Dijital Ürün Pasaportu: Tekstil Üreticilerini Neler Bekliyor?

Tekstilde dijital ürün pasaportu ne zaman zorunlu olacak?

Tablo her satırın durumunu ayrı yazar (kaynak: Avrupa Komisyonu sayfaları ve Avrupa Parlamentosu özeti, Ekim 2026). ESPR'nin resmî metni EUR-Lex'te yer alıyor.

Komisyon'un DPP sayfası tekstil, alüminyum ve lastik delegated act'lerinin kabulü için 2027'nin üçüncü ve dördüncü çeyreğini, tekstil sayfası dördüncü çeyreği veriyor; ikisi de planlama tarihidir ve DPP sayfası kendi takvimini “gösterge niteliğinde” diye tanımlıyor. Kabul 2027'nin sonunda olur ve üzerine en az 18 ay eklenirse zorunluluğun 2029'dan önce başlaması bu takvimle bağdaşmaz; bu Tekstil Rehberi'nin hesabıdır, resmî tarih değildir.

İki çekince var. Komisyon takvimlerin çalışmalar ilerledikçe değişebileceğini yazıyor. SSS sayfası ise çalışma planına girmenin DPP'yi kendiliğinden zorunlu kılmadığını, bunu bir çalışma ve etki analizinin belirleyeceğini söylüyor; tekstil sayfası DPP gerekliliklerinin aynı delegated act ile tanımlanacağını belirtiyor. “Tekstilde DPP 2027'de zorunlu” gibi ifadeler, 2027'nin kabul takvimi olduğunu atlıyor.

Dijital ürün pasaportu neyi değiştirir, neyi değiştirmez?

DPP, ürüne bağlı yapılandırılmış bir dijital kayıttır; Komisyon onu ürünler, bileşenler ve malzemeler için bir “dijital kap” olarak tanımlıyor. Bilgi merkezde toplanmaz: pasaportu ürünü piyasaya süren işletme ya da yetkilendirdiği bir DPP hizmet sağlayıcısı saklar; AB Kayıt Sistemi yalnızca benzersiz tanımlayıcıyı ve kayıt bilgilerini tutar. Pasaporta QR kod gibi bir veri taşıyıcıyla ulaşılır ve erişim role göre ayrılır: tüketici, onarımcı ve geri dönüşümcü, kamu otoriteleri.

Üç yanlış anlamayı baştan ayırmak gerekir:

• QR kod pasaport değildir. Taşıyıcının türü (QR kod, NFC vb.) ve yeri ürün grubunun düzenlemesinde belirlenecek; Komisyon, QR kod ve NFC çiplerinin CEN-CENELEC'te değerlendirildiğini belirtiyor.
• Pasaport sertifika değildir. Ürün verisini ve uygunluk belgelerini bir arada gösteren kayıttır; belgenin yerini almaz.
• Dolu alan “sürdürülebilir” demek değildir. JRC taslağı, tanımlı göstergelerin dışındaki gönüllü sürdürülebilirlik girişlerinin yeşil aklamayı önlemek için sınırlanmasını öneriyor. Genel çevresel iddialar ayrıca sertifika rehberinde anlatılan AB kurallarına tabidir.

Kim sorumlu olacak? Fasoncu, kumaşçı ve markalı ihracatçı

ESPR'de pasaportu oluşturma ve doğru tutma sorumluluğu ürünü AB pazarına süren işletmededir: üretici, üretici AB'de yerleşik değilse ithalatçı (Komisyon; JRC taslağı). “Üretici”, ürünü üreten ya da tasarlatıp ürettiren ve kendi adı ya da markasıyla piyasaya süren kişidir; yani AB'li bir markanın siparişiyle çalışan Türk atölye için yükümlü çoğunlukla markadır. Dağıtıcılar, ürünü sunmadan önce gerekli pasaporta erişim olup olmadığını kontrol eder.

JRC taslağı kapsamı daraltıyor: yükümlülük bitmiş hazır giyime ait; kumaş, iplik ve elyaf gibi ara ürünler dışarıda. Ama pasaport verisinin önemli kısmı (malzeme bileşimi, geri dönüştürülmüş içerik, hammadde kaynağı) bu aşamalarda doğuyor. Taslak bunu yapısal zorluk olarak adlandırıyor: yükümlü işletme gerideki tedarikçilerin verisine bağımlı kalıyor. Komisyon da bazı tedarikçilerin ellerindeki bilgiyi vermesinin gerekebileceğini yazıyor.

Konu ihracatın büyük bölümünü ilgilendiriyor: hazır giyim ihracatının yaklaşık %59'u AB'ye gidiyor (Ocak–Eylül 2026, 7,31 milyar dolar; İHKİB, 5 Ekim 2026). Sektörün genel görünümü için tekstil sektörü 2026 analizine bakabilirsiniz.

Pasaporta hangi veriler girebilir?

Kesin liste tekstil delegated act'iyle belli olacak. Komisyon'un ortak araştırma kurumu JRC'nin 2026 tarihli çalışma taslağı fikir veriyor; belge “DRAFT” filigranlı, paydaş görüşüyle doğrulanması gerektiğini yazıyor ve Komisyon'un kararı değil. Taslak, en az %80 tekstil elyafı içeren hazır giyimi (tişört, gömlek, kazak, ceket, pantolon, elbise, çorap, iç giyim, mayo ve şapka, atkı, kemer, eldiven gibi aksesuarlar) ele alıyor; akıllı tekstiller, kişisel koruyucu donanım, tıbbi cihaz ve oyuncak dışarıda.

Liste bir öneridir; bazı alanlar taslakta gönüllü ya da öncelik dışı işaretli. “Hazırlık” sütunu JRC'nin sektörün bugünkü uygulamasına bakışıdır ve en zor işin ayak izi ile kimyasal verisi olduğunu gösteriyor. Taslak, OEKO-TEX gibi kimyasal sertifikaların eşik değerlere göre geçti/kaldı bilgisi verdiğini, madde adı ve derişimin ise yaygın açıklanmadığını not ediyor; sertifikaların neyi kanıtladığı sertifika rehberinde var.

Erişim için taslak; elyaf bileşimi, tesis tanımlayıcısı, dayanıklılık puanı ve ayak izi sınıfının herkese açık, uygunluk belgelerinin yalnızca yetkililere açık, ayak izi hesap parametreleri gibi hassas ayrıntıların ise meşru menfaati olan taraflara (örneğin geri dönüşümcülere) ve yetkililere açık olmasını öneriyor. Gerekçe, tedarikçilerin elyaf ve kimyasal verisinin ticari hassasiyeti. Çoğu özellik için model, değişkenliğin önemli olduğu yerde parti düzeyi öneriliyor. Pasaportun AB'nin resmî dillerinde erişilebilir olması da taslakta dikkat noktası olarak geçiyor; serbest metin alanlarının çevirisi delegated act'e bırakılıyor.

Boyutsal değişim (çekme) testinin hesabı için çekme payı hesaplayıcı, test yöntemleri için kumaş çeşitleri rehberi kullanılabilir.

Bugün bağlayıcı olan kural: satılmamış ürünü imha yasağı

ESPR satılmamış giysi, giysi aksesuarı ve ayakkabının imhasını yasaklar. Yasak büyük işletmeler için 19 Temmuz 2026'dan beri uygulanıyor; orta ölçekli işletmeler için 19 Temmuz 2030'a kadar muafiyet var, mikro ve küçük işletmeler kapsam dışında (Avrupa Parlamentosu özeti; Komisyon). Komisyon'un delegated act gerekçesine göre AB pazarındaki tüm tekstil ürünlerinin %4–9'u kullanılmadan imha ediliyor (Konsey belgesi 6247/26, Şubat 2026).

Yasak mutlak değil: Komisyon 9 Şubat 2026'da istisnaları belirleyen bir delegated act ile bildirim biçimini belirleyen bir uygulama tüzüğü kabul etti. Delegated act'in gerekçesine göre (Konsey belgesi 6247/26) ESPR Madde 25(5) kapsamındaki istisnalar şu nedenlere dayanabilir: sağlık, hijyen ve güvenlik; elleçleme ya da iade sonrası ortaya çıkan ve maliyet etkin biçimde onarılamayan hasar; amaca uygunsuzluk; bağışın kabul edilmemesi; yeniden kullanıma ya da yeniden üretime hazırlamaya uygunsuzluk; sahte ürün dahil fikri mülkiyet ihlali nedeniyle satılamama; imhanın en az olumsuz çevre etkili seçenek olması. Büyük işletmeler ayrıca attıkları satılmamış ürünlerin miktarını ve nedenini açıklamak zorunda (orta ölçekliler için 2030'dan itibaren); Komisyon'a göre standart bildirim biçimi Şubat 2027'den itibaren uygulanacak.

Tekstil Rehberi'nin okuması: Komisyon yasağı AB'deki büyük işletmeler için anlatıyor; Türkiye'deki üretici etkiyi çoğunlukla alıcısı üzerinden görür. Sezon sonu stok, iade ve fazla üretim konuşmaları bu yüzden önem kazanabilir. Sözleşmedeki fazla üretim, stok ve iade şartlarını yazılı netleştirmek makul bir ilk adımdır.

DPP ile karıştırılan üç düzenleme

Üretici için hazırlık listesi

Aşağıdaki adımların hiçbiri bugün DPP kapsamında yasal zorunluluk değil; hepsi olası pasaport taleplerine ve alıcı sorularına cevap vermeyi kolaylaştıran veri düzenidir.

1. Pasaport sorumlusunu netleştirin. AB'ye hangi ürünleri hangi marka ya da ithalatçı adına gönderdiğinizi çıkarın; kendi markanızla satıyorsanız AB'deki ithalatçınızı belirleyin. Veri sorumluluğunu alıcı sözleşmesine yazın.
2. Tesis ve firma bilgisini tek yerde tutun. JRC taslağı üretici ve tesis için GLN öneriyor; kimden ve nasıl alınacağı belli değil. O zamana kadar tesis listenizi (ad, adres, yapılan işlem) güncel tutun.
3. Elyaf ve malzeme kaydı tutun. Ürün bazında elyaf bileşimini, kullanılan iplik ve kumaş partisini ürün partisiyle eşleştirin; geri dönüştürülmüş ve organik içeriği kg olarak kaydedin, çünkü taslak ağırlıkça yüzde ve doğrulama için miktar bilgisi istiyor.
4. Belge arşivi kurun. GRS, RCS, GOTS gibi işlem sertifikalarını, OEKO-TEX belgelerini ve geçerlilik tarihlerini sevkiyat bazında saklayın. JRC taslağı tedarikçiden kanıt toplamak için sözleşme, tanınmış üçüncü taraf değerlendirmeleri ve karşılıklı kabul gören sertifikasyon şemalarını öngörüyor; belgelerin nasıl okunacağı sertifika rehberinde var.
5. Test raporlarını yöntemle birlikte saklayın. Çekme, spiralite ve görünüm sonuçlarını hangi standart ve yıkama programıyla ölçtüğünüzü raporda tutun. Laboratuvar için test laboratuvarları kategorisine bakabilirsiniz.
6. Kimyasal kayıtları isteyin. Boyahane ve baskı tedarikçilerinden kullanılan ürünlerin güvenlik bilgi formlarını ve varsa ZDHC MRSL uyum düzeyini alın. Madde adı ve derişim bilgisi bugün yaygın olmadığından bu kalem en çok vakit alacak olandır. Taslak tedarikçi verisini ticari açıdan hassas saydığı için paylaşım koşullarını da yazılı belirleyin.
7. Çözüm satın almadan önce kapsamı bekleyin. Tekstil için veri alanları, taşıyıcı türü ve ayrıntı düzeyi belli değil; kapsamı belirsiz bir yazılıma uzun sözleşmeyle bağlanmak risklidir. Destek arıyorsanız danışmanlık ve sertifikasyon kategorisi başlangıç noktasıdır; Komisyon da Kayıt Sistemi için test ortamı ve yardım masası sunuyor.
8. Pazarlama dilini temiz tutun. Tekstil için bağlayıcı bir DPP kuralı henüz olmadığından “DPP uyumlu” ifadesi neye uyulduğunu gösteremez. Genel çevresel iddialar ayrıca 2024/825 kurallarına takılır.

Türkiye'den izlenecek kaynaklar

T.C. Ticaret Bakanlığı Kayıt Sistemi'nin açıldığını 1 Eylül 2026'da duyurdu; Ürün Güvenliği ve Denetimi Genel Müdürlüğü ise ihracatçıların bilgi düzeyini ölçmek için 17 Ağustos 2026'ya kadar bir anket yürüttü (BTSO duyurusu). Duyuru, AB'nin Türkiye'nin en büyük ticaret ortağı olduğunu ve Gümrük Birliği kapsamında teknik mevzuat uyumlaştırma yükümlülükleri bulunduğunu hatırlatıyor; ESPR'nin Türkiye'de nasıl uygulanacağına dair bir bilgi bu kaynaklarda yok. Takvim değişiklikleri için Komisyon'un DPP sayfasını, ihracatçı birliği ve Bakanlık duyurularını izleyin.

Özet

Tekstil için DPP bugün zorunlu değil; Komisyon'un planı delegated act'in 2027'nin son çeyreğinde kabulü ve ardından en az 18 aylık geçiştir, ama resmî bir tarih yok ve plan değişebilir. Bugün bağlayıcı olan, büyük işletmeler için 19 Temmuz 2026'dan beri uygulanan imha yasağıdır. Üretici için makul yol; malzeme, tesis, test ve belge verisini düzenlemek, veri sorumluluğunu alıcıyla yazılı netleştirmek ve iddiaları belgeyle sınırlı tutmaktır. Tarihleri Komisyon'un DPP sayfasından güncel hâliyle kontrol edin.