Tekstil Geri Dönüşüm Firmaları ve Tekstil Atığı Alanlar

Tekstil geri dönüşüm firmaları; kırpıntı, fire, ıskarta ve kullanılmış giysi gibi tekstil atıklarını toplayan ya da satın alan, lif türü ve renge göre ayıran, açarak rejenere elyaf (geri kazanılmış lif) elde eden ve bunu iplik, battaniye ya da yalıtım malzemesi gibi ürünlere çeviren işletmelerdir. Listeye atığını satmak isteyen konfeksiyon, kumaş ve iplik firmaları ile geri dönüştürülmüş elyaf ya da iplik arayan alıcılar birlikte bakar.

Atık mı, kumaş mı, elyaf mı?

Dikilebilecek top ve parti kumaş stok kumaş kategorisindedir: parti kumaş alanlar orada, kırpıntı ve atık alanlar burada listelenir. Rejenere elyaf için elyaf, bobinli rejenere iplik için iplik, rulo vatka ve keçe için nonwoven, battaniye için battaniye sayfalarına bakın; atık alıp elyaf satan firma iki kategoriyi birden seçer. Geri dönüşüm makineleri tekstil makineleri, belge danışmanlığı danışmanlık ve sertifikasyon kategorisindedir. Boya, apre ve arıtma çamuru atıkları ayrı kodlardadır (04 02 14–04 02 20) ve burada ele alınmaz; boya ve kimyasal satan firmalar için tekstil kimyasalları ile baskı boyalarına bakın.

Atığınızı satmadan önce

• Tanımlayın. Lif türünü (pamuk, polyester, karışım), rengi ve biçimi (kırpıntı, iplik döküntüsü, giysi) yazın. Karışık lifler ve elastan geri dönüşümü zorlaştırır (Avrupa Komisyonu, 2022); alıcının kabul ettiği lif, renk ve yabancı madde sınırlarını yazılı isteyin.
• Kodu doğrulayın. Atık Yönetimi Yönetmeliği'nin atık listesinde (Ek-4) tekstil endüstrisinden kaynaklanan atıklar 04 02 grubundadır: 04 02 21 işlenmemiş, 04 02 22 işlenmiş tekstil elyafı atıklarıdır. Belediye atıkları bölümünde ayrı toplanan giysiler 20 01 10, tekstil ürünleri 20 01 11 kodunu taşır; yıldız işaretli kodlar tehlikeli atıktır. Kod, yönetmelikteki kod belirleme hiyerarşisine göre atığın kaynağından belirlenir: konfeksiyon kırpıntınızın kodunu il çevre müdürlüğüne ya da çevre danışmanınıza teyit ettirin.
• Alıcının belgesini isteyin. Yönetmelik, atık üreticisinin atığı izin ya da çevre lisansı almış tesise göndermesini (madde 9), işleme tesisinin çevre izin ve lisansı ya da geçici faaliyet belgesi almasını (madde 10) ister. 2021 tarihli tesis yönetmeliği, çevre lisansı kapsamında olmayan atığın kabulünü yasaklar (madde 8): güncel belgeyi ve atık kodunuzun kapsamda olduğunu görün. Mevzuat bu yazının tarihi (11 Ekim 2026) itibarıyla anlatılmıştır; kayıt ve yıllık atık beyanı gibi kendi yükümlülükleriniz için çevre danışmanınıza danışın.
• GRS belgeli alıcı zincirdeki ilk sertifikalı halkaysa sizden faaliyetinize ait yasal izinlerin kopyasını ve geri kazanılmış malzeme beyan formunu (RMDF) ister; toplayıcı ya da yoğunlaştırıcıysanız tedarikçi sözleşmesi de imzalanır (GRS 5.0, A4.1b). Kırpıntınızın tüketici öncesi içerik sayılıp sayılmayacağını alıcının sertifikasyon kuruluşuna sorun.

Atık fiyatı ve alt sınır

Resmî bir fiyat listesi yoktur; teklif şu kalemlere göre kurulur: lif türü ve karışım oranı, renk ayrımı, yabancı madde, biçim, miktar ve süreklilik, nakliye ve ödeme vadesi. Alt sınırı (kg, balya ya da araç) ve nakliyeyi kimin üstlendiğini baştan sorun.

Rejenere elyaf ve iplik alırken

Mekanik geri dönüşümde atık kesilir, parçalanır ve taranır; Uşak'taki firmalar atığı taraklarda parçalayarak elyaf üretir. Zafer Kalkınma Ajansı'nın 2019 raporuna göre tekstilde yapılan geri dönüşüm çoğunlukla düşük değerli kullanıma (döşemelik kumaş, yalıtım, çorap, battaniye) gider; kullanım amacınıza uygunluğu numune ve test raporuyla sınayın.

“Geri dönüştürülmüş” iddiası oran ve belge ister. GRS en az %20 geri dönüştürülmüş içerikli ürünlere uygulanır; ürüne özgü etiket için en az %50 gerekir. Standartta yalnızca tüketici öncesi ve sonrası malzeme sayılır; aynı süreçte geri kazanılabilen artık ve ıskarta sayılmaz. Her sevkiyat için işlem sertifikasını ve oranları isteyin (sertifika rehberi).

Firmalar nerede? Tekirdağ, Uşak, Gaziantep ve Kahramanmaraş öne çıkıyor

Ekim 2026 itibarıyla TOBB Sanayi Veri Tabanı'nda “tekstil atıkları geri kazanımı” ürün kodu (38.32.39.00.02) için geçerli kapasite raporu bulunan 540 firma 59 ile dağılmıştır; en çok firma Tekirdağ (57), Uşak (50), Gaziantep (47) ve Kahramanmaraş'tadır (39). Dağılım geniştir: ilk sıradaki Tekirdağ'ın payı %10,6'dır. Bu kayıt yalnız kapasite raporu alan firmaları kapsar ve çevre izin ya da lisansı yerine geçmez; alıcının belgesini yukarıdaki gibi ayrıca isteyin. Zafer Kalkınma Ajansı'nın 2019 raporu ayrıca Uşak'ı Türkiye'nin tekstil geri dönüşüm merkezi olarak tanımlar. Güncel firmalar için il filtresini kullanın.

AB kuralları: imha yasağı ve üretici sorumluluğu

AB'ye satış yapıyorsanız alıcınız stok, iade ve atık konularını sözleşmede açabilir (Tekstil Rehberi'nin yorumu). Satılmamış giysi, giysi aksesuarı ve ayakkabıyı imha yasağı büyük işletmeler için 19 Temmuz 2026'dan beri uygulanıyor (Avrupa Komisyonu, 9 Şubat 2026); Direktif (AB) 2025/1892 tekstil için genişletilmiş üretici sorumluluğu sistemlerinin 17 Nisan 2028'e kadar kurulmasını öngörür. Ayrıntı: dijital ürün pasaportu yazısı.