot, raşel ve crochet kumaşları üretir (CottonWorks). Millî Eğitim Bakanlığı'nın Temel Örme modülü ağ yapılı çözgülü örme kumaşları ayrı bir görselle örnekler (Resim 1.17). Çözgülü örme kumaş yatay kesilince kıvrılmaz ve saçaklanmaz (CottonWorks); sökmeye çalışıldığında ya hiç sökülmez ya da boyuna yönde biraz sökülür (MEB, 2011).
• Atkılı örme ve askı: Askı (tuck) ilmekleri kumaşa hücresel bir görünüm verebilir; bazıları buna mesh der (CottonWorks). Aynı askı yapıları golf ve tenis gömleklerinde kullanılan pikenin temelidir; CottonWorks tek pikeyi “görünür mikro file (delikli) yapısıyla” tanıtır.

File ile karıştırılan adlar

Özellikleri ve gramaj

File kumaş için standart bir gramaj aralığı bulunamadı; gramaj iplik, yapı ve yoğunluğa göre değişir. Açık yapı hava ve su buharı geçişini kolaylaştırma eğilimindedir: Suganthi ve ark.'nın (2024) bulgusuna göre gramaj ve kalınlık düştükçe ve yapı açıldıkça su buharı geçirgenliği artar. Çözgülü örmede esneme boyuna yönde daha fazladır; CottonWorks bu özelliğin çözgülü örmeyi mayo ve aktif giyim için uygun kıldığını yazar.

Kullanım alanları

TextileGlossary mesh kumaşların giyimde, spor giyimde, endüstriyel ürünlerde ve ev mefruşatında kullanıldığını belirtir. MEB, çözgülü örmenin (ağ yapılı kumaşları da kapsayan) kullanım alanlarını şöyle sıralar: bayan iç giyim, mayoluk, spor giysi ve astarlık kumaşlar; tül perde, masa örtüsü ve dantel; filtre, sera örtüsü, ayakkabı yüzü, çanta ve balık ağı gibi teknik ürünler (MEB, 2011).

File kumaş alırken

1. Yapıyı yazın: çözgülü mü, atkılı mı. Göz (delik) büyüklüğünü ve sıklığını numune üzerinde onaylatın.
2. Bileşimi yüzdeyle isteyin: elastan varsa oranını da yazın.
3. Kenar davranışını deneyin: çözgülü örme yatay kesilince kıvrılmaz ve saçaklanmaz; atkılı örmede uçlar kıvrılır ve ilmek kaçabilir (CottonWorks).
4. Gramajı ve eni koşuluyla isteyin: ham mı, mamul mü. Gramajı numuneden kumaş gramajı hesaplayıcıyla bulabilir, kilo-metre dönüşümünü metre kilo çeviriciyle yapabilirsiniz.
5. File kumaşta yıkama sonrası boyut değişimini isteyin: ISO 5077 yöntemi ve ISO 6330 prosedürleri raporda belirtilmeli.

Sık sorulan sorular

File kumaş terletir mi? File bir yapı adıdır; açık gözenekli yapı hava ve su buharı geçişine yardımcı olabilir (Suganthi ve ark., 2024). Ama lif de önemlidir: AB lif etiketleme tüzüğü (1007/2011, Ek IX) nem payını pamuk için %8,5, polyester için %1,5 kabul eder; polyester lifli file az nem emer. File kumaşın nefes alma performansını EN ISO 9237 (hava geçirgenliği) ve EN ISO 11092 (su buharı direnci) sonuçlarıyla belgeletin. Ayrıntılar terletmeyen kumaşlar yazısında.

File kumaş örme midir, dokuma mı? Her ikisi de olabilir; TextileGlossary mesh yapıların örme, dokuma ya da ağ yöntemleriyle üretildiğini belirtir. Bu madde örme file kumaşı anlatır: ağ yapılı çözgülü örmeleri (MEB) ve askı ilmekleriyle elde edilen mesh benzeri atkılı örmeleri (CottonWorks).

File kumaş ile pike aynı mı? Hayır. Pike, tek yataklı atkılı örmede askı ilmekleriyle elde edilen ve mikro file doku taşıyan kumaştır (CottonWorks); file ise gözlü ağ görünümünün genel adıdır.