GOTS nedir?

GOTS (Global Organic Textile Standard, Küresel Organik Tekstil Standardı), en az %70 sertifikalı organik doğal lif içeren tekstillerin hasat sonrası işlenmesinden etiketlenmesine kadar bütün zincirini organik içerik, çevre ve sosyal ölçütler açısından bağımsız denetimle belgeleyen standarttır. Standardı Almanya'da 2002'de kurulmuş, kâr amacı gütmeyen Global Standard gGmbH yönetir. GOTS çiftlikteki organik lif üretimini kendisi sertifikalamaz; lifin başka bir organik standarda göre sertifikalı olmasını şart koşar.

Kapsam

GOTS işleme, imalat, ambalajlama, etiketleme, ticaret ve dağıtımı kapsar. Nihai ürün kategorileri arasında lif, iplik, kumaş, giysi, tekstil aksesuarları, tekstil oyuncaklar, ev tekstili, şilte, yatak takımları, kişisel bakım tekstilleri ve gıdayla temas eden tekstiller sayılır (bölüm 1.2.1). Organik lif, IFOAM standartlar ailesindeki bir standarda göre "organik" ya da "dönüşümde organik" sertifikalı olmalıdır; AB'nin 2018/848 sayılı Tüzüğü, USDA NOP, APEDA'nın NPOP'u ve Çin'in GB/T19630'u bu standartlara örnektir (bölüm 2.1.1).

Zincir sertifikasyonu

GOTS sertifikası, ham organik lifin kabulünden işleme ve ticarete kadar bütün aşamalar için gereklidir. Onaylı bir sertifikasyon kuruluşu yıllık yerinde denetim yapar; riske göre habersiz ek denetim de olabilir (bölüm 2.2). İki belge birlikte çalışır:

• Kapsam belgesi (Scope Certificate): Sertifikalı kuruluşun hangi ürün ve işleme kategorilerinde GOTS'a uygun çalışabileceğini listeler. Alt yükleniciler, işi veren kuruluşun kapsam belgesinde yer alır (bölüm 2.3).
• İşlem sertifikası (Transaction Certificate): Sertifikalı mal zincirde el değiştirirken doğrulama sonrası düzenlenir; izlenebilirliğin temel aracıdır (bölüm 2.4).

Organik lif konvansiyonelle karışmayacak biçimde ayrı tutulur; denetimle ilgili kayıtlar en az beş yıl saklanır (bölüm 2.5, 2.6). Etiketli ürünü kendi adı ya da markasıyla tüketiciye satan firma, uygunluk için durum tespitinden sorumludur (bölüm 2.2.7).

Etiket sınıfları ve karışım kuralları

GOTS etiketi şu dört öğeyi taşımak zorundadır: logo, etiket sınıfı, sertifikasyon kuruluşuna atıf ve sertifikalı kuruluşun sertifika numarası. Etiketi yalnızca sertifikalı kuruluş uygular ve sertifikasyon kuruluşu önceden onaylar. Perakendede GOTS iddiası ancak nihai ürün sertifikalı ve etiket eksiksizse yapılabilir (bölüm 2.7).

Ek lifler standardın tablosuyla sınırlıdır: konvansiyonel pamuk (bakir, geri dönüştürülmüş ya da GDO'suz), bakir polyester ve akrilik yasaktır; geri dönüştürülmüş sentetik lifler en çok %20 (çoraplarda ve tekstilden tekstile geri dönüşümde %30) kullanılabilir. Aynı türden organik ve konvansiyonel lif aynı üründe karıştırılamaz (bölüm 3.2).

Çevre ve sosyal ölçütler

Çevre tarafında tesisler atıksu ve çamuru çevreye vermeden önce etkin biçimde arıtmak zorundadır (bölüm 4.3.13); su, enerji, hava emisyonu, sera gazı, atık ve ambalaj için de ayrı ölçütler vardır. Boyar madde ve yardımcı kimyasallar GOTS'un girdi onay sisteminden geçer ve pozitif listede yer almalıdır (bölüm 4.2.1, 7); alerjik potansiyelli boyar maddeler ile kanserojen olarak sınıflandırılmış ya da kanserojen şüphesi taşıyan (H350/H351) renklendiriciler yasaktır (bölüm 4.2.2.6). Bitmiş ürün için kalıntı sınır değerleri de vardır (bölüm 5.2).

Sosyal tarafta zorla ve çocuk işçiliği, ayrımcılık ve taciz, örgütlenme özgürlüğü, iş sağlığı ve güvenliği, ücretler ve yaşanabilir ücret açığının değerlendirilmesi, çalışma süresi ve göçmen işçiler gibi başlıklar yer alır (bölüm 4.4). Standart ayrıca altı adımlı bir durum tespiti süreci ister (bölüm 4.1).

GOTS 8.0

GOTS her üç yılda bir gözden geçirilir; sonraki planlı revizyon 2029'dadır. Bu maddenin tarihi (Ekim 2026) itibarıyla yayımlanan son sürüm 8.0'dır (2 Mart 2026; önceki sürüm 7.0, Mart 2023). Sürüm 1 Mart 2027'den itibaren bütün sertifikalı kuruluşlar için geçerlidir, erken uygulama mümkündür. Değişiklik özetinde durum tespiti ve iç denetim gerekliliklerinin güçlendirilmesi, onarım ve yeniden satış gibi dolaşım uygulamaları için yeni bir bölüm (5.3) ve PFAS ile ftalat gibi kalıntı sınırlarının güncellenmesi öne çıkar. 1 Mart 2027 öncesindeki denetimlerin hangi sürüme göre yapılacağını sertifikasyon kuruluşunuza sorun.

Benzer terimlerden farkı

Doğrulama

GOTS'lu firmaları GOTS'un sertifikalı tedarikçi veritabanında arayabilirsiniz; sayfa, sertifikasyon kuruluşlarının verilerini yeni sistemde güncellemeyi sürdürdüğünü belirtir. Kayıt eksikse kuruluşa sorun. Sevkiyat için siparişe ait işlem sertifikasını isteyin. Sertifikasyon hizmeti veren firmalar için danışmanlık ve sertifikasyon kategorisine, ayrıntılı kontrol listesi için tekstil sertifikaları rehberine bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

GOTS zorunlu mu?

GOTS gönüllü bir standarttır ve herhangi bir ülkenin yasal gerekliliklerinin yerini tutmayı amaçlamaz. Pratikte zorunluluk çoğunlukla alıcının şartnamesinden gelir.

Sertifikasız ürüne GOTS ibaresi konabilir mi?

Hayır. Yalnızca sertifikalı bir kuruluşun ürettiği ve onaylı sertifikasyon kuruluşunca sertifikalanan ürünler GOTS ürünü olarak etiketlenebilir, tanıtılabilir ya da satılabilir (bölüm 2.7.1).