Kumaş kontrolcü nedir, ne iş yapar?

Kumaş kontrolcü (ilanlarda kumaş kontrol elemanı olarak da geçer), dokuma ya da örme kumaş topunu hatalar yönünden inceleyen, hatayı kaydeden ve topu sınıflandıran çalışandır. Topu (rulo hâlinde sarılı kumaşı) ışık altında açar, hatanın türünü ve yerini kaydeder. İş, kumaş üreten tesiste (dokuma, örme, boyahane çıkışı) ya da konfeksiyon kesimhanesinde yapılır; amaç hatalı kumaşı dikime ya da alıcıya gitmeden ayırmak ve hatayı kaynağına (iplik, makine ya da terbiye) bildirmektir.

Ne iş yapar?

Üreticide ve kesimhanede iki ayrı kumaş kontrolü

MEB modülündeki örnek "mamul kumaş giriş kontrol raporu" nitelik, ölçü ve laboratuvar kontrollerini bir arada tutar (MEGEP, 2007, s. 16). Fire için kaç metre kumaş gider yazısına bakın.

Kumaş kontrolü nasıl yapılır? Bir topun yolu

1. Top, kontrol makinesinin arkasına, kumaş silindirlerin arasından düz geçecek biçimde yerleştirilir.
2. Kumaş yansıyan ışıkta taranır. Masada kontrolde kumaş geniş masaya serilir, top aşama aşama açılır ve ışık üstten gelmelidir.
3. Hata görülünce makine durdurulur, hatanın yeri işaretlenir; hata türü, yeri ve boyutuyla hata kontrol tutanağına işlenir.
4. Topun metrajı, eni ve gerekirse gramajı (gramaj hesaplayıcı) kontrol edilir.
5. Top bitince hata sayısına göre sınıf belirlenir. Aynı türden ya da normalden çok hata geliyorsa üretim bölümü uyarılır; böylece hatanın kaynağı üretimde düzeltilebilir (Kısaoğlu, 2006, s. 234).

Sıra MEB modülündeki elde ve makinede kontrol anlatımına (MEGEP, 2007, s. 15–18, 33–34) ve Kısaoğlu'nun elle kontrol tarifine dayanır.

Kontrolcünün baktığı kumaş hataları ve kaynakları

Kontrolcünün işi hatayı bulmak kadar kaynağını ayırt etmektir. MEB'in modülü örme ve dokuma için onlarca hata adı sayar (MEGEP, 2007, s. 5–14, 23–32); seçilmiş örnekler (yapı farkı için örme ve dokuma kumaş farkı):

Hata puanlama: 4 puan sistemi ve top sınıfı

En sık anılan yöntem dört puan sistemidir: her hataya 1–4 puan verilir, tek hata en çok 4 puan alır ve toplam 100 yarda kareye çevrilir (V-Trust, Mart 2025): toplam puan × 36 × 100 ÷ (en [inç] × boy [yarda]). Örnek: 60 inç eninde, 150 yarda boyundaki toptaki 30 puan, 30 × 36 × 100 ÷ (60 × 150) = 12 puan/100 yd² eder. Kabul sınırı alıcı ile satıcı arasındaki sözleşmeye bağlıdır. Puan tablosu, hata ölçüleri ve top kabul hesabı kumaş hataları ve 4 puan sistemi yazısında adım adım anlatılır. Elle kontrolü anlatan bir Türkçe kaynak ise topu her metreye düşen hata sayısına göre sınıflandırır (Kısaoğlu, 2006, s. 234). ASTM D5430 kumaşın görsel muayenesini ve derecelendirmesini tarif eden bir standarttır; taraflar anlaşırsa top ya da sevkiyat kabulünde kullanılabilir. AQL bitmiş ürün partisinden örnek çeker; kumaş puanlaması topun kendisini derecelendirir.

Kullandığı makineler

Kumaş kontrol makinesi, kumaşın silindirler arasından düz geçirilip ışık altında tarandığı makinedir; ilanlarda top kontrol makinesi ya da metraj makinesi diye de geçer. Aynı iş masada elle de yapılır.

Nasıl kumaş kontrolcü olunur?

Başlangıç becerileri: örme ve dokuma hata adlarını tanımak, ışıkta dikkatli bakmak, ölçüyü okuyup tutanağa düzgün işlemek.

• MESEM. 2021 tarihli Moda Tasarım Teknolojileri programında Kesim dalının Kesim Teknikleri dersi, yuvarlak örme ve dokuma kumaşlarda hata kontrolünü 80/45 ders saatlik "Kumaş kontrolü" modülünde öğretir; ders 12. sınıfta haftada 10 saattir ve 7'si işletmededir (MEB, 2021, s. 77).
• Kendi başına. MEB'in 2007 tarihli "Kumaş Kontrolü" modülü (40/24 ders saati) internette herkese açıktır; hata listelerini, elde ve makinede kontrolü anlatır.
• Kurs ve işbaşı. Bu işe özgü İŞKUR ya da halk eğitim kursunun açılıp açılmadığı il ve döneme göre değişir; ilgili kuruma sorun.

Tesiste gece postası varsa, 18 yaşını doldurmamış biri kontrol bölümünün gece postasına verilemez (4857 md. 73).

Çalışma koşulları

Kontrol üretici tesisin kalite bölümünde ya da konfeksiyon kesimhanesinde yapılır; vardiya düzeni işletmeye göre değişir. Tempo dikkate dayanır: Kısaoğlu'nun (2006, s. 240) derlemesi, bir sistem üreticisinin verilerine dayanarak elle kontrolü yorucu ve operatörün verimli çalışabileceği süreyi sınırlı bir iş olarak tanımlar. Riskler iş düzeninden doğar: ışığın yönü, kumaş topunu taşıma ve makineye yerleştirme, uzun süre aynı duruşta ışıklı yüzeye bakma; bunların işyerinin risk değerlendirmesinde nasıl ele alındığını ve mola düzenini sorun.

Ücret

Işık masasında ya da kontrol makinesinde tam zamanlı çalışan kontrolcünün aylığı, 2026 brüt asgari ücreti olan 33.030,00 TL'den az olamaz (Asgari Ücret Yönetmeliği md. 12); üstü işletmeye, deneyime ve kumaş türüne göre değişir. Süre, fazla çalışma ve ödeme kuralları Tekstilde iş ve meslekler yazısında. Yasal atıflar Ekim 2026 tarihli metinlerdendir; anlaşmazlıkta bir iş hukukçusundan görüş alın.

Kariyer yolu

Kontrol elemanı deneyim kazandıkça kumaş kalite kontrol sorumlusuna ya da şefine ilerleyebilir; kalite güvence ve laboratuvar tarafı (tekstil laborantı) komşu bir iştir.

Kontrol hizmeti veren firmalar kalite kontrol, kumaş üreticileri örme kumaş ve dokuma kumaş kategorilerinde.